Tıp ve Sağlık

5 Saniye Kuralı: Düşen Yiyecekleri Hemen Alırsak Mikrop Geçmez mi?

5 saniye kuralı yere düşen bir yiyeceği 5 saniye geçmeden alırsanız, yerdeki bakterilerin yiyeceğe geçebilecek vakitleri olmayacağını söyler. Peki bu söylem ne kadar geçerlidir?

Diyelim ki çok açsınız, elinizde çok sevdiğiniz bir çikolata var ve tam ısırık alırken siz onu yanlışlıkla yere düşürdünüz. Çikolatayı hiçbir şey olmamış gibi yerden alıp yemeye devam eder miydiniz? Aslında bu durumda kimilerine göre “5 saniye kuralı” geçerli oluyor. 5 saniye kuralına göre; yere düşen bir yiyeceği 5 saniye geçmeden önce almayı başarırsanız, yerde bulunan bakterilerin yiyeceğe geçebilecek vakitleri olmuyor. Peki bu doğru mu?

Beş Saniye Kuralı Gerçek mi Yoksa Bir Efsane mi?

İnsanların mikroorganizmalar ve bunların insan hastalıkları ile ilişkileri hakkında yakın zamana kadar çok az temel bilgisi vardı. Bu nedenle, bir zamanlar yere düşen yiyeceği yemek tabu değildi. İnsanlar bakterileri göremiyordu, bu yüzden görünür kirleri silmenin her şeyi düzelteceğini düşünüyorlardı. Beş saniye kuralını doğrudan ele alan ilk araştırma çalışması, Illinois Üniversitesi’nde 2003 yılında yapıldı. Çalışmada şekerlemeler Koli basili aşılanmış yer karolarına bırakıldı. Bakteri karolardan şekerlemelere beş saniye içinde atladı. Konu daha sonra Popüler Discovery Channel televizyon dizisi MythBusters’ta 2005 yılında ele alındı. Birkaç çalışmanın ardından, bakterilerin gıdaya geçiş süresinin 2 – 6 saniye arası olduğu sonucuna varıldı. Ayrıca ıslak yiyeceklerin (karpuz gibi) ve kuru yiyeceklere (krakerler) oranla daha fazla bakteri topladığı ortaya kondu. Ancak elbette çoğu MythBusters bölümü gibi, bu bilgiler doğru tasarlanmış araştırma çalışmalarına dayanmadığı için yeterli güvenilirlikte değildi. 

5 Saniye Kuralı İle İlgili Yapılan Araştırmalar

2006 yılında, Clemson Üniversitesinden bu konuda o tarihe kadar yayınlanan ilk bilimsel makale yayınlandı. Devamında bir çok farklı araştırma daha yapıldı. 2016 yılında Rutgers Üniversitesi’nden konuyla ilgili ikinci bir hakemli makale yayınlandı. Araştırmacılar çeşitli besin maddelerini farklı sürelerde farklı yüzeylerde test ettiler.

Sonuç olarak araştırmalar, yere düşen bir yiyeceğin 1 saniye sonra bile bakteri içeren duruma gelebildiğini gösterdi. Ama bu biraz da bakterilerin cinsine bağlı idi. Yiyeceğinizi nispeten temiz olduğunu düşündüğünüz bir yere düşürdüyseniz ya da halının üstüne düştüyse birkaç saniye içinde almanız onu kurtardığınız anlamına gelebiliyordu. Bakteri­ler, halı gibi yüzeylerde hemen transfer olamıyorlardı. Ama bu kuralın geçerli olması için halıya düşen yiyeceğin de kuru olması gerekiyordu. Ancak düşürdüğünüz yiyecek çevresine su salıyorsa, ahşap ve laminat yüzeylerde bu süre daha da uzayabiliyordu. Yani yarısı yenmiş elmanızı ahşap bir zeminden 3 saniye içinde almayı başarırsanız risksiz olarak tüketme ihtimaliniz bulunuyordu.

Ancak yine de belli olmaz. Çünkü düşürdüğünüz zeminde hangi bakterilerin olduğunu bile­mezsiniz. Bazı patojenler öyle hızlı hareket ediyor ki yiyeceğiniz düştüğü anda ona hücum edebiliyorlar. Yiyecekler kontamine bir yüzeyle temas ettiğinde bakterilerin neredeyse anında aktarıldığına dair kesin kanıtlar var. Yere düşen yiyecekleri yemek, emniyet kemeri takmadan araba sürmeye benzetilebilir. Tüm hayatınızı emniyet kemeri takmadan sürebilir ve asla kaza yapmazsınız, ancak emniyet kemeri takmanın bir kaza durumunda yaralanmayı engellemeyeceğini kanıtlamaz. Benzer şekilde, kontamine olmayan bir yüzeyden yemek yemek herhangi bir risk oluşturmaz. Bununla birlikte, birçok faktör, bir yüzeye temas eden yiyecekleri yemenin ilgili güvenlik riskini etkiler.

İş yerindeki masanız gibi diğer yüzeylere düşen yiyecekler ne olacak? 

Araştırmacılar, her şeyin hastalığa neden olan bakterilerin olup olmadığına bağlı olduğunu söylüyor. Arizona Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmaya göre, ortalama bir ofis masası, ortalama bir ofis klozet kapağından yüzlerce kat daha fazla mikrop barındırıyor. Sonuç olarak karar sizin ancak özetle 5 saniye kuralı için bir şehir efsanesidir diyebiliriz.


Göz Atmak İsterseniz


Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu