Biyoloji ve Genetik

Denizin Büyülü Görüntüsü Olan Yakamoz Aslında Nedir?

Tatil denince akla çoğunlukla deniz gelir. Herkes olmasa da çok fazla insan denize girmeyi çok sever. Yazın sıcaklığında serin sulara kendini bırakmak, uçuyormuşçasına suda asılı kalmak, sudan kafanızı çıkardığınız an güneşin yüzümüze çarpması… Peki ya güneş battıktan sonra denize girmeyi denediniz mi? Elinizi su yüzeyinde hareket ettirmenizle ortaya çıkan yeşil ışık saçılmalarının yarattığı sihirli bir suyun içinde yüzüyormuş hissini yaşadınız mı? Bu görüntünün, aslında göründüğü kadar sihirli olmayan bir açıklaması var. Şarkılarda, şiirlerde, romantik mektuplarda yerini bulmuş olan bu sihirli görüntünün adı yakamoz. Peki ama yakamoz nedir? Çoğumuz yakamoz ismine yabancı değilizdir ama görüntüsünü bilmeyenler için biraz anlatmaya çalışalım.

Yakamoz, Latince adı Noctiluca Milliaris olan bir deniz canlısıdır. Biyolojik yapıları, lüminesans taşıdıklarından ve uyarıldıklarında ışık saçtıklarından dolayı ateş böceklerine benzer. Hatta yakamoza denizin ateş böceği denildiğine de rastlayabilirsiniz.

Lüminans ve Biyolüminans

Samanyolu ve Biyolüminesans, Yer; Tazmanya Kaynak: https://twitter.com/uzayvebilimtr/

Kelime anlamı ışıldama olan lüminesans, ışık üreten maddeler için de kullanılır. Biyolüminesans ise doğada bulunan, canlı bir organizmada meydana gelen reaksiyonlarla ışık üreten maddelerdir. Yakamozun en çok karıştırıldığı şeylerden biri mehtaptır. Mehtap Ay’ın denizdeki yansımasıyken, yakamoz başlı başına ışık saçan bir canlıdır. Yakamoz ışığı yansıtmaz, aksine ışık olan ortamda görmek mümkün değildir. Dolayısıyla yazının başında sorduğumuz “Güneş battıktan sonra denize girmeyi denediniz mi?” sorusuna ek olarak Ay’ın da batmış olması gerektiğini ekleyelim. Biyolüminesanslar ile ilgili daha detaylı bilgi için “Biyolüminesans Nedir? Doğanın Esrarengiz Işıkları Nasıl Oluşmaktadır?” başlıklı içeriğimizi okuyabilirsiniz.

Yakamoz Nedir ve Nasıl Oluşur?

Yakamoz (Latince: Noctiluca scintillans) uyarıldığında ışık saçan tek hücreli bir deniz canlısıdır. Akıntıyla hareket eder ve gerçekte yüzemez.

Yakamozlar denizde yaşayan, ışıkta görülemeyen çok küçük tek hücreli alglerdir. Saldırı anında birden fazla yakamoz bir araya gelerek kimyasal reaksiyon gösterirler. Bu da biyolüminesans maddesinin ışık yaymasına sebep olur. Burada bahsi geçen saldırıya gemilerin temas etmesi bile örnek olarak verilebilir. Karanlık bir gecede gemilerin çevresinde ışıyan yakamoz sayesinde, uçak gemilerine iniş yapacak olan pilotlar yön bulabilmektedirler. Özellikle yapay ışıklardan oldukça uzakta olan okyanus açıklarında bu yöntemin hayat kurtarıcı olduğu söyleniyor.

Balık sürülerinin çok olduğu kıyılarda, dışarıdan beşeri bir etki olmadan da gözlemlenebilen yakamoz oldukça sihirli ve büyülü bir görüntü oluştururken, şarkılara ve şiirlere konu olmasına şaşırmamak gerek.

Kaynaklar ve İleri Okumalar

Matematiksel

Maide İdil İspir

Ben İdil, Boğaziçi Üniversitesi'nde öğrenciyim. Bence insan olmaktaki en büyük şansımız düşünebilmek, konuşabilmek, okuyabilmek ve yazabilmek. Öyleyse bol şans! Ve keyifli okumalar…

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu