1997 yılında denizci Charles Moore, Hawaii’den Kaliforniya’ya dönerken alışılmış rotasının dışına çıktı. Kuzey Pasifik’in sakin bir kesiminden geçerken günler boyunca suyun üzerinde yüzen şişeler, kasalar, ağ parçaları ve küçük plastiklerle karşılaştı.
Moore bu bölgeyi keşfeden ilk kişi değildi. Ancak onun gözlemleri, bugün Büyük Pasifik Çöp Alanı olarak bilinen sorunun kamuoyunda tanınmasına katkı sağladı.
Büyük Pasifik Çöp Alanı Nasıl Oluştu?
Kuzey Pasifik’te rüzgârlar ve okyanus akıntıları büyük, dairesel bir dolaşım sistemi oluşturur. Bu sisteme Kuzey Pasifik subtropikal girdabı denir. Girdabın çevresindeki akıntılar saat yönünde hareket ederken yüzeydeki suyu yalnızca döndürmez; onu yavaşça iç kesimlere doğru da taşır.
Dünya’nın dönüşü bu hareketin yönünü değiştirir. Kuzey Yarımküre’de yüzey suları sağa sapar ve girdabın merkezine doğru sıkışır. Su merkeze yığıldığında aşağı doğru çöker, ancak plastik şişeler, köpükler, ağlar ve başka hafif atıklar yüzeyde kalır. Böylece bu nesneler merkez çevresinde giderek yoğunlaşır.
Başka bir deyişle Büyük Pasifik Çöp Alanı, akıntıların çöpleri tek bir noktaya sürüklemesinden çok, yüzeydeki yüzer maddelerin geniş bir yakınsama bölgesinden kolayca kaçamaması nedeniyle oluşur. Alanın sınırları bu yüzden sabit değildir; rüzgârlar ve mevsimsel akıntılar değiştikçe biçimi ve konumu da değişir.
Buraya ulaşan atıkların bir bölümü nehirler ve kıyılardan, bir bölümü ise gemilerden ve balıkçılık faaliyetlerinden gelir. Benzer birikim alanları diğer okyanus girdaplarında da vardır. Ancak Büyük Pasifik Çöp Alanı bunların en büyüğü ve en çok bilineni olarak öne çıkar.
Büyük Pasifik Çöp Alanı Ne Kadar Büyük?
Büyük Pasifik Çöp Alanı’nın gerçek büyüklüğünü ve içerdiği atık miktarını kesin olarak hesaplamak kolay değil. Kuzey Pasifik Subtropikal Girdabı, bilim insanlarının bütünüyle tarayamayacağı kadar geniş bir alan kaplıyor. Üstelik plastiklerin hepsi su yüzeyinde kalmıyor. Daha yoğun parçalar birkaç santimetre, hatta birkaç metre derine batıyor. Rüzgârlar ve akıntılar da birikimin sınırlarını sürekli değiştiriyor.
Araştırmacılar buna rağmen deniz taramaları, hava gözlemleri ve bilgisayar modelleriyle yaklaşık sonuçlara ulaşıyor. 2018’de yayımlanan kapsamlı bir çalışma, çöp alanının yaklaşık 1,6 milyon kilometrekareye yayıldığını tahmin etti. Aynı araştırma, bölgede yaklaşık 1,8 trilyon plastik parçası ve toplam 79 bin ton plastik bulunduğunu öne sürdü.
Okyanuslara ulaşan plastiklerin yaklaşık yüzde 80’i karadaki kaynaklardan geliyor. Geri kalan bölüm ise gemilerden, balıkçılıktan ve diğer deniz faaliyetlerinden kaynaklanıyor. Ancak bu oran her bölgede aynı değil. Büyük Pasifik Çöp Alanı’nda balıkçılık atıkları çok daha büyük bir pay taşıyor. 2018 tarihli araştırmaya göre sentetik balıkçı ağları, bölgedeki toplam plastik kütlesinin neredeyse yarısını oluşturuyor.
Bu ağlar, halatlar, şamandıralar ve diğer plastik atıklar okyanusta uzun yıllar kalır.. Çünkü plastik ucuz, hafif ve kolay biçimlendirilebilir olduğu kadar son derece dayanıklıdır. Onu kullanışlı kılan bu özellik, doğaya karıştığında büyük bir soruna dönüşür.
Güneş ışığı, dalgalar ve sürtünme plastiği zamanla aşındırır; ancak tamamen yok etmez. Fotobozunma adı verilen bu süreç, şişeleri, poşetleri, köpük ambalajları ve balıkçı ağlarını giderek daha küçük parçalara böler. Sonunda bu atıklar mikroplastiklere dönüşerek suyun farklı katmanlarına yayılır ve yıllarca okyanusta kalır.
Çöp Alanı Nasıl Temizlenecek?
Büyük Pasifik Çöp Alanı herhangi bir ülkenin sınırları içinde yer almıyor. Bu nedenle hiçbir devlet temizliğin sorumluluğunu ve yüksek maliyetini tek başına üstlenmek istemiyor. Bölgeyi 1997’de kamuoyuna tanıtan Charles Moore da bu ölçekte bir temizliğin tek bir ülkenin bütçesini zorlayacağını söylüyor.
Üstelik denizdeki plastikleri toplamak göründüğü kadar kolay değil. Büyük ağları, halatları ve şamandıraları yüzeyden çıkarmak mümkün. Ancak mikroplastikler çoğu zaman planktonlar, balık yumurtaları ve küçük deniz canlılarıyla benzer boyutlara ulaşıyor. Bu nedenle çok ince ağlar yalnızca çöpleri değil, canlıları da yakalayabilir.
Okyanusun büyüklüğü de işi zorlaştırıyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesinin eski bir tahminine göre 67 gemi bir yıl boyunca çalışsa bile Kuzey Pasifik’in yüzde birinden daha küçük bir bölümünü temizleyebilir. Bu hesap, bütün bölgeyi taramaya dayanan bir temizliğin neden gerçekçi olmadığını gösteriyor.
Bu nedenle asıl mücadele kaynağında başlamalıdır. Tek kullanımlık plastikleri azaltmak, kaybolan balıkçılık ekipmanlarını izlemek, limanlardaki atık toplama sistemlerini geliştirmek ve yeniden kullanılabilir ürünleri yaygınlaştırmak gerekir. . En etkili yaklaşım, yeni kirliliği önlerken denizdeki büyük ve tehlikeli atıkları da toplamaktır.
Okuma Önerimiz: Atlantik ve Pasifik Okyanusları Birbirine Gerçekten Karışmıyor mu?
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Lebreton L, Slat B, Ferrari F, Sainte-Rose B, Aitken J, Marthouse. R, Hajbane S, Cunsolo S. Schwarz A, Levivier A, Noble K, Debeljak ., Maral H, Schoeneich-Argent R, Brambini R, Reisser J. Evidence that the Great Pacific Garbage Patch is rapidly accumulating plastic. Sci Rep. 2018 Mar 22;8(1):4666. doi: 10.1038/s41598-018-22939-w. PMID: 29568057; PMCID: PMC5864935.
- Haram, L.E., Carlton, J.T., Centurioni, L. Extent and reproduction of coastal species on plastic debris in the North Pacific. Subtropical Gyre. Nat Ecol Evol 7, 687–697 (2023). https://doi.org/10.1038/s41559-023-01997-y
- Visualising the Great Pacific Garbage Patch. Yayınlanam tarihi: 16 Ocak 2024. Kaynak site: BBC. Bağlantı: Visualising the Great Pacific Garbage Patch
Matematiksel
