BİLİM TARİHİ

Ali Kuşçu ve Matematik

Osmanlı bilim tarihi açısından önemli bir figür olan Ali Kuşcu, çalışmaları ile başta Kopernik olmak üzere kendisinden sonra gelen bir çok bilim insanını etkilemiştir.

On beşinci yüzyılın başlarında Semerkant’ta dünyaya geldi esas adı Kuşçuzâde Alaeddin Ebü’l-Kasım Ali b. Muhammed olan Ali Kuşçu. Babası, Timurlular Devleti’nin Hükümdarı Uluğ Bey’in doğancıbaşısı olduğu içim ona “Kuşçu” lakabı verildi ve tarihe bu isimle geçti.

Matematiğe karşı olan ilgisi küçük yaşlarda vardı ve bu ilgi kendisinin zamanın ünlü matematikçisi Gıyaseddin Cemşid gibi bir dehadan matematik ve astronomi dersleri almasına olanak sağladı. Fakat öğrendiği bilgiler yetmemeye başladı zamanla. Ne yapıp ne edip İran – Kirman’a gitmek istiyordu. Bunun için Uluğ Bey’den izin alması gerekiyordu ancak baştan beri onu koruyup kollayan Uluğ Bey’i bu davranışı ile inciteceğini düşünüyordu.

Bu nedenle kimseye haber vermeden, sessizce Kirman’a gitti. Bir süre Kirman’da kaldıktan sonra Semerkant’a geri döndü. Vakit kaybetmeden hocası Uluğ Bey’in huzuruna çıktı.

Ali Kuşçu yaşanılan durum için Uluğ Bey’den özür dileyince kendisine Uluğ Bey “ Senin özrünü kabul ederim. Ancak ne öğrendiğini, ne hediye getirdiğini bilmek isterim.” dedi.

Ali Kuşçu “Ay’ın Görünümleri Üzerine” adlı kitabını Uluğ Bey’e sunarak takdirini kazandı. Devamında Ali Kuşçu, Uluğ Bey tarafından Semerkant Rasathanesi’nin müdürlüğüne getirildi.

Ali Kuşçu’nun gözlemevindeki müdürlüğü Uluğ Bey’in, 1449 yılında oğlu tarafından öldürülmesinden sonra son buldu. Başlayan taht kavgaları ise Semerkant’taki çalışma ortamını tamamen yok edince, Ali Kuşçu ailesi ile birlikte Akkoyunlu Devleti hükümdarı Uzun Hasan’ın saltanat merkezi Tebriz’e geldi. Uzun Hasan, Tebriz’e gelmesi üzerine Ali Kuşçu’ya büyük itibar gösterdi.

Fakat burada da fazla zaman geçiremeyecekti. Uzun Hasan ile Fatih Sultan Mehmed arasında süregelen anlaşmazlıkların halledilmesi için,Uzun Hasan tarafından elçi sıfatıyla, İstanbul’a gönderilen Ali Kuşçu, Fatih Sultan Mehmed tarafından büyük bir merasimle karşılandı ve devamında Fatih, ününü önceden duyduğu ve daha ilk görüşmesinde takdir ettiği bu bilim insanına hizmetinde çalışması için teklifte bulundu.

Yaklaşık bir sene Ayasofya Medresesi’nde astronomi, matematik ve diğer fen ilimlerinde dersler veren Ali Kuşçu’nun buradaki en önemli faaliyeti Osmanlı medreselerindeki ders programlarını düzenlemesidir.

Ali Kuşçu’nun medresede verdiği dersler dönemin ileri gelen bilim insanları tarafından dikkatle takip edilmiş, astronomi ve matematik çalışmalarına ciddi bir düzen getirmesi neticesinde devamında pek çok önemli bilim insanının yetişmesine vesile olmuştur. 

Ali Kuşçu çalışmaları ile başta Kopernik olmak üzere kendisinden sonra gelen bir çok bilim insanını etkilemiştir.

Ali Kuşçu’nun, İstanbul’un 60 derece olarak belirlenen boylam değerini düzeltip 59 derece, enlemini de 41 derece 14 dakika olarak tespit ettiği bilinmekle birlikte Fatih Camisi’nde güneş saati de bulunmaktadır.

Ali Kuşcu’nun Eserleri

Risale-i fi’l Hey’e (Astronomi Risalesi)

Risale-i fi’l Fehiye (Fetih Risalesi)

Risale-i Hisap (Aritmetik Risalesi)

Risale-i Muhammediye (Cebir ve Hesap konularından bahseder)

Tecrid’ül Kelam (Sözün Tecridi)

Risale-i Adudiye Unkud-üz zvehir fi Man-ül Cevahir (Mücevherlerin Dizilmesinde Görülen Salkım)

Kendisi hakkında aşağıdaki kısa videoya da göz atabilirsiniz.

Referans Makale: DOÇ. DR. SALİM AYDÜZ – Sultanların Bilim Adamı Ali Kuşçu 

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu