
1959 yılında Amerikan Life dergisinde yayımlanan fotoğraflar büyük yankı uyandırdı. Fotoğraflarda, sırtında ikinci bir baş ve iki ön bacak taşıyan bir köpek görülüyordu. Bu sıra dışı görüntü, Sovyet cerrah Vladimir Demikhov’un gerçekleştirdiği bir ameliyatın sonucuydu. Demikhov, küçük bir köpeğin başını ve vücudunun üst bölümünü başka bir köpeğin dolaşım sistemine bağlamıştı.
Vladimir Demikhov’un gerçekleştirdiği iki başlı köpek deneyleri, kısa sürede dünya çapında büyük yankı uyandırdı. Ancak bu sıra dışı deneylerin arkasında, modern organ nakli cerrahisinin gelişimine katkıda bulunan önemli bir bilimsel araştırma vardı.
Vladimir Demikhov Kimdir?
Vladimir Petroviç Demikhov, 1916’da Rusya’da yoksul bir köylü ailesinde dünyaya geldi. Küçük yaşlardan itibaren mekanik sistemlere ilgi duydu. Henüz 13 yaşındayken mekanik alanında eğitim almaya başladı. Daha sonra biyolojiye yöneldi ve 1934’te Moskova Üniversitesi’ne girdi.

Demikhov, canlı organizmaların işleyişini mekanik sistemlerle birlikte düşünüyordu. Özellikle kalbin bir pompa gibi çalışması dikkatini çekmişti. Bir makine bu işlevi yerine getirebiliyorsa neden insan kalbinin yerini alamayacaktı?
Bu düşünce onu henüz öğrenciyken sıra dışı bir deney yapmaya yöneltti. Demikhov, 1937’de elektrik motoruyla çalışan mekanik bir yapay kalp geliştirdi. Bir köpeğin doğal kalbini çıkararak yerine bu aygıtı yerleştirdi ve kan dolaşımını bir süre devam ettirmeyi başardı.
Demikhov, sonraki çalışmalarında yapay dolaşımın sürdürülebildiği süreyi beş buçuk saate kadar çıkardı. Bu deneyler, yapay kalp teknolojisinin gelişimindeki önemli erken adımlardan biriydi.
İkinci Dünya Savaşı araştırmalarını kesintiye uğrattı. Ancak savaşın ardından Moskova’da çalışmalarına devam etti. 1946’da köpekler üzerinde deneysel kalp ve kalp-akciğer nakilleri gerçekleştirdi. 1953’te ise koroner bypass cerrahisinin gelişimine öncülük eden başarılı bir ameliyat yaptı.
Demikhov’un çalışmaları, organ naklinin yalnızca kuramsal bir olasılık olmadığını gösteriyordu. Ancak araştırmalarının önünde büyük bir engel vardı. Nakledilen organın yeni bedende canlı kalması ve işlevini sürdürebilmesi gerekiyordu. Bu nedenle Demikhov, 1954’te araştırmalarını daha da ileri götürerek bir köpeğin başını ve vücudunun üst bölümünü başka bir köpeğe nakletmeye başladı.
İki Başlı Köpek Deneyi Nasıl Gerçekleştirildi?
Demikhov, deneylerinde küçük bir köpeğin başını, ön bacaklarını ve gövdesinin üst bölümünü daha büyük bir köpeğin boyun ve sırt bölgesine naklediyordu. Ameliyat sırasında iki hayvanın kan damarlarını birbirine bağlayarak küçük köpeğin beynine ve diğer dokularına kan ulaşmasını sağlıyordu.
Nakledilen baş gözlerini hareket ettirebiliyor, çevresindeki uyaranlara tepki verebiliyor ve sıvı içebiliyordu. Bu gözlemler, nakledilen dokuların başka bir canlının kan dolaşımı sayesinde bir süre işlevlerini sürdürebildiğini gösteriyordu.
1959’da Amerikan Life dergisinin muhabiri Edmund Stevens ve fotoğrafçı Howard Sochurek, Demikhov’un laboratuvarını ziyaret ederek ameliyatlardan birini belgeledi.
Bu deneyde Demikhov, Shavka adlı küçük köpeğin başını ve üst gövdesini Brodyaga adlı daha büyük bir köpeğe nakletti. Ameliyatın ardından Shavka gözlerini açtı, çevresine tepki verdi ve süt içti. Bu görüntüler, dergide yayımlanan haberin en dikkat çekici ayrıntıları arasında yer aldı.

Shavka ve Brodyaga ameliyattan sonra dört gün yaşadı. Demikhov’un diğer deneylerinde hayvanların yaşam süreleri farklılık gösterdi. En uzun süre hayatta kalan hayvan 29 gün yaşadı.
Demikhov ve ekibi, bu deneylerde bağışıklık sisteminin nakledilen dokuları reddetmesi, enfeksiyonlar ve ameliyat sonrası komplikasyonlar gibi sorunlarla karşılaştı. Bu güçlükler, ilerleyen yıllarda organ nakli cerrahisinin temel araştırma konuları arasında yer aldı.
Demikhov’un Deneyleri Modern Tıbbı Nasıl Etkiledi?
Demikhov’un çalışmaları, Soğuk Savaş yıllarında Sovyetler Birliği’nin tıp alanındaki başarılarından biri olarak uluslararası ilgi gördü. Özellikle kalp ve akciğer nakli üzerine geliştirdiği teknikler, başka ülkelerdeki cerrahlar tarafından da incelendi.
1960 yılında yayımladığı Experimental Transplantation of Vital Organs adlı kitabında deneysel nakil yöntemlerini ayrıntılı biçimde anlattı. Çalışmaları, 1967’de insandan insana ilk başarılı kalp naklini gerçekleştiren Güney Afrikalı cerrah Christiaan Barnard’ın da ilgisini çekti.
Bu dönemde organ naklinin geleceğini belirleyen gelişmeler yalnızca ameliyat teknikleriyle sınırlı kalmadı. Bağışıklık sisteminin organ reddine yol açan tepkilerinin anlaşılması ve bu tepkileri baskılayan ilaçların geliştirilmesi, nakillerin uzun vadeli başarısında belirleyici rol oynadı.

Demikhov’un deneyleri aynı zamanda hayvan araştırmalarının etik sınırları konusunda tartışmalara neden oldu. Nakledilen dokuların canlı tutulması için geliştirilen yöntemler bilimsel açıdan önem taşırken, hayvanların geçirdiği ağır ameliyatlar ve kısa yaşam süreleri ciddi sorunlar doğuruyordu.
Vladimir Demikhov, 1998 yılında Moskova’da hayatını kaybetti. Günümüzde adı çoğunlukla iki başlı köpek deneyleriyle anılsa da yapay kalp, koroner bypass ve organ nakli alanındaki çalışmaları modern cerrahi tarihinin önemli bir parçasıdır.
Kaynaklar ve ileri okumalar için:
- How Vladimir Demikhov Actually Made A Two-Headed Dog. Yayınlanma tarihi: 15 Mayıs 2021; Bağlantı: How Vladimir Demikhov Actually Made A Two-Headed Dog
- Konstantinov, I. E. (2009). At the Cutting Edge of the Impossible: A Tribute to Vladimir P. Demikhov. Texas Heart Institute Journal, 36(5), 453–458. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2763473/
- Langer, R. M. (2011). Vladimir P. Demikhov, a Pioneer of Organ Transplantation. Transplantation Proceedings, 43(4), 1221–1222. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21620094/
- Glyantsev, S. P., Tchantchaleishvili, V., & Bockeria, L. A. (2016). Demikhov’s “Mechanical Heart”: The Circumstances Surrounding Creation of the World’s First Implantable Total Artificial Heart in 1937. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26501917/
Matematiksel



