Biyografiler

Hedy Lamarr: İletişimin Kaderini Değiştiren Kadın

Hollywood’un en güzel yıldızlarından Hedy Lamarr’ın yaşamının en etkileyici kısmının güzelliği veya sinema kariyeri ile hiçbir ilgisi yoktu. Hedy Lamarr, çığır açmış ve modern iletişim sistemlerinin temelini oluşturmuş bir teknolojik yeniliğin patentine sahip bir yıldızdır. Kendisi bu buluşuyla da klişe bir düşünce biçimi olan “güzel ve aptal kadın” imajına son vermiştir.

Her şeyden önce, Hedy Lamarr onun sahne ismiydi. Aslen 1913 tarihinde, Hedwig Eva Maria Kiesler adıyla doğmuştu. Gençlik yıllarında oyunculuk okuluna devam etmiş ardından da sinemaya geçiş yapmıştı. 19 yaşına geldiğinde, ailesi onu Fritz Mandl adlı Avusturyalı bir silah imalatçısıyla evlendirdi. İkili zaman içinde, Hitler ve Mussolini gibi adamların da bulunduğu, genelde silah teknolojilerinin konuşulduğu, davetlerde sıkça boy gösterir oldu. Dışardan bakan biri, Hedy’nin her şeye sahip olduğunu düşünürdü, ama durum çok farklıydı.

Hedy Lamarr
Hayatı boyunca Lamarr’ın zekâsı güzelliğinin gölgesinde kaldı. Algiers, I Take This Woman, Come Live with Me, Samson and Delilah gibi filmlerle dünya çapında şöhrete kavuşup “dünyanın en güzel kadını” olarak anılmasına rağmen bilim ve teknolojiye katkıları çoğu zaman göz ardı edildi

Bir Oyuncu Olarak Hedy Lamarr

Baskıcı bir eş olan Mandl, Lamarr’ın filmlerde oynamasını yasaklayarak onu kendi işinde çalıştırmaya başladı. Bilime özel bir ilgisi olan güzel oyuncu, bu dönemde birlikte vakit geçirdiği mühendisler ve teknisyenler sayesinde silah teknolojisinin inceliklerini öğrendi. Bir süre sonra eşinin despotluğu nedeniyle canından bezen Hedy Lamarr, çılgın bir karar aldı. 1937 yılında tüm mücevherlerini çantasına doldurup eşine uyku ilacı vererek, hizmetçisinin kılığına girip malikanesinden kaçtı.

İlk önce Londra’ya gitti. Bir süre sonra Hollywood’a yerleşti. Devamında yapımcı Louis Burt Mayer, ona yıldızlığa uzanan yolun kapılarını açtı. 1940′tan 1958′e kadar Clark Gable, James Stewart ve Spencer Tracy gibi oyuncularla 20′nin üzerinde filmde rol alan Lamarr, artık dönemin sinema eleştirmenleri tarafından ‘Dünyanın en güzel kadını’ olarak nitelendirilmekteydi. Ancak Lamarr, setlerden arda kalan zamanlarda, filmlerinde canlandırdığı vamp kadın karakterlerine taban tabana zıt bir projeyle uğraşmaktaydı. Kameralar karşısında rol yapmadığı zamanlarda dünyayı değiştirecek bir teknoloji geliştiriyordu.

Bir Mucit Olarak Hedy Lamarr

1997’de Lamarr, Invention Convention tarafından verilen ve “icat Oscar’ları” olarak bilinen BULBIE Gnass Başarı Ödülü’nü alan ilk kadın oldu.

Evinin yakınında oturan müzisyen George Antheil’e 1940’ta uzaktan kumandalı torpido hakkındaki düşüncelerini anlattı. Müzisyen komşusu Antheil ile ortaklaşa yürüttüğü proje, hedefi değiştirilemeyecek torpidolar üretmek üzerineydi. II. Dünya Savaşı’nda Alman denizaltıları, Müttefik Devletler’in radyo kontrollü sualtı füzelerini kolayca tespit ediyordu. Bunun nedeni sinyallerin tek bir frekanstan yayımlanmasıydı. Lamarr ile Antheil bu sorunu çözmek için “frekans atlama” (Frequency Hopping) sistemini geliştirdi.

Wi-Fi Teknolojisinin Doğuşu

Bu sistemde sinyal, 88 farklı frekans (piyanodaki tuş sayısı kadar) arasında hızlıca değişiyordu. Sadece seçilen frekans kombinasyonunu bilenler sinyali çözebiliyor, başkaları sadece gürültü duyuyor ve sinyaller rastgele gibi görünüyordu. Tabii, bu projenin uygulanabilmesi bir dertti. Sorunun çözümü Antheil’den geldi. Çözüm, delikli kağıt rulolara kaydedilen notalara göre müzik çalan piyanolardı. Telsiz vericisine ve torpidoya yerleştirilen ve delikleri aynı olan rulolar, frekansı aynı anda değiştirecekti.

ABD, bu teknolojik avantajı 1962 Küba Füze Krizi patlak verene kadar kullanmadı. O tarihe gelindiğindeyse patentin süresi dolmuş olduğundan ikiliye para ödenmedi. Ancak bilim insanları, 1962′den sonra Lamarr ve Antheil’ın buluşunu farklı amaçları için uyarlamaya koyuldular. Çalışmaları, kablosuz iletişimin yapı taşlarından biri oldu. Geliştirdikleri sistem daha sonra Bluetooth, Wi-Fi ve GPS iletişiminde paraziti önlemek için kullanılan “yayılmış spektrum” teknolojisinin temelini oluşturdu.

Lamarr, çığır açan icadının hak ettiği bir ödülünü ancak hayatının son yıllarında alabildi. Elektroniğin Öncüleri Vakfı 1997’de Hedy’nin patentini fark etti ve ona Elektronik Öncüsü Ödülü verdi. İletişimin kaderini değiştiren buluşundan tek kuruş kazanamayan Hedy Lamarr, 2000′de Florida’daki mütevazı evinde yaşama veda etti. Lamarr ve Antheil, ölümlerinden sonra Milli Mucitler Onur Listesi’ne alındı.

Kaynaklar:

  • The Life Of HEDY LAMARR: https://www.history.co.uk/
  • Steve Silverman,  Einstein’ın Buzdolabı – Tuhaf Hikayeler, syf: 55 – 59

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu