Eğitim Bilimleri

Üstün Yetenekli Çocuk Nasıl Yetiştirilmeli?

Üstün yetenekli çocuk, aynı yaş, deneyim veya çevre şartlarına sahip akranlarına göre, üstün performans gösteren veya yüksek düzeyde başarı elde eden çocuklar olarak tanımlanır. Üstün yetenekli çocuklar, özel eğitim alanının en göz ardı edilen ve eğitim olanaklarından yeterince yararlanamayan grubudur. Bilim ve sanat alanlarındaki katkılarına, uygarlık düzeyini oluşturmadaki çabalarına karşın, bu çocukların yetiştirilmesine yeterli ilgi ve çaba gösterilmemektedir.

Günümüzde üstün yetenek sadece genel zeka ile sınırlı olarak görülmemektedir. Yüksek akademik başarı, keşif ve icat yeteneği, yaratıcı davranışlar yeteneği, liderlik yeteneği, ilişkilerdeki başarı yeteneği, görsel ve performansa dayalı sanat dallarındaki yeteneği, sportif yetenek gibi çeşitli alanlarda gösterilen başarı da üstün yetenek olarak kabul edilmektedir.

Üstün Zekalı Çocuk ile Parlak Çocuk Aynı Şey Değil

Kimi çocuk okulda üstün başarı gösterir, ödevlerini eksiksiz yapar, kendisinden istenilen işler başarı ile tamamlar. Ancak bu durum, o çoçuğun üstün zekalı olarak tanımlanması için yeterli değildir. Bu nedenle, bu tip çocuklar parlak çocuklar olarak ifade edilir. Aşağıda parlak çocuk ile üstün yetenekli çocuğa ait özelliklerin bazıları sıralanmıştır.

Üstün yetenekli çocukların varoluşlarını tam anlamıyla ortaya koyabilmelerini sağlamak için eğitimlerinde, yetiştirilmelerinde yeterli ilgi ve çaba gösterilmelidir. Çünkü bu çocuklar geleceğin fikir ve bilim insanları, liderleri, sanatçıları olma potansiyeli taşımaktadır.

Üstün Yetenekli Çocukların İhtiyaçları

  • Her üstün yetenekli çocuk diğer akranları gibi bir birey olarak gelişimini her yönüyle tamamlamaya ihtiyaç duyar.
  • Üstün yetenekli çocuk, başkaları tarafından tanınmaya ve anlaşılmaya ihtiyaç duyar. Çevresindeki insanların üstün veya özel yetenekliliğe gösterdiği tepkiler ve kendisi ile ilgili hissettikleri, onu duygusal olarak yıpratabilir.
  • Üstün yetenekli çocuklar, ebeveynleri tarafından sevilmelerinin nedeni olarak başarılı ve yetenekli olmalarını görürler. Bu nedenle de sürekli başarılı ve en iyi olma kaygısı taşırlar.
  • Üstün yetenekli çocuklar, gelişimleri boyunca, yeteneklerini geliştirecek bir eğitim ve çevre modeline ihtiyaç duyarlar. Bu ihtiyaçları karşılanmaz ise sahip oldukları özellikleri ortaya çıkarma şansı bulamazlar.
  • Bu çocukların tanılanmasında, ebeveyn öğretmen işbirliği gerekir.
  • Üstün yetenekli çocuk, bir bütün olarak değerlendirilmeye; yetenekli olduğu alanların dışında da özellikleri ve fiziksel, duygusal, sosyal ihtiyaçları olduğunun bilinmesine ihtiyaç duyar.
  • Her çocuk gibi, üstün yetenekli çocuklar da fiziksel aktivitelerle ilgilenmeye ihtiyaç duyarlar. Fiziksel aktivitelere katılmak ve oyunun hayatlarının bir parçası olmaktan çıkarmak onların gelişimini engeller.
  • Üstün yetenekli çocuklar, farklı yaş gruplarından ve farklı sınıflara devam eden, kendileriyle benzer özelliklere ve yeteneklere sahip çocuklarla iletişim kurmaya ihtiyaç duyarlar.
  • Üstün yetenekli çocuklar, yönlendirilmekten hoşlanmazlar. Kendilerine verilen direktifler doğrultusunda hareket etmeleri beklenirse, istenmeyen tepkiler verirler.
  • Bu çocuklar sahip oldukları özelliklerin ve yeteneklerin yöneticisi kendilerinin olmasını isterler. Bu nedenle kendi özelliklerine liderlik etme ihtiyaçları vardır.
  • Üstün yetenekli çocuklar, daha fazla bilgiye ulaşabilmek için evde ve okulda ulaşabilecekleri daha fazla bilgi kaynaklarına ihtiyaç duyarlar.
  • Üstün yetenekli çocuklar, sürekli benzer faaliyetlerde bulunmaktan hoşlanmazlar. Bu nedenle onların yeteneklerini ortaya koyabilecekleri ve geliştirebilecekleri farklı etkinliklerle ilgilenmeye ihtiyaçları vardır.
  • Okuldaki derslerini fazla çaba harcamaksızın takip edebildikleri için, öğrenim hayatları boyunca uzun süreli, düzenli ve planlı ders çalışma alışkanlığı kazanamazlar. Bu nedenle, onların eğitim yaşantılarının başından itibaren uzun süreli, düzenli ve planlı çalışma alışkanlığını kazanma konusunda rehberliğe ihtiyaçları vardır.
  • Üstün yetenekli çocuklar, zaman baskısı altında çalışmakta zorlanırlar. Bu çocukların kendi zamanlarını kendilerinin yönetmelerine ihtiyaçları vardır.

Üstün Yetenekli Çocuk Nasıl Fark Edilebilir?

Bu özellikler en genel ve yaygın şekliyle aşağıda verilmiştir.

  • • Sözcük hazinelerinin genişliği, zenginliği,
  • • Sözcükleri tam anlamlarıyla kullanışı,
  • • Hızlı öğrenebilme, geniş ilgi alanı,
  • • Soyut düşünebilme,
  • • Problemler konusunda empati kurma,
  • • Analiz gücü, yaratıcılık,
  • • Problem çözebilme,
  • • Güçlü hafıza ve önsezi,
  • • Mizah ve espri yapabilme,
  • • İlgi ve merak zenginliği,
  • • Aktif ve gözlem yapmaya doğal eğilim,
  • • İnisiyatif kullanma ve akıl yürütme,
  • • Eleştirici yaklaşım,
  • • Hizmet etme arzusu,
  • • Keşif ve icatlar yapabilme,
  • • Bir yetenek alanında üstün performans,
  • • Yeni ve zor deneyimleri tercih,
  • • Özgün ifade biçimleri,

Üstün Yetenekli Çocuklar ile İlgili Yapılan Araştırmalar

1971 yılında ABD’de John Hopkins Üniversitesinde üstün yetenekli çocuklar için eğitim teknikleri geliştirilmesi adına Matematikte Erken Gelişmiş Öğrencilere Yönelik Öğretim (Study of Mathematically Precocious Youth SMPY) isimli bir araştırmaya başlandı. 50 yıl sürmesi planlanan araştırmada 5000 üstün zekalı çocuk 45 senedir gözlemleniyor. Ve bu uzun soluklu çalışmanın şimdiye kadar ki sonuçları üstün başarılara sahip bireyler yetiştirmek için nelere dikkat etmemiz gerektiğine dair ipuçları içeriyor. Hâlâ devam eden çalışmadan toplanan fikirler, son 40 yıl boyunca 400’den fazla tezde ve birkaç kitapta tartışıldı. SMPY’nin ilerleyişini ve ondan doğan hakem denetimli tezleri buradan takip edebilirsiniz: https://my.vanderbilt.edu/smpy/

SMPY’nin araştırmalarına göre üstün zekalı çocukların uzamsal akıl yürütme becerisi diğerlerine oranla oldukça fazla. Standartize edilmiş testler üstün yetenekli bir çocuğu potansiyelini tam olarak ölçemeyebilir ancak öğretmenlerine hangi konulara odaklanmaları gerektiği hakkında öngörü sağlayabiliyor. Bu parlak çocukların kapasiteleri geliştirilmez ve uygun materyaller ile eğitimleri desteklenmez ise potansiyellerini tam olarak geliştiremeyecekleri aşikar.

Hangi Kuruma Başvurabilirim, Kimlere Danışabilirim?

Aşağıda isimleri listelenen kurumlar ilgili alanlarda faaliyet göstermektedir. Yardım almak istediğinizde bu kurumlarla bağlantıya geçip yetkililere danışabilirsiniz:

Göz Atmak İsterseniz

Kaynak: Prof. Dr. Yaşar ÖZBAY – Üstün Yetenekli Çocuklar ve Aileleri

Matematiksel


Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir Yorum

  1. “Üstün yetenekli çocuklar, ebeveynleri tarafından sevilmelerinin nedeni olarak başarılı ve yetenekli olmalarını görürler. Bu nedenle de sürekli başarılı ve en iyi olma kaygısı taşırlar.”
    Bu üstün yetenekli çocuklara ait bir özellik değil; obsesif, mükemmeliyetçi bir çocuğa ait özelliktir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler