Kimya

Plastik Şişelerin Altındaki Geri Dönüşüm Kodları Ne Anlama Geliyor?

Bu yazıyı muhtemelen yaklaşık % 40’ı plastikten yapılmış bir cep telefonundan okuyorsunuz. Tavanınızdaki fandan gözünüzdeki gözlüğe kadar neredeyse her şey plastikten yapılmıştır. Plastikler, günlük hayatımızın her yerde bulunan bir parçası ve dünya ekonomisinin kritik bir parçası halindedir. Elinizde bir plastik su şişesi ile bir arkadaşınızı beklemek zorunda kaldığınız bir ortamda can sıkıntısından şişeyi incelemeye başlarsanız ilginç bir şey fark edebilirsiniz. Şişeniz tabanında içinde tek bir rakam bulunan bir üçgen vardır. Üçgen şeklini daha detaylı incelerseniz bunun aşina olduğumuz geri dönüşüm işareti olduğunu anlarsınız. Peki ama içindeki sayılar ne anlama gelmektedir?

Bu numara, kabın ne tür bir plastikten yapıldığına dair bir referanstır. Her plastik farklı bir molekül veya molekül grubundan oluşur. Plastikler geri dönüştürüldüğünde farklı moleküller karışmaz. Bu kağıt ve camı birlikte geri dönüştürmeye çalışmak gibidir. Bu nedenle plastiklerin geri dönüşüm kodlarına göre birbirinden ayrılması gerekir. Bazen plastik kapların altında başka sayıların da bulunduğunu, ancak yalnızca geri dönüşüm sembolü içindeki sayıların geri dönüşüm amacıyla geçerli olduğunu unutmayın. Plastiklerin geri dönüşüm kodları 1’den 7 ye numaralandırılır. 1 en kolay geri dönüştürülebilir demektir. Bazen sayıların altında plastik türün (PETE, HDPE, vb.) kısaltmalarını da bulabilirsiniz.

Plastik Nedir?

Plastikler genel olarak bir dizi polimeri ifade eder. Polimerlerin karbon ve hidrojenden oluşan organik bir yapısı vardır. Karbon ve hidrojenin yanı sıra bu yapının zincirlerinde oksijen, nitrojen, kükürt, fosfor gibi atomlar da bulunabilir. Plastikler doğal gaz, kömür ve petrolden elde edilir. Üretim aşamaları işlemi, rafine etme, kalıplama, sertleştirme gibi süreçleri içerir ve bu süreçlerde reaksiyonların oranını artıran katalizörler eklenir. Tüm süreçteki anahtar adım polimerizasyondur. Bu süreçte monomerler, plastiğin zincir özelliğini oluşturmak için birleşir. Konu hakkında detayları merak ederseniz bilgiyi bu yazıdan edinebilirsiniz.

Yukarıdaki süreçten anlayabileceğiniz gibi her plastik aynı teknik özelliklere sahip değildir. Plastiklerde bulunan geri dönüşüm kodları, hangi plastiklerin geri dönüşüm ve genel kullanım için güvenli olduğunu ve hangilerinin olmadığını söyler. Geri dönüşüm kodları 1988 yılında The Society of the Plastics Industry (SPI) tarafından tasarlanmış ve daha çok ev tipi ambalaj malzemelerine dahil edilmiştir.

Geri Dönüşüm Kodları ve Anlamları

  • PET – Polietilen tereftalat -1: Geri dönüştürülmesi en kolay olan plastik grubudur. Çoğu şeffaf görünümlü şişe bu gruba girer. İçinde bulunan gıda maddesine herhangi bir zararlı madde sızdırmaz. Ancak tekrar kullanım için yeterince temizlenemez ve tekrar kullanıldığında zararlı bakteriler ürer.
  • HDPE Yüksek Yoğunluklu Polietilen2: Gıdalarla kullanımı güvenlidir. Daha çok süt, deterjan, oyuncak ve plastik torbaların imalatında kullanılıyor.
  • PVC – Polivinil klorür – 3: Bu plastik ürünler gıdalarla kullanılmamalıdır. İçindeki zararlı maddeleri gıdalara sızdırabilir. Çoğunlukla yiyecek kapları, yumuşak materyaller ve oyuncaklar için kullanılır. 
  • LDPEDüşük Yoğunluklu Polietilen4: Çöp torbaları, yemek saklama kaplarında bulunur. Zararsızdır. Suya herhangi bir kimyasal karıştırmasa da, bu plastiğin su şişesi olarak kullanılması yasaktır.
  • PP – Polipropilen5: Yoğurt kapları, plastik kapaklar, çocuk bezleri. En güvenli plastik türü olarak kabul edilir. Beyaz renkte ve yarı şeffaf bir plastik tipidir. Isıya karşı yüksek bir dirençlidir.
  • PS – Polistiren – 6:  Genellikle kullan-at tarzda (yemek paketleri, plastik bardaklar, tabaklar, yumurta kapları) için kullanılmaktadır. Isındığı zaman kanserojen bileşikler yayabildiği bilinmektedir.
  • (BPA) ve polikarbonat (PC) ve Diğerleri – 7: Sporcu su şişeleri, biberonlar, yemek saklama kapları ve bazı pet şişelerde kullanılıyor. Karışık polikarbon materyallerden imal edildiği için geri dönüşüme uygun değildir. 

Neden Yeterince Geri Dönüştürmüyoruz?

Plastikler, ideal malzeme özelliklerine sahiptir ve bu nedenle kullanımları yaygındır. Üretimleri ucuzdur ve geri dönüştürülmüş plastik, işlenmemiş olanından daha pahalıya mal olur. Bu nedenle, şirketlerin onları ayırmak ve geri dönüştürmek için para harcamaması şaşırtıcı değildir çünkü onları yeniden üretmek çok daha ekonomiktir. Bu yazıda hepimizin bildiği plastik kirliliği ve bunun zararlarından bahsetmeyelim. Çünkü yeni malzemeler ve teknikler bulunup ucuzlayana kadar plastikler ile ilişkimiz devam edecek gibi gözüyor. Bu noktada bilinçli tüketiciler olarak yapmamız gereken gerekli olmadığında plastikleri kullanmamak ve tek kullanımlık malzemeleri tercih etmemek olmalıdır. Ayrıca geri dönüşüm kodlarına uygun biçimde atıkları olabildiğince ayırarsak üzerimize düşeni yapmış olabiliriz.

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu