Renk Psikolojisi Nedir? Renkler Düşünce Biçiminizi Nasıl Etkiler?

Sarı bir odada endişeli hissediyor musunuz? Mavi renk sizi sakin ve rahat hissettiriyor mu? Sanatçılar ve iç mimarlar, rengin ruh halini, hisleri ve duyguları önemli ölçüde etkileyebileceğine uzun zamandır inanıyorlar. Peki, renkler neden önem taşıyor? Vücudumuz ve zihnimiz üzerinde ne gibi etkileri olabilir? Bu ve bu gibi soruların cevapları renk psikolojisi adı altında inceleniyor.

Avrupa ve Kuzey Amerika’daki hapishanelerde ilginç bir eğilim söz konusu. Bu da hapishanelerin flamingo pembesine boyanması. Bunun nedeni de bu rengin mahkumları sakinleştireceğinin düşünülmesi. Bu konuda elde edilen sonuçlar ise olumlu olarak nitelendiriliyor.

Bu alandaki genel araştırma eksikliğine rağmen, renk psikolojisi kavramı pazarlama, sanat, tasarım ve diğer alanlarda günümüzün önem verilen araştırma konularındandır. Bu kavram, günümüzde bir pazarlama hilesi gibi görünse de, renk psikolojisi yeni bir düşünce yapısı değildir.

Mısırlılar, Yunanlılar ve Romalılar gibi eski uygarlıkların tümü, farklı renklerin davranış üzerindeki etkisini incelemiştir. Ayrıca, psikolog Carl Jung, psikoterapi tedavilerinde renklerin olası kullanımıyla özellikle ilgilenmiştir. Ancak, renk psikolojisini ana akım haline getiren gerçekten de pazarlama ve markalaşma dünyasıdır. Rengin tüketicilerin bir marka hakkında nasıl hissettiklerini etkileyebileceği fikri, reklamcılara onlarca yıldır ilham vermektedir.

Renk Psikolojisi Üzerine Yapılan Çalışmalar

Renk tekerleği, rengin ruhumuz üzerindeki etkisini görsel olarak keşfetmek için renk psikolojisi ve pazarlamada yaygın olarak kullanılır: Renk tayfının kırmızı alanındaki renkler sıcak renklerdir. Kırmızı, turuncu ve sarıyı içerir. Bu sıcak renkler, sıcaklık ve rahatlıktan öfke ve düşmanlık duygularına kadar değişen duyguları uyandırır. Spektrumun diğer tarafındaki renkler ise soğuk renklerdir. Bu bölüm mavi, mor ve yeşili içerir.

Renk psikolojisini anlamak için Leeds Üniversitesindeki bir grup araştırmacı tarafından yapılan çalışmanın sonuçları renklerin sadece psikolojik değil, fizyolojik de etkileri olabileceğini ortaya çıkarmıştır. Çalışma renklerin kalp atışı ve tansiyon üzerinde küçük de olsa bir etkiye sahip olduğunu bulmuştur. Kırmızı ışığın olsa kalp atışını hızlandırdığını, mavi ışığın ise kalp hızını yavaşlattığını göstermiştir.

Renklerin İnsan Vücudu ve Zihninde farklı etkileri
Araştırmada kullanılan, ışığın insan davranışı ve psikolojisi üzerindeki etkisini değerlendirmek için özel olarak tasarlanmış bir aydınlatma laboratuvarı. Kaynak: https://www.sciencealert.com/

Bununla birlikte, mevcut araştırmalar, renklerin insanları çeşitli şekillerde etkileyebileceğini de göstermektedir. Örneğin, bazı renkler bizi harekete geçmeye zorlar. Bunun için aracı bozulan bir otostopçunun yoldan geçen arabalar tarafından görülme ve yardım edilme ihtimalini karşılaştıran bir araştırmaya bakalım. Aslında araştırma ekibinden biri olan bir gezgin zor bir durumda kalıp yardım istediği rolü oynadığı bir senaryoda kırmızı bir gömlek giydi. Bir çok kişi ona yardım etti. Ancak farklı renkten gömlekler giydiğinde durum değişti. Bunun sonucunda da kırmızı rengin daha fazla duygusal tepki ürettiği ileri sürüldü.

Otostop çekmek zorunda kalırsanız kırmızı renkli bir şeyler giymeyi deneyebilirsiniz.

Renklerin İnsan Psikolojisi Üzerindeki Etkileri

Renk psikolojisi, renklerin çok çeşitli etkilere sahip olabileceğini öne sürse de, rengin insan davranışını nasıl etkilediğine dair araştırmaların çoğu çelişkilidir. Aşağıda öne sürülen bazı teorileri görebilirsiniz.

  • Beyaz renk: Saflığı, temizliği ve sürekliliği, yani istikrarı simgeler. Genellikle gençlik ve modernlik duygusu yaratır.
  • Siyah renk: Güçlü duygular yaratır ve otoriteyi simgeleyen bir renktir. Bazı markalar ürünlerinde siyahı bilinçli olarak o ürünün elit bir ürün olduğu ve ucuz bir ürün olmadığı algısı yaratmak için kullanırlar.
  • Mavi renk: Sonsuzluk ve özgürlük simgesi olarak kabul görür. Güven ve sadakati de simgeler. Ayrıca mavi renk sakinleştirici bir etkiye de sahiptir. Sağlam ve kendinden emin bir duygu yarattığı için sosyal medya sitelerinin çoğunlukla bu rengi kullandığını görebiliriz. Öte yandan mavi rengin insanların iştahını bastırdığı kanıtlanmıştır. Bu nedenle bu renk genelde yiyecek reklamlarında karşımıza çıkmaz.
  • Yeşil renk: Doğanın ve huzurun rengidir. Tazeliği çağrıştırdığı için organik ürünlerin pazarlanmasında bu renge rastlayabiliriz. Ayrıca, koyu yeşil para ve itibar rengidir. Bu yüzden bazı bankaların renklerinde bu rengi ve tonlarını görebilirsiniz.
  • Kırmızı renk: Bu renk en dikkat çekici renktir. Canlılığın, hareketin ve fiziksel gücün rengidir. İnsanlarda bir acil durum hissi yaratır. Bu nedenle, özellikle satış noktalarında ve iştah açtığı için gıda sektöründe, kırmızı renk kullanılmaktadır.
  • Sarı renk: Neşeyi, zekâyı, inceliği ve pratikliği simgeler. Altının, zenginliğin ve lüksün sembolüdür. Pazarlamada iyimserlik ve gençliği temsil eder.
  • Mor renk: Asalet, lüks ve itibarın rengidir. Kendine güveni simgeler. Pazarlamada güzellik veya yaşlanma karşıtı ürünler için genelde mor renk tercih eder.
  • Turuncu renk: Heyecan verici bir renktir. Canlılık, yaratıcılık ve iletişimin temsilcisidir. Dışa dönük, cana yakın, mutlu ve çocuksu bir algı yaratır.
  • Kahverengi: Toprağın ve doğallığın rengidir. Sosyal dengeyi ve toplum içinde rahatlığı sağlar. Sağlıklı, doğal ve organik ürünleri çağrıştırdığı için bu sektörde tercih edilmektedir.

Renk Psikolojisi Teoride Nasıl Çalışıyor?

Her saniye, bilinçli olarak farkında olabileceğimizden çok daha fazla görsel bilgiye maruz kalıyoruz. Aslında beynimiz görüntülerde metinden çok daha iyidir. Beynimizin aldığı bilgilerin yaklaşık %90’ı görseldir ve beynimizin kabaca %30’u yalnızca onu yorumlamaya adanmıştır. Bu çok fazla beyin gücü anlamına gelmektedir. Tüm bu görsel bilgilerin beynimizin anlayabileceği elektrik sinyallerine dönüştürülmesi gerekir.

Hipotalamus, beynin hormonları ve duygusal tepkileri, örneğin uyanık, sakin veya aç hissetmemizi kontrol eden bir alanıdır. Bazı ışık biçimlerinin psikolojik bir etkisi olduğu zaten kanıtlanmıştır. Örneğin mavi/yeşil ışık, ‘uyku hormonu’ olarak da bilinen melatonin salınmasını engeller. Bu nedenle uykudan hemen önce elektronik cihazlarla vakit geçirmememiz önerilmektedir. Bu perspektifte baktığınız zaman, renkler bir kişinin fiziksel bir alana veya bir nesneye karşı vereceği tepki türünü etkileyebilmektedir.

Renkler Tüketim Alışkanlıklarımızı Etkiler mi?

Belirli renklerin belirli duyguları üretmek için beynimizde kodlanmış olduğuna inanma fikri doğru değildir.
Bunun sosyalleşme ve geçmiş deneyimler yoluyla pekiştirilmiş olması çok daha olasıdır.

Birden fazla araştırma, rengin tüketici algıları üzerinde gerçekten bir etkisi olduğunu göstermiştir. 2013’te yapılan bir araştırma, ürün ambalajının algılanan ‘çekiciliğinde’ rengin büyük bir rol oynadığını gösteriyor. Araştırma, parlak renkli ambalaj tasarımlarının, çalışma katılımcılarında düz ambalajlara göre daha fazla anlık satın alma davranışına ilham verdiğini buldu. 

Ancak unutmayalım. Kişisel tercih, renk gibi uyaranlara nasıl tepki verdiğimizi büyük ölçüde belirler. Yaşam deneyimimiz, dünyayı nasıl algıladığımızı şekillendirir. Bir markanın renk sembolizmi aracılığıyla söylemeye çalıştığı şeyden ziyade, sevdiğimiz bir rengi kullandığı için belirli bir ürün veya markaya yönelme olasılığımız çok daha yüksek.

Ayrıca renk psikolojisi araştırmalarının büyük kısmının çıkardıkları sonuçlar batı merkezlidir. Oysa ki renk tercihleri kültürden kültüre değişmektedir. Örneğin, kırmızı renk, Batı’da yaygın olarak tutku ve arzu ile ilişkilidir. Bununla birlikte, Çin’de kırmızı, ağırlıklı olarak şans ve refah ile ilişkilidir. Sonuç olarak renk psikolojisi konusunda çelişkili durumlar söz konusudur. Bu tip durumlara fazla takılmamak en iyisidir.



Kaynaklar ve ileri okumalar:

  • Color Psychology: Does It Affect How You Feel?; yayınlanma tarihi: 28 Mayıs 2020; Bağlantı: https://www.verywellmind.com/
  • Color Psychology and Marketing: Does Color Really Affect Our Perceptions?; yayınlanma tarihi: 12 Ocak 2020; bağlantı: https://noissue.co/
  • How your favourite colour affects how you think; Yayınlanma tarihi: 14 Temmuz 2022; Bağlantı: https://www.bbc.com/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz