Aşağıdaki görüntü sizde huzursuzluk, mide bulantısı ya da korku uyandırıyor mu? Eğer öyleyse, küçük delik kümelerine karşı bir hassasiyet olan tripofobiye sahip olabilirsiniz.
Endişelenmeyin, yalnız değilsiniz. Araştırmalar, insanların yaklaşık %20’sinin bu tür görüntülerden güçlü şekilde rahatsız olduğunu, çoğu kişinin ise en azından hafif bir tepki verdiğini gösteriyor.
Tripofobi Nedir?
Tripofobi, birbirine yakın deliklere, kabarcıklara veya kümelenmiş desenlere karşı duyulan korku ve tiksintidir. Adı bir “fobi”yi çağrıştırsa da, bunun gerçekten psikolojik bir fobi olup olmadığı tartışmalıdır. Çünkü tripofobi, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders içinde resmi bir tanı olarak yer almaz.
Fobiler genellikle korku ile tanımlanır, ancak tripofobide baskın duygu çoğu zaman tiksintidir. İnsanlar mercan, lotus tohumu ya da kahvedeki köpük gibi delik kümeleri gördüklerinde rahatsızlık hisseder. Kısacası, birbirine yakın küçük boşluklar bu tepkiyi tetikler.
2018 tarihli bir derlemeye göre, tripofobi kadınlarda daha sık görülür. Ayrıca en yaygın eşlik eden durumlar majör depresyon ve yaygın anksiyete bozukluğudur. Tripofobi yaşayan kişiler sadece korku ve tiksinti hissetmekle kalmaz, davranışlarını da değiştirir. Tetikleyici görüntülerden kaçınırlar. Örneğin çilek ya da gözenekli çikolata gibi yiyecekleri yemekten uzak durur, benekli duvar kağıdı olan ortamlara girmek istemezler.
Tripofobinin Olası Nedenleri Nelerdir?
Tripofobi üzerine araştırmalar hâlâ sınırlıdır, ancak neden ortaya çıktığına dair bazı teoriler vardır.
Evrimsel açıklama: İnsanlar, hastalık veya tehlikeyle ilişkili görüntülere karşı evrimsel bir tepki geliştirir. Deri hastalıkları, parazitler ve enfeksiyonlar genellikle delikli veya kabarcıklı yapılarla ilişkilidir. Bu nedenle kişiler, bu tür görüntülere karşı daha çok tiksinti hisseder.
Tehlikeli hayvanlarla ilişki: Bazı zehirli hayvanların deri desenleri, delik kümelerine benzer. İnsanlar bu benzerliği bilinçsizce tehlikeyle ilişkilendirir. Bu da korku veya tiksinti yaratır.
Enfeksiyon çağrışımı: İnsanlar, bu tür desenleri cilt hastalıklarıyla bağdaştırır. Bu yüzden görüntülere bakarken kaşıntı, rahatsızlık veya “deri üzerinde bir şey dolaşıyor” hissi yaşayabilir.
Görsel özelliklere tepki: Bazı araştırmalar ise bu durumun korkudan çok, desenlerin görsel yapısından kaynaklandığını öne sürer. Yani sorun, tehlike çağrışımından ziyade görüntünün kendisidir.
Tripofobinin Nedeni Matematik Olabilir mi?
Tripofobiyle ilgili öne çıkan araştırma, bu rahatsızlığın sadece psikolojik değil, aynı zamanda görsel ve matematiksel özelliklerle de ilgili olabileceğini gösterir.
Özellikle University of Essex’ten araştırmacıların yaptığı bir çalışma bu konuda dikkat çeker. Bu çalışmada, tripofobik görüntülerin belirli bir görsel yapıya sahip olduğu ortaya konmuştur.
Araştırmacılar, bu görüntülerin “orta düzey uzamsal frekans” (mid-range spatial frequency) adı verilen bir görsel özellik içerdiğini belirledi. Bu tür desenler, beynin görsel sistemi için alışılmadık derecede yoğun ve yorucudur. Yani sorun sadece “delikler” değil, bu deliklerin matematiksel olarak nasıl düzenlendiğidir.
Beyin, vücudun enerjisinin yaklaşık %20’sini kullanır ve bu enerjiyi verimli kullanmak zorundadır. Ancak bazı karmaşık ve tekrarlayan dizilimleri algılamak beyin için zorlayıcıdır. Bu yüzden bu tür desenler bizde rahatsızlık hissi uyandırabilir.
Öte yandan, bu görüntüler internette giderek yaygınlaştığı için daha önce hiç karşılaşmamış kişiler üzerinde deney yapmak zorlaşmıştır. Bu nedenle tripofobinin kesin nedeni hâlâ tam olarak açıklanamamıştır.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Le AT, Cole GG, Wilkins AJ. Assessment of trypophobia and an analysis of its visual precipitation. Q J Exp Psychol (Hove). 2015;68(11):2304-22. doi: 10.1080/17470218.2015.1013970. Epub 2015 Mar 11. PMID: 25635930.
- Al Khalifa, Fay & Wilkins, Arnold & Almerbati, Nehal & Pinelo Silva, Joao. (2020). Examining the visual effect of trypophobic repetitive pattern in contemporary urban environments: Bahrain as a case for middle east countries. JOURNAL OF ARCHITECTURE AND URBANISM. 44. 44-51. 10.3846/jau.2020.11142.
- Could Trypophobia Be Caused By Math Hurting Our Brains; Yayınlanma tarihi. 31 Mart 2016; Kaynak site: Popular science. Bağlantı: Could Trypophobia Be Caused By Math Hurting Our Brains/
- What causes trypophobia? The neuroscience behind the fear of closely-packed holes; yayınlanma tarihi: 3 Nisan 2023. Kaynak site: BBC Science. Bağlantı: What causes trypophobia? The neuroscience behind the fear of closely-packed holes
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
