Eğer insanlar olarak ortak bir özelliğimiz varsa, o da çoğumuzun hayatının bir döneminde yalnızlık hissetmiş olmasıdır. Peki sosyal olarak izole hissettiğimizde ortaya çıkan bu acı, insan olmanın doğal bir parçası mı? Neden yalnız hissettiğimizde dünya bize farklı görünür? Yalnızlık bizi nasıl etkiler?
Neumayer III kutup istasyonu, Antarktika’nın Ekström Buz Sahanlığı’nın kenarında yer alır. Kış aylarında sıcaklık -50°C’nin altına düşebilir ve rüzgâr hızları saatte 100 kilometreyi aşabilir. Bu koşullarda istasyona kimse gelip gidemez. Bu izolasyon, kış boyunca istasyonda kalan araştırmacı ve teknisyenler tarafından yürütülen meteorolojik, atmosferik ve jeofiziksel çalışmalar için kritik öneme sahiptir.
Ancak birkaç yıl önce bu istasyon, farklı bir araştırma türüne de ev sahipliği yaptı. Almanya’dan bir ekip, uzun süreli Antarktika görevlerinde yaşanan sosyal izolasyonun ve çevresel tekdüzeliğin insanlar üzerindeki etkilerini incelemek istedi.
İstasyonda 14 ay boyunca görev yapan sekiz kişi, görev öncesinde ve sonrasında beyin taramasından geçmeyi kabul etti. Araştırmacılar, katılımcıların beyin kimyasını ve bilişsel performansını görev süresi boyunca düzenli olarak izledi.
2019’da yayımlanan araştırmaya göre, sosyal olarak izole kalan ekip üyelerinin beyinlerinde, kontrol grubuna kıyasla belirgin hacim kayıpları gözlemlendi. Bu kayıplar özellikle, karar verme ve problem çözmeden sorumlu olan ön korteks bölgesinde yoğunlaştı.
Ayrıca, beyinde yeni hücrelerin gelişimi için önemli olan BDNF adlı proteinin seviyelerinde de düşüş tespit edildi. Bu azalmanın, ekip Antarktika’dan döndükten sonra bile en az bir buçuk ay boyunca devam ettiği görüldü.
Bu değişimlerin ne kadarının doğrudan sosyal izolasyondan kaynaklandığı henüz net değil. Ancak elde edilen bulgular, kronik yalnızlığın beyin üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini gösteren diğer araştırmalarla örtüşüyor.
Yalnız İnsanların Beyni Nasıl Çalışıyor?
İstatistikler, uyanık olduğumuz saatlerin giderek daha büyük bir kısmını yalnız geçirmeyi tercih ettiğimizi gösteriyor. Giderek daha fazla kişi tek başına yemek yiyor ve yalnız seyahat ediyor. Son 50 yılda tek başına yaşayanların oranı ise neredeyse iki katına çıkmış durumda.
Araştırmalar giderek artan şekilde, bu tür yerleşik yalnızlığın sağlığımız için zararlı olduğunu ve hatta beynimizi değiştirebileceğini, nörodejeneratif hastalık riskini artırabileceğini gösteriyor.
İnsanlar sosyal varlıklar olarak evrimleşmiştir. Geçmişte yalnız kalmak hayatta kalma şansını düşürürdü. Bu yüzden yalnızlık, insanları yeniden sosyal bağ kurmaya yönlendiren bir uyarı sistemi olarak gelişti.
Kısa süreli yalnızlık insanı harekete geçirir ve başkalarıyla bağlantı kurmaya teşvik eder. Ancak yalnızlık kronikleştiğinde bu sistem tersine işler. Kişi sosyal tehditlere ve dışlanma sinyallerine karşı aşırı hassas hâle gelir. Bu durum, insanlarla iletişim kurmayı zorlaştırır ve zamanla rahatsız edici bir deneyime dönüştürür.
Araştırmalar, yalnız bireylerin olumsuz sosyal ifadelere ve negatif yüzlere daha güçlü tepki verdiğini gösterir. Buna karşılık, olumlu sosyal durumlar daha az ödüllendirici hissedilir. Yani kişi, sosyal etkileşimden eskisi kadar tatmin olmaz.
Bilim insanları, yalnızlığın beyni tam olarak nasıl değiştirdiğini henüz kesin olarak açıklayamıyor. Ancak yalnızlık stres tepkisini tetikler ve bağışıklık sistemini harekete geçirir. Bu süreç, iltihaplanmayı artırır. Uzun süre devam eden stres ve iltihaplanma, nöronlara ve sinir bağlantılarına zarar verir.
Bilim insanları, yalnızlık ile Alzheimer ve diğer demans türleri arasında güçlü bir bağlantı olduğunu uzun süredir biliyor. Yeni bulgular, bu ilişkinin Parkinson hastalığı için de geçerli olabileceğini gösteriyor.
Yalnızlık düzeyi arttıkça risk de artar. Yalnızlık hissi yüksek olan bireylerin beyinlerinde, bilişsel gerileme başlamadan önce bile Alzheimer ile ilişkili proteinlerin daha fazla bulunduğu görülür.
Kronik yalnızlığın yarattığı stres ve iltihaplanma, yaşlı bireylerde nörodejeneratif hastalıkların başlamasını hızlandırabilir. Aynı zamanda yalnızlık, kan basıncını ve kalp atış hızını artırarak kardiyovasküler sistemi de etkiler. Bu etkiler dolaylı olarak beyin sağlığını da olumsuz yönde etkiler.
Sonuç Olarak;
Yalnızlık ve nörodejenerasyon üzerine yapılan çalışmalar çoğunlukla orta yaş ve üzerindeki bireyleri kapsar. Bu nedenle genç yaşlarda yaşanan yalnızlığın aynı riskleri taşıyıp taşımadığı henüz net değildir. Ancak yalnızlık geçici olduğunda beyin toparlanabilir. Buna karşılık, uzun süre devam eden yalnızlık beyin için zararlı hâle gelir.
Kronik yalnızlıkla başa çıkmak için en yaygın öneri yeni sosyal bağlantılar kurmaktır. İnsanların bir araya geldiği ortamlara katılmak bu açıdan önemlidir. Ancak bu tür ortamlar, ortak bir payda olduğunda daha etkili olur.
Bir diğer yaklaşım ise bireyin sosyal etkileşimlere dair düşünce kalıplarını değiştirmektir. Bu yöntem, sorunun kökenine iner ve kişinin neden zorlandığını anlamaya yardımcı olur. Bu çözümler basit gibi gelse de uygulaması kolay olmaz. Yalnızlık, çözülmesi karmaşık bir sorundur.
Kaynaklar ve İleri Okumalar
- How Loneliness Reshapes the Brain. Yayınlanma tarihi: 28 Şubat 2023. Kaynak site: Quanta. Bağlantı: How loneliness changes the way our brains process the world
- Tomova L, Wang KL, Thompson T, Matthews GA, Takahashi A, Tye KM, Saxe R. Acute social isolation evokes midbrain craving responses similar to hunger. Nat Neurosci. 2020 Dec;23(12):1597-1605. doi: 10.1038/s41593-020-00742-z. Epub 2020 Nov 23. Erratum in: Nat Neurosci. 2022 Mar;25(3):399. doi: 10.1038/s41593-021-01004-2. PMID: 33230328; PMCID: PMC8580014.
- Livia Tomova et al. Acute social isolation evokes midbrain craving responses similar to hunger. Acute social isolation evokes midbrain craving responses similar to hunger | Nature Neuroscience ; doi: https://doi.org/10.1038/s41593-021-01004-2
- Kwak S, Joo WT, Youm Y, Chey J. Social brain volume is associated with in-degree social network size among older adults. Proc Biol Sci. 2018 Jan 31;285(1871):20172708. doi: 10.1098/rspb.2017.2708. PMID: 29367402; PMCID: PMC5805955.
Matematiksel
