Dünyanın 8. Kıtası: Büyük Pasifik Çöp Alanı

Bazı kaynaklarda adı 7. kıta olarak geçen ama aslında bilim camiasında 8. kıta olarak tanınan Kaliforniya ve Hawaii arasında yer alan Büyük Pasifik Çöp Alanı, Fransa’nın üç katı büyüklüğündedir. Burası her yıl binlerce deniz hayvanını öldüren 1.8 milyar parça yüzen plastik ile dünyanın en büyük okyanus atık deposudur. Bazen medyada tarif edildiği gibi bir çöp adası biçiminde olmasa da, bu bölgenin suları suda yüzen küçük çöplerle doludur.

Dalgaların hareketiyle çalkalanan bu parçalar su sütunu içinde batıp çıkar. Sonrasında da akıntılarla oradan oraya gider. Yayılmacı ve zararlı türler bu plastiklere tutunarak, doğanın asla onlar için planlamadığı yerlere ulaşma şansına sahip olur.

Deniz kuşları, deniz memelileri ve balıklar bu çöpleri besin sanıp midelerini sindirilmesi olanaksız çöple doldurur. Bu da bir çoğunun sonu olur. Sudaki parçalar, sonu gelmeyen çarpma ve sürtünme hareketleriyle mikroskobik plastik parçaları ve toksik kimyasalları suya salar. Bunlar çok kısaca bizi bekleyen tehlikelerden bir kaçı.

Büyük Pasifik Çöp Alanını Nasıl Keşfettik?

2018’de Nature dergisinde yayınlanan bilimsel bir araştırmaya göre burası yaklaşık 1,6 milyon km2 büyüklüğünde ve 80.000 ton plastik içeren, sürekli büyüyen bir çöp kıtası

Burayı fark eden ilk kişi, 1997 yılında bir tekne yarışından dönerken çöp yığınının içinde kalmak zorunda kalan Amerikalı tekne kaptanı ve oşinograf, Charles Moore oldu. Kendisinin çöp yığınının içinden kurtulması yedi gün sürdü. Moore’un bulduğu şey sonrasında bilim camiasını harekete geçirdi. Bu sayede de gezegenin yaşadığı çevre krizinin en büyük belirtilerinden biri olan Büyük Pasifik Çöp Alanı görünür hale geldi.

Günümüzde her yıl yaklaşık 300 milyon ton plastik üretiyoruz. Bunun da yine yaklaşık yarısı çöpü boyluyor. Dünyada dakikada 1 milyon plastik su şişesi, günde yarım milyon plastik pipet ve yılda 4 trilyon naylon torba kullanılıyor. Tüm bu plastiğin neredeyse üçte biri de direk denizlere gidiyor. Sonrasında da akıntılar sonucunda belli noktalarda kümelenme eğilimi gösteriyor. Sonucunda bu çöp alanı hiçbir biçimde tesadüf eseri değil.

Okyanusu Temizlemek Mümkün mü?

Büyük Pasifik çöp sahasının keşfi, binlerce insanın farkındalığını artırdı. Bu da okyanustaki plastik miktarını azaltmak için çok sayıda girişime yol açtı. Açık okyanusu temizlemeyle ilgili sorun, denizde yüzen ve toplanmayı bekleyen devasa çöp yığınlarının olduğu şeklindeki yaygın bir yanlış düşüncedir. Çünkü asıl sorun yüzeyde değil, denizin dibinde yer almaktadır. Atıkların çoğu bezelye büyüklüğünde veya daha küçüktür ve yüzeyin altında yüzer. Aşağıdaki görsel bu konuda size bir fikir verecektir.

İnsanların hayatını kolaylaştıran ve tehdit unsuru olarak görünmeyen plastik materyaller, maalesef
denizel ekosistemdeki canlılar için önemli tehdit kaynağıdır.

Plastik Neden Doğada Çözülemiyor?

Organik atıklar, örneğin kâğıt ya da bitki kabukları doğada hemen parçalamaya başlar. Ama doğanın plastikle başa çıkması kolay değildir. Bunun nedeni biraz da plastiğin yapısı ile ilgilidir. Çoğu plastik, bir zamanlar yaşayan organizmaların birkaç milyon yıllık doğal çürümesinin son ürünü olan petrolden üretilir. . Petrolün ana bileşenleri, uzun zaman önce bu organizmaların hücrelerinde bir araya gelen lipitlerden oluşur. Normal koşullarda da biyolojik olarak çözülmesini beklemek mantıklıdır.

Ama sorun plastiğin üretim yönteminde gizli. Doğal polimerler, adına peptit bağı denen kimyasal bağlar kullanırken, plastik polimerlerde karbon-karbon bağı bulunur. Bu bağlar çok daha güçlüdür. Bu yüzden plastikler çok dayanıklıdır ama kurtulması da bir o kadar zordur.

Organik maddeleri ayrıştıran organizmalar, doğada yaygın olan belirli bağ türlerine saldırmak için milyarlarca yıl içinde evrimleşmişlerdir. Ancak plastiğin içinde karşılarına çıkan bu yeni ve güçlü bağları parçalayabilen çok az organizma mevcuttur.

Aynı zamanda Büyük Pasifik Çöp Alanı olarak bilinen Çöp Girdabı tek bir oluşumdan ibaret değil. Daha çok bir çorba veya çöp galaksisi gibidir

Çevreciler, plastik üreticilerinin neden polimerler oluşturmak için karbon-karbon bağları yerine peptit bağları kullanmadıklarını merak edebilirler. Böylece bir çöplükte sonsuza kadar kalmak yerine biyolojik olarak bozunurlar. Ancak ne yazık ki bu seferde üretilen plastikler çok kısa bir raf ömrüne sahip olacaklardır.

Peki Ama Ne Yapmalı?

Geldiğimiz bu noktada bir çok kuruluş denizleri temizlemek için uğraş verse de temel sorun kaynağın azalmamasıdır. Bu nedenle hepimize düşen önemli görevler vardır. Bunun en başında da plastik tüketimimizi mümkün olduğu kadar aza indirmek gelmektedir.

İlk akla gelen tek kullanımlık plastik çatal, bıçak, pet şişe, tabak gibi kullanıp attığımız ürün sayısını azaltmaktır. Buzdolabı poşeti, köpük kutular diğer akla gelen tek kullanımlık her şey için bu geçerlidir. Biraz düşününce siz de evinizdeki çöp yığınlarının çoğunun plastikten oluştuğunu göreceksiniz. Bu nedenle küçük tedbirler ile yaşanabilir bir geleceğe destek olabilirsiniz.



Kaynaklar ve ileri okumalar


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu