Psikoloji

İlginç Bir Psikolojik Fenomen: Pratfall Etkisi

Diyelim ki bir seçim yapmak zorundasınız ve karşınızda iki aday var. Adayların her ikisi de seçiminde belirlediğiniz kriterlere neredeyse yüzde yüz uyuyor. Siz biraz zaman kazanmak için onlara kararınızı bildireceğinizi iletip gitmelerine müsaade ettiğinizde, adaylardan birisi kalkarken ayağını masaya vuruyor ve tüm önündeki kahve yere dökülüyor. O mahcup bir biçimde ayrıldıktan sonra karar vermeniz lazım. Hangisini seçeceksiniz? Eğer Pratfall etkisi doğruysa, beceriksiz olan aday daha iyi bir seçenek olacaktır. Bir dizi akademik çalışma, zayıflıkları kabul etmenin etkili bir strateji olduğunu kanıtlıyor.

Pratfall Etkisi Nedir?

Pratfall Etkisi ilk olarak 1966’da sosyal psikolog Elliot Aronson tarafından incelenmiştir. Bu etki kısaca şöyle tanımlanmaktadır; kişi ne kadar mükemmel değilse sevilme oranı o kadar artar. Pratfall etkisi ile ilgili ilginç bir deney vardır. Deneyde 4 farklı kişiye 50 soru sorulmuş ve cevapların ses kayıtları 48 üniversite öğrencisine dinletilmişti. Görüşmeleri kaydedilen dört kişiden ikisinin entelektüel seviyeleri yüksek diğer ikisinin de orta düzeydeydi. Tabi ki görüşmelerin tamamı kurgulanmış bir senaryo idi. Görüşmelerin bitimine doğru cevap oranı daha fazla olanlardan birisi masadaki kahveyi döktü ve ses kaydı esnasında bunu tepki vererek belirtti. Aynı senaryo orta yetenekli kişilerden birinin kaydında da tekrarlandı. Sonuç olarak dinleyicilere 4 farklı kategoride ses kaydı dinletildi ve bu kişileri puanlamaları istendi. Sonuçlar hayli şaşırtıcıydı.

Sorulara %98 oranında doğru cevap veren 2 kişiden sakarlık yapan yapmayana göre daha olumlu duygular çağrıştırıyordu. Yani kusurlar o kişiyi daha sempatik ve tercih edilebilir kılıyordu. Hata yapmayan ve mükemmel bir imaj çizen diğer üstün yetenekli kişi ise ulaşılmaz ve soğuk bulunmuştu. Sorulara %30 oranında doğru cevap veren orta yetenekli 2 insanın puanları ise kusurların insanı sempatikleştirdiği iddiasının her durumda geçerli olmadığını kanıtlar nitelikteydi. Çünkü hata yapmış olan orta beceriye sahip kişi, test sorularından aynı puanı almalarına rağmen diğerinden daha kötü değerlendirilmişti.

Pratfall Etkisi Deneyi İle İlgili Temel Çıkarımlar

  • Bazen hata yapmak iyi bir şey olabilir: Bir kişi genellikle zeki ve yetenekli olarak kabul edilirse, küçük bir hata yapmak genellikle onu sosyal açıdan daha çekici hale getirir.
  • Beklentilerin nihai etkileri bağlamsaldır: Bir hata yapmanın bir kişinin toplum içinde nasıl algılandığını nasıl etkileyebileceğine dair tek bir doğru yorum yoktur.
  • Kişiler ortalama veya vasat kabul edilirlerse, kendi hatalarından olumsuz etkilenme olasılıkları daha yüksektir.

İnsanlar için doğru olan, ürünler için de geçerlidir mantığı ile psikolog Adam Ferrier tarafından yapılan bir başka çalışmada da 626 kişiye, aşağıdaki görselde gördüğünüz iki kurabiyeden hangisini tercih ettikleri soruldu.

Kurabiyeler, küçük bir fark dışında aynıydı. Birinin düzensiz diğerinin de düzgün bir çevresi vardı.

Soldaki kurabiye favoriydi: katılımcıların % 66’sı bunu tercih etti. Küçük bir kusur, onun çekiciliğini azaltmadı aksine artırdı. Birincisi, kurabiye örneğinde olduğu gibi, zayıflıkları vurgulamak, markaların daha insani görünmesini sağlıyordu. O zamandan sonra bu yeni bir pazarlama trendi olarak kullanılmaya başlandı. Markalar kusurlarını gururla göstermeye, hata yaptıklarında özür dilemeye ve zaman zaman yanlış anladıklarını kabul etmeye başladı.

Ürün pazarlamasındaki “kusurların” potansiyel olumlu etkileri üzerine yapılan araştırmalar, bu kusurların belirli durumlarda, arzu edilirlik ve nihai satın alma kararlarını etkilediğini ortaya koydu. Düşük çaba gerektiren işleme koşullarında bir ürün kusuru ortaya çıkarsa bu satışları arttırdı. Çok çaba sarf ettikten sonra bir kusur ortaya çıkarsa, satın alma isteği azaldı.

Pratfall Etkisi, eylem halindeki sosyal psikolojinin büyüleyici bir örneğidir. Eylemlerimizin başkaları tarafından nasıl algılandığına dair içgörü sağlayarak, çevremizdekilerle ilişkilerimizi daha iyi anlamamıza yardımcı olur.

Ayrıca göz atmak isterseniz:

Kaynak:

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir Yorum

  1. Üst’ün Ast’a hukmedebilirligi ile alakasida var sanırım

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.