Orta Çağ’da “Yunan ateşi”, “Pers ateşi” ya da “sıvı ateş” gibi adlar, çeşitli yanıcı silahlar için kullanılmıştır. Ancak gerçek Yunan ateşi, Bizans’a özgü gizli bir formüldü ve büyük olasılıkla yedinci yüzyılın sonlarında geliştirildi.
Game of Thrones’ta Karasu Körfezi Savaşı sırasında, Lannister kuvvetleri son derece yıkıcı bir silah kullanır. Su üzerinde bile yanabilen ve neredeyse söndürülemeyen bu yakıcı madde, Stannis Baratheon’un donanmasını doğa dışı yeşil alevler içinde bırakır. Bu hamle, savaşın gidişatını neredeyse tek başına Lannisterlar lehine çevirir.
George R. R. Martin’in fantastik dünyasında olduğu gibi, Yaban Ateşi de gerçek tarihten esinlenir. Bu esin kaynağı, Bizans İmparatorluğu’nun bin yılı aşkın süre önce kullandığı efsanevi silah Yunan ateşidir. Bizans donanması, bu silahı deniz savaşlarında kullanarak rakip filoları yok etmiş ve çok sayıda askerî zafer kazanmıştır. Ünü o denli yayılmıştır ki, antik çağlarda kullanılan pek çok yanıcı silah için “Yunan ateşi” adı genel bir terim hâline gelmiştir.
Yunan Ateşi Nedir?
Buna rağmen, Yunan ateşinin tam olarak ne olduğu hâlâ bilinmez. Yıkıcı etkisine ve tarihsel önemine dair çok sayıda anlatı bulunur. Ancak maddenin gerçek bileşimi bir sır olarak kalmıştır. Bunun nedeni açıktır. Yunan ateşinin formülü, Bizans devleti tarafından titizlikle korunan bir devlet sırrıydı.
Yunan ateşiyle ilgili sahip olduğumuz tüm bilgiler, Bizans askeri el kitaplarından, bazı ikincil tarih kaynaklarından ve dönemin çağdaş vakanüvislerinden (Osmanlı İmparatorluğu döneminde tarihi olayları kaydetmekle görevli kişiler) gelmektedir. Bu güçlü silahtan “deniz ateşi”, “Roma ateşi”, “sıvı ateş” ve “ıslak ateş” gibi isimlerle bahsedilmektedir.
Kaynaklar, bu ateşin suyla söndürülemediğini, aksine üzerine su döküldüğünde alevlerin daha da şiddetlendiğini belirtmektedir.
Bu maddenin, yedinci yüzyılda Kallinikos adlı bir kişi tarafından icat edildiği anlatılır. Kallinikos’un, Arapların elinden kaçan bir Yunan mimar ya da mühendis olduğu ve geliştirdiği silahı, yaklaşan Arap ordularına karşı Bizans savunmasına destek olmak için imparatorluğa sunduğu söylenir. Bu anlatının ne kadarının tarihsel gerçek olduğu hâlâ tartışmalıdır. Ancak silahın yarattığı sonuçlar tartışma götürmez.
Yunan Ateşi Hangi Bileşenlerden Oluşmaktaydı?
Araştırmacılar bu soruya yüzyıllardır kesin bir yanıt bulamadı. Zaman içinde pek çok teori ortaya attılar. Bazılarına göre silahın temelinde potasyum nitrat, yani güherçile yer alıyordu. Bu durumda Yunan ateşi, erken bir barut türü sayılabilirdi.
Günümüzde çoğu araştırmacı, Yunan ateşinin ham petrole benzer bir maddeye dayandığını savunuyor. Alevin şiddetini ve yanma süresini artırmak için çam reçinesi gibi başka maddeler de eklemiş olmaları muhtemel. Buna karşın, Yunan ateşini oluşturan bileşenlerin kesin karışımını hâlâ bilmiyoruz.
Bizanslılar, silahın kullanım yöntemlerini de en az içeriği kadar gizli tutuyordu. Bu amaçla, Yunan ateşini kullanmak için özel olarak dromon savaş gemileri inşa ettiler. Bu gemilere, karışımı ısıtan, hazırlayan ve basınçla püskürten düzenekler yerleştirdiler. Böylece ateşi düşman gemilerine uzaktan fırlatabildiler. Ortaya, antik çağın alev makinesini andıran bir sistem çıktı.
Bu gemileri kullanan askerler de özel eğitim alıyordu. Komutanlar görevleri bilinçli bir şekilde bölüyor, her askerin yalnızca hazırlık ya da kullanım sürecinin sınırlı bir kısmını bilmesini sağlıyordu. Bu düzen sayesinde, askerler ya da gemiler ele geçirilse bile düşman silahın tüm sırlarına ulaşamıyordu. Bizanslılar, bu sıkı gizlilikle Yunan ateşinin etkisini uzun süre korumayı başardı.
Yunan Ateşine Ne Oldu?
Yunan ateşi sadece deniz savaşlarında işe yaramadı. Bizanslılar zamanla gemilere yerleştirdikleri püskürtme düzeneklerini taşınabilir hâle getirdi. Askerler bu aygıtları yanlarında taşıdı ve doğrudan kullandı. Kuşatmalar sırasında kuşatma kulelerini, mancınıkları ve surlardaki askerleri uzaktan ateşe verdiler. Böylece Yunan ateşi kara savaşlarında da etkili bir silaha dönüştü.
Tarihçiler bu silahın en son ne zaman kullanıldığını tam olarak belirleyemedi. Yine de çoğu kaynak, 1204’ten sonra Yunan ateşine dair hiçbir iz bulamadı.
Yunan ateşinin hangi maddelerden oluştuğunu ya da kökenine dair tüm gerçeği muhtemelen hiçbir zaman bilemeyeceğiz. Buna karşın, antik savaş tarihinde kullanılan en meşhur ve en yıkıcı silahlardan biri olarak önemini korumayı sürdürüyor.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- What Greek Fire Really Was; Yayınlanma tarihi: 17 mayıs 2022; Bağlantı: https://skeptoid.com/episodes/4832
- What Is Greek Fire? Discover The Secret Weapon Of The Byzantine Empire; Yayınlanma tarihi: 13 Ağustos 2021; Bağlantı: https://allthatsinteresting.com/greek-fire
- Haldon, J. & Byrne, M.. (1977). A possible solution to the problem of greek fire. Byzantinische Zeitschrift. 70. 10.1515/byzs.1977.70.1.91.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
