Kişisel Gelişim

Haberleri Bir Bilim İnsanı Gibi Nasıl Okuyabiliriz?

Günlük okumalarımızda sahte haberler, yanlış bildirimler artık her yerde. Çoğu zaman birbirini desteklemeyen haberler karşımıza çıktıkça da haliyle kafalarımız daha karışık hale geldi. Bunu hepimiz mevcut Covid-19 salgınının ilk günlerinde hatırlarsanız yaşamıştık. O zaman, kafa karıştırıcı, çelişkili bilgilerle dolu haber bombardımanına uğradığımızda zamanlarda neler yapmalıyız? Neyin doğru neyin yanlış olduğunu nasıl anlayabiliriz? Araştırmacılar bunun sonucunda, kandırılma riskimizi azaltmak için bir bilim insanı gibi düşünmemiz gerektiğini söylüyorlar.

Medyada en çok çarptırılan haberler genelde fareler üzerinde yapılan deneysel çalışmalardan elde edilen bulguların, insanlar için de aynı sonucu verecek gibi aktarılması ile ilgilidir.

Yakın zamanda yapılan bir çalışma, 520 akademik makaleyi ve bulgularını bildiren medya makalesini analiz etti. Çalışmanın amacı, bilimsel bilginin medya aracılığıyla araştırmacılardan kamuoyuna nasıl sunulduğunun izini sürmekti. Sonuçta tahmin edebileceğiniz gibi, bilimsel bilginin yeniden üretilme, yorumlanma ve çeviri hataları nedeniyle anlam yitirdiği ortaya çıktı. Bu araştırmanın da ortaya koyduğu gibi, haber okuyucularının bu gibi durumları fark etmesi önemlidir. Araştırmacılar çalışmalarının sonunda bu konuda bize yol gösterecek bazı önerilerde bulundular.

Bir Bilim İnsanı Gibi Nasıl Düşünülür?

Bilimsel bilgilerle ilgili yazılar okurken eleştirel bir bakış açısı geliştirmenize yardımcı olacak adımları inceleyelim.

  1. Kulaktan kulağa oyununu anımsarsınız. Bir cümle çoğu zaman ilk ağızdan çıktığı gibi son kişi tarafından anlaşılmayacaktır. Aynı durum habercilikte de geçerlidir. Yapılması gereken ilk şey, bir haber kaynağının neyi anladığına veya sunmayı seçtiğine bağlı olarak, orijinal kaynaktan bilgilerin farklı yorumlanabileceğinin, değiştirilebileceğinin ve hatta tamamen göz ardı edilebileceğinin farkında olmaktır. Bu tür sağlıklı bir şüphecilik, her şeyi yanlış olarak reddettiğiniz anlamına gelmez, yalnızca duyduğunuz şeylerin yanlış olabileceğini hatırlamak anlamına gelir.
  2. Özellikle, abartılı biçimde aktarılan ve şaşırtıcı iddialarda bulunan haberlere dikkat etmelisiniz. Bu tür olağanüstü iddialar, olağanüstü kanıtlar gerektirir. Gelgelelim, bu aradığınız kanıtlar çoğu zaman haberin içinde bulunmamaktadır.
  3. Araştırmayla ilgili makalede sunulan ayrıntıların ne kadar kesin ve net olduğunu kontrol edin. Bir deneyin belirli bir gerçeği kanıtladığının söylenmesi, gelecekte bir şeyin olabileceğinin söylenmesinden çok daha önemlidir.
  4. Okumakta olduğunuz yazıda, orijinal kaynağa verilen referansları kontrol edin. Şayet mümkün ise, ilk araştırmayı inceleyin. Gerçekleşen olay ve size aktarılanlar arasında tutarlılık olup olmadığına bakın. Makaledeki argümanların araştırmayı yapan bilim insanlarından mı yoksa makale yazarından mı geldiğini anlamaya çalışın.
  5. Haberin başka kaynaklarda da yer alıp almadığını kontrol edin. Eğer, yalnızca bir haber kaynağı “inanılmaz bir gelişmeyi” anlatıyorsa, biraz daha şüpheci yaklaşmanızın zamanı gelmiş olabilir.

Evet kabul yukarıda listelenen maddeler belki biraz zaman alıcı. Ancak bir haber okurken bu şüpheci bakış açısını geliştirmek çoğu zaman harcadığınız zaman değecektir.

Göz Atmak İsterseniz

Kaynak: How to spot bogus science stories and read the news like a scientist; https://theconversation.com/

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.