Kümeler

Bulanık Mantık Nedir? Ne İşe Yarar?

Bulanık mantık deyince sanki kafası karışık gibi bir anlam akla gelse de aslında mantığın geleneksel sınırlarının genişletilmiş halidir. Geleneksel mantık kümelere dayanır. Bulanık küme kuramı ise sınırların kesin olmadığı durumları da göz önünde bulundurur. Bu fikir, California Üniversitesi’nde elektrik mühendisliği bölümünde profesör olan Lotfi Zadeh tarafından ilk kez 1965 tarihli bir makalede önerildi. Zaman içinde bu fikir genişletildi ve günlük yaşantımızda önemli bir rol oynamaya başladı.

Bulanık Mantık Nedir?

Bulanık Mantık ( Fuzzy Logic), insan muhakemesine benzeyen bir akıl yürütme yöntemidir. Bilgisayarların, insanların düşünme şekline benzer bir biçimde karar vermesi için kullanılır. Genellikle biz insanlar da zaman zaman kesin kararlar verebilmek için gerçekten açık veya kesin olmayan bilgileri kullanmak zorunda kalabiliriz. Bu yaklaşım, insanların karar vermeyi nasıl gerçekleştirdiğine benzer. EVET ile HAYIR arasındaki tüm ara olasılıkları içerir.

Bir bilgisayarın anladığı geleneksel mantık, kesin girdi alır ve bir insanın EVET veya HAYIR’a eşdeğer olan DOĞRU veya YANLIŞ olarak kesin bir çıktı üretir. Bulanık mantık, kesin bir çıktı elde etmek için girdi olasılıklarının seviyeleri üzerinde çalışır.  Bulanık mantık kabaca “EĞER X VE S SONRA Z” biçiminde özetlenebilir. Burada cümle. Burada “eğer” ve “ve” kesinliği ortadan kaldıran ve bulanıklık yaratan ifadelerdir. Aşağıdaki örnek bu durumu daha net anlamınıza yardımcı olabilir.

Geleneksel bir fırın tam sıcaklık esasına göre çalışır. Fırın seçilen herhangi bir sıcaklığa ulaştığında fırında bulunan bir termometre fırın ısıtıcısına giden gücü keser, sıcaklık belli bir diğerinin altına düştüğünde de tekrar harekete geçirir. Bu mantık, fırının içinde ne olursa olsun aynı şekilde gerçekleşir. Bulanık mantık sıcaklık kontrolüne sahip bir mikrodalga fırında ise sonuç kesin sıcaklıklara bağlı değildir. Bunun yerine süreç şuna benzer: “EĞER (süreç çok soğuk) VE (süreç soğuyor) SONRA (daha fazla ısı ekle) ”veya” EĞER ( süreç çok sıcak) VE (süreç soğuyor) SONRA (şimdi ısıt). “

Bulanık Mantık Uygulamaları

Günümüzde bulanık mantık, otomotiv sistemleri, ev eşyaları, çevre kontrolü gibi çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Yaygın uygulamalardan bazıları şunlardır:

  • Havacılık alanında uzay aracı ve uydunun irtifa kontrolü için
  • Otomotiv sistemlerindeki hızı ve trafiği kontrol eder .
  • Büyük şirket işlerinde karar verme destek sistemleri ve kişisel değerlendirme için
  • Kimya endüstrisinde pH, kurutma, kimyasal damıtma sürecini kontrol için
  • Yapay Zeka alanında çeşitli  uygulamalarda kullanılmaktadır.

Peki Neden Bulanık Mantık?

Bulanık mantığı cazip kılan bazı özellikleri vardır.

  • İnsan düşünce sistemi sayısal değil sözel bilgileri işlemeye odaklıdır. İfade etmeye çalıştığı şeyler için dilsel değerleri kullanır. Bulanık mantık da benzer şekilde çalıştığı için, insan mantığına yaklaşık sonuçlar üretebilir.
  • Gerçek dünyadaki problemleri çözebilmek için gerekli sayısal verilere ulaşmak, genellikle zahmetli ve maliyetlidir. Elimizde yeterli bilgilerin bulunmadığı bu durumlarda bulanık mantık; insanın değer yargılarını, düşünme ve karar verme gücünü kullanarak, kesin olmayan durumlarda bile makul sonuçlar üretebilir.
  • İnsan zihnine yakın çalışabildiği için, pek çok kontrol yöntemine göre anlaşılır seviyededir. Arka planda çalışan teorileri ve matematiği oluşturmak zor değildir.
  • Esnek yapısı sayesinde kesin olmayan olasılık durumlarında; karmaşık ve doğrusal olmayan fonksiyonlarla ve sürekli değerlerle yani sadece belirli bir aralıkta olduğunu bildiğimiz değerlerle- bile uyumlu şekilde çalışabilir.
  • Günlük hayattaki konuşma diliyle bulanık bir sistem modellenebilir. Bu açıdan bulanık sistemleri geliştirirken, programlama ve sistem tasarımı konularında teknik bilgiye sahip olmayan insanlarla bile etkili şekilde çalışmaya imkan tanır.
  • Bulanık mantık klasik mantığı da kapsadığı için, klasik mantıkla oluşturulan her sistem bulanık mantıkla da oluşturulabilir.

Kaynaklar:

Matematiksel


Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.