Sağınızı solunuzdan ayırmakta zorlandığınız oluyor mu? Örneğin direksiyon dersindesiniz ve eğitmeniniz sola dönmenizi istiyor. Siz ise bir an durup sol tarafın hangisi olduğunu düşünüyorsunuz. Bu durum size tanıdık geliyorsa yalnız değilsiniz. Toplumun önemli bir bölümü sağ ile solu ayırt etmekte güçlük çekiyor.
Sağ ve solu ayırt etmek, sanıldığından daha karmaşık bir zihinsel süreçtir. Beynin duyusal ve görsel bilgileri birleştirmesi, dili kullanması ve hafızadan yararlanması gerekir. Bazı insanlar bunu hiç düşünmeden yaparken, bazıları için ciddi bir çaba gerektirir.
Bu konu sağlık çalışanları açısından daha da önemlidir. Bir doktor ya da hemşire hastanın karşısında durduğunda, kendi sağı hastanın soluna denk gelir. Bu nedenle hastanın sağını ve solunu doğru belirlemek, görüntüyü zihinde ters çevirme ve farklı bir açıdan değerlendirme becerisi de gerektirir.
Sağ Sol Ayrımı Yapamamak Tehlikeli Bir Durumdur
Yolculuk sırasında yanlış yöne dönmek dünyanın sonu değildir. Ancak sağ ile solu karıştırmanın çok ağır sonuçlar doğurabileceği durumlar da vardır. Tıpta yaşanan en trajik hatalardan bazıları, hastanın yanlış tarafına müdahale edilmesidir. Yanlış böbreğin alınması ya da yanlış bacağın kesilmesi buna örnek gösterilebilir.
Bu tür hataları önlemek için çeşitli kontrol sistemleri ve güvenlik adımları uygulanır. Yine de böyle bir hata yaşandığında, nedenin temelinde çoğu zaman insan yanılgısı bulunur.
Özellikle hastaneler oldukça yoğun ve karmaşık çalışma alanlarıdır. Doktorlar bir yandan telefonlara cevap verir, monitör seslerini takip eder, diğer yandan meslektaşlarının, hastaların ve hasta yakınlarının sorularıyla ilgilenir. Böyle bir ortamda dikkati korumak ve yönleri doğru belirlemek her zaman kolay değildir.
Bir çalışmada araştırmacılar, 234 tıp öğrencisinin sağı ve solu ayırt etme becerisini ölçerken onları hastane servislerindeki tipik gürültüye maruz bıraktı ve araya klinik sorular ekleyerek dikkatlerini dağıttı.
Sonuçlar oldukça çarpıcıydı. Yalnızca servis ortamındaki arka plan gürültüsü bile bazı öğrencilerin sağ-sol kararlarında hata yapmasına yetti. Aynı anda sorular yöneltildiğinde ise bu etki daha da güçlendi. Dikkat dağınıklığı özellikle daha ileri yaştaki ve kadın öğrencilerde daha belirgindi.
Öğrencilerin kendi becerilerini değerlendirmeleri de her zaman gerçeği yansıtmıyordu. Birçoğu sağ ile solu ayırt etmede iyi olduğunu düşünüyordu, ancak yapılan ölçümler bunun her zaman doğru olmadığını gösterdi.
Bir Kişinin Sağ Ve Sol Tarafı Karıştırması Neden Olur?
Öncelikle sağ ile solu ayırt etmek, yukarı ile aşağıyı ayırt etmekten daha karmaşıktır. Yukarı ve aşağı büyük ölçüde yerçekimine göre sabit kalırken sağ ve sol, kişinin bulunduğu yöne ve bakış açısına göre değişir. Genellikle yönleri kendi bedenimizi referans alarak belirleriz. Ancak karşımızdaki kişinin sağı bizim solumuza denk gelir. Bu durumda beynimizin görüntüyü zihinsel olarak çevirmesi gerekir.
Sağ-sol ayrımı yalnızca görsel bir işlem değildir. Hafıza, dil, dikkat, bedensel farkındalık ve uzamsal düşünme aynı anda devreye girer. Önce hangi tarafın sağ ya da sol olduğunu hatırlamamız, ardından bu bilgiyi gördüğümüz kişi ya da nesnenin konumuna uyarlamamız gerekir. Bu süreçlerden biri aksadığında, özellikle acele ederken ya da dikkatimiz dağıldığında, sağ ile solu karıştırabiliriz.
Bazı beyin hasarlarının sağ-sol ayrımını güçleştirdiği biliniyor. Ancak şaşırtıcı olan, herhangi bir sağlık sorunu bulunmayan insanların da bu hatayı oldukça sık yapmasıdır.
Bu beceri çocuklukta geliştirilebilir. Kendi bedenini referans alarak yapılan çalışmalar, yazı yazılan eli hatırlama ve yön bulma alıştırmaları çocukların sağ-sol hatalarını azaltabilir. Yine de sağ ile solu karıştırmak tek başına dikkatsizlik ya da zekâ eksikliği anlamına gelmez. Çünkü görünüşte basit olan bu ayrım, beynin birçok farklı işlevi aynı anda kullanmasını gerektirir.
Sonuç olarak
Sağ ile solu neden bazen karıştırdığımızı henüz tam olarak bilmiyoruz. Ancak stres, zaman baskısı, gürültü ve dikkat dağınıklığı bu hatayı daha olası hâle getiriyor. Bu nedenle özellikle önemli kararlar verirken biraz yavaşlamak ve yönü yeniden kontrol etmek yararlı olabilir.
Cerrahi müdahale, araç kullanma ya da yönlendirme gibi hata payının düşük olduğu durumlarda ise yalnızca hafızaya güvenmemek gerekir. Önceden belirlenmiş kontrol adımları, işaretler ve hatırlatıcılar basit görünen bir sağ-sol karışıklığının ciddi sonuçlara dönüşmesini engelleyebilir.
Okuma Önerisi: Bilişsel Karıştırma (Cognitive Shuffling) Nedir ve Gerçekten Uykuya Dalmanıza Yardımcı Olur mu?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Why some people have trouble telling left from right (and why it’s so important). Kaynak site: Conversation. Yayınlanma tarihi: 23 Mart 2015. Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AB.kvqgfydhj
- van der Ham, I. J., Dijkerman, H. C., & van Stralen, H. E. (2021). Distinguishing left from right: A large-scale investigation of left–right confusion in healthy individuals. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 74(3), 497–509. https://doi.org/10.1177/1747021820968519
- Why some people can’t tell left from right. yayınlanma tarihi: 13 ocak 2023. Bağlantı: Why some people can’t tell left from right./
- Gormley GJ, Brennan C, Dempster M. (2019). ‘What … you can’t tell left from right?’ Medical students’ experiences in making laterality decisions. Med Educ, in press.
- Hjelmervik H, Westerhausen R, Hirnstein M, Specht K, Hausmann M. (2015). The neural correlates of sex differences in left-right confusion. Neuroimage, 113, 196-206.
Matematiksel
