Eğer kilo vermeyi denediyseniz ancak kilolarınızın neredeyse gittikleri kadar hızlı geri döndüğünü gördüyseniz, yalnız değilsiniz. Çünkü her birimizin vücudunda belirlenmiş bir ağırlığı ( kilo denge noktası) vardır.
Kilo vermeyi deneyip de verdiği kiloları kısa sürede geri alan pek çok kişi vardır. Araştırmalar, bu durumun istisna değil, yaygın bir olgu olduğunu gösterir. Uzun vadeli kilo kaybını inceleyen 29 çalışmanın analizine göre, katılımcıların verdiği kiloların yarısından fazlası iki yıl içinde geri alınmakta, beş yılın sonunda ise kaybedilen kilonun yüzde 80’inden fazlası yeniden kazanılmaktadır.
Kilo geri alındığında bu durum çoğu zaman irade eksikliğiyle açıklanır. Oysa pek çok insanın diyet sonrası eski kilosuna dönmesinin ardında biyolojik bir neden vardır. Bu süreci açıklayan bilimsel çerçeve, kilo denge noktası kuramı olarak bilinir. Uzun vadeli kilo kontrolünü anlamanın ve kalıcı sonuçlar elde etmenin anahtarı, bu biyolojik mekanizmayı kavramaktan geçer.
Kilo Denge Noktası Teorisi Nedir?
Her bireyin vücudu tarafından korunan, önceden belirlenmiş bir kilo düzeyi vardır. Buna kilo denge noktası denir. Bu denge noktası genellikle yetişkinlik döneminde, yani 20 yaşından sonra uzun süre boyunca sabit kalınan kiloya karşılık gelir. Aynı zamanda diyet dönemlerinden sonra vücudun tekrar dönme eğiliminde olduğu kilodur.
Kilo denge noktası, yaşamın erken dönemlerinde programlanır. Özellikle döllenmeden beş yaşına kadar uzanan ilk 2.000 gün bu açıdan kritik bir dönemdir. Genler, bu programlamada önemli bir rol oynar. Nasıl ki DNA boyumuzun kısa ya da uzun olmasını etkiliyorsa, doğuştan daha zayıf ya da kiloya yatkın olma eğilimini de belirler. Ancak genetik yapı bir kader değildir; yalnızca bir yatkınlık oluşturur.
Kilo denge noktası, genlerin gebelik sürecinde ve yaşamın ilk yıllarında maruz kaldığı çevresel etkenlerden de etkilenir. Bu durum, neden bazı çocukların sağlıksız beslenmeyle kolayca kilo aldığını, bazılarının ise aynı koşullarda bundan daha az etkilendiğini açıklar.
Araştırmalar, yaşamın erken dönemlerinde ortaya çıkan sağlıksız kilo artışının, ergenlik ve yetişkinlik boyunca devam etme eğiliminde olduğunu göstermektedir.
Son olarak vücut ağırlığı, içinde yaşanılan çevreden de güçlü biçimde etkilenir. Sağlıksız beslenme, hareketsiz yaşam ve yetersiz uyku, kilo denge noktasının zamanla yükselmesine yol açar. Araştırmalar, bu artışın yılda yaklaşık yarım kilogram gibi düzenli bir hızda gerçekleşebileceğini göstermektedir.
Vücudumuz kilo denge noktamızı nasıl korur?
Vücut, kilo denge noktasını korumak için biyolojik sistemlerini sürekli ayarlar. Ne kadar yeneceğini, yağın nasıl depolanacağını ve enerjinin nasıl harcanacağını bu dengeye göre düzenler. Bu mekanizma, avcı-toplayıcı atalardan miras kalan bir hayatta kalma stratejisidir.
Besinin kıt olduğu dönemlerde açlıktan korunmak için vücut, kilo kaybına karşı güçlü savunma sistemleri geliştirmiştir. Ancak aynı sistemler kilo alımına karşı etkili değildir. Bu nedenle vücut, kilo vermeye direnç gösterirken kilo almaya karşı çok daha savunmasızdır.
Kilo vermek amacıyla beslenme düzeni değiştirildiğinde, vücut bunu bir tehdit olarak algılar ve alışık olduğu denge durumunun dışına çıkıldığını fark eder. Bu durum, biyolojik bir hayatta kalma tepkisini tetikler. Vücut, kilo kaybını durdurmak ve “açlık” koşullarında yaşamı sürdürmek için çeşitli fizyolojik mekanizmaları devreye sokar.
Bu mekanizmaların temel amacı, kaybedilen kilonun geri alınmasını sağlamaktır. Bu yüzden diyet sonrası kilo alan pek çok kişi, çoğu zaman başladığı kilonun bile üzerine çıkar.
Sonuç Olarak
Vücut, kilo denge noktasını koruyacak biçimde biyolojik olarak programlanmıştır. Bu nedenle aralıklı oruç ya da keto gibi popüler diyetler de dâhil olmak üzere geleneksel diyet yaklaşımları, çoğu zaman sağlıklı beslenme alışkanlıkları kazandırmaz ve kilo denge noktasını hedef almaz. Sonuçta verilen kiloların geri alınması büyük ölçüde kaçınılmaz olur.
Ani ve sert müdahaleler yerine, zaman içinde yerleşen alışkanlıklar oluşturmak gerekir. Kalıcı kilo kontrolü, geçici diyetlerden değil, ömür boyu sürdürülebilecek davranış değişikliklerinden doğar.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Hall KD, Kahan S. Maintenance of Lost Weight and Long-Term Management of Obesity. Med Clin North Am. 2018 Jan;102(1):183-197. doi: 10.1016/j.mcna.2017.08.012. PMID: 29156185; PMCID: PMC5764193.
- What’s the ‘weight set point’, and why does it make it so hard to keep weight off?. Yayınlanma tarihi: 21 Şubat 2023. Kaynak site: The Conversation. Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AA.kvxftkhjx
- Magnus P. Causes of variation in birth weight: a study of offspring of twins. Clin Genet. 1984 Jan;25(1):15-24. doi: 10.1111/j.1399-0004.1984.tb00457.x. PMID: 6538464.
- Mozaffarian D, Hao T, Rimm EB, Willett WC, Hu FB. Changes in diet and lifestyle and long-term weight gain in women and men. N Engl J Med. 2011 Jun 23;364(25):2392-404. doi: 10.1056/NEJMoa1014296. PMID: 21696306; PMCID: PMC3151731.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
