Tıp ve Sağlık

Böbrek Taşı Nedir ve Nasıl Oluşur?

Böbrek taşları çok eski zamanlardan beri insanları rahatsız ediyor. Yapılan incelemeler sonucu Mısır mumyalarında bile kendilerine rastladık. Yani pek modern zaman hastalığı sayılmazlar. Ancak bilim insanlarının bizlere aktardığına göre görülme sıklıkları endişe verici bir biçimde her geçen yıl artıyor. 17 santimetre çapa ve bir kilogramı aşan kütleye kadar büyüyebilen böbrek taşlarını insan popülasyonun yaklaşık yüzde onluk kısmı yaşamlarında en az bir kez tecrübe ediyor. Bunun bir nedeni olarak da küresel ısınma düşünülüyor. Sonuçta iklim ısındıkça, insanların susuz kalması daha olasıdır, bu da taş oluşumu riskini artırır. Madem sonuç bir çoğumuz için kaçınılmaz gibi, o zaman gelin böbrek taşı nedir ve neden oluşur sorusunun cevabını anlamaya çalışalım.

Üç binden fazla bileşene sahip idrarımızda kalsiyum, potasyum, sodyum, oksalat, ürik asit ve fosfat gibi mineral ve bileşikler de yer alır. Bu bileşenler, derişimleri arttığında veya idrarın asitliği önemli ölçüde değişime uğradığında bir araya gelerek kristalleşir. Boşaltım sistemi ortamındaki şartlar değişmediği müddetçe kristaller büyümeye ve birleşmeye devam ederek taşa dönüşür. Böbrek taşları böbrek içerisinde, idrarı mesaneye taşıyan üreter borucuklarında, idrar kesesinde ya da idrarı vücut dışına atan üretrada oluşabilir.

Dört ana böbrek taşı türü vardır: kalsiyum oksalat / kalsiyum fosfat, ürik asit, struvit (magnezyum amonyum fosfat) ve sistin. Kalsiyum oksalat en yaygın oluşan kristal türüdür ve böbrek taşlarının %80’ini oluşturur. Daha az yaygın olarak kalsiyum fosfat veya ürik asitten oluşur. Magnezyum amonyum fosfat adlı bileşiğin birikimi ile strüvit taşları oluşur. Bu taşlar bakteriyel enfeksiyon sonucunda idrar pH’ının yükselmesi ile ortaya çıkar ve çok hızlı büyüyerek böbrek hasarına yol açabilir. En az rastlanan ise, sistinüri adlı genetik hastalık sonucu, sistin amino asidinin idrarda birikmesiyle meydana gelen sistin taşlarıdır.

Farklı büyüklüklerdeki böbrek taşları

Böbrek Taşı Nasıl Tespit Edilir?

Böbrek taşı hareket edene dek tespit edilemeyebilir. Taş, üretere doğru harekete geçtiğinde taşın keskin kenarları üriner yolun duvarlarını çizer. Dokuda bulunan sinir uçları şiddetli ağrı sinyallerini sinir sistemine yollar. Bu duruma mide bulantısı, kusma, idrar yaparken yanma gibi semptomlar eşlik eder. Eğer taş idrar akışını tıkayacak kadar büyürse, enfeksiyon oluşturabilir veya idrarın geri kaçmasına sebep olabilir. Böylece böbrek kendisine zarar vermeye başlar. Çoğu zaman böyle ciddi durumlar ortaya çıkmaz. Hatta tedaviye gerek bile duyulmaz. 5 milimetre çapından daha küçük olan taşlar genellikle kendi kendine vücuttan atılır. Eğer taş biraz daha büyükse alfa blokerler gibi ilaçlar üreterdeki kasları gevşetmek için alınabilir. Bu ilaçlar taşın geçmesini kolaylaştırır. Bir diğer ilaç türü olan potasyum sitrat daha az asidik idrar oluşturacak şekilde taşları çözer.

Çapı 10 milimetreye kadar olan taşlara orta boylu taşlar denir. Tedavi yöntemi olarak ses dalgaları ile parçalanarak vücuttan atılırlar. Ekstrakorporal şok kullanan litotripsi yüksek yoğunluklu dalgalar kullanır ve ultrasonik enerjiyi direkt taşlara odaklar. Bu dalgalar taşın içerisinde titreşimler oluşturur. Bu kombine olan güçler taşın küçük parçalara bölünmesini sağlar. Böylece vücuttan çok daha kolay bir şekilde çıkarlar. Eğer taş çok büyükse, cerrahi yöntemler gerekli olur. Bugüne kadar kaydedilen en büyük böbrek taşı 1 kilogramdan daha fazla ağırlıktaydı ve çapı 17 santimetreden büyüktü.

Böbrek taşı oluşumunu engellemek için neler yapmalı?

Tüm böbrek taşı türlerinin oluşum sebeplerinde liste başında yeterince sıvı tüketmemek yer alıyor. Sıvı tüketiminin artması sonucunda kalsiyum oksalat ve diğer iyonlar suda çözünür. Ispanak, çikolata, çay ve patates gibi besinlerde bol miktarda bulunan oksalatın sık tüketilmesi kalsiyum oksalat taşlarının oluşmasını tetikler. Araştırmacılar böbrek taşı üretimine meyilli bünyelerde bol su tüketiminin, kristalleşme potansiyeli bulunan bileşenlerin seyreltilerek uzaklaştırılmasında yardımcı olduğunu bildiriyor. Ayrıca böbrek taşları kalsiyumlu yapılar olsa da kalsiyumlu besinlerin belirli bir doza kadar tüketilmesi de tavsiye ediliyor. Zira, besinlerdeki kalsiyum, bağırsaklarda oksalat bileşenine bağlanarak etkenin böbreklere ulaşmasını engelliyor. İzlemek isterseniz…

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Busra Meral

Keyifli okumalar...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu