Ebeveynler çocuklarının eğitimi üzerine düşündüklerinde genellikle temel becerilere, sınav sonuçlarına, çocuğun ne kadar çaba gösterdiğine ve iyi olma hâline odaklanır. Ancak okul başarısını etkileyen bir başka önemli unsur daha vardır: metabilişsel, yani üstbilişsel düşünme becerisi.
Sınıfta yanlışlıkla hatalı bir yanıt verdiğinizi düşünün. Bu büyük bir sorun değildir ancak siz bu anı zihninizden çıkaramazsınız. Günler boyunca aynı sahne zihninizde tekrar eder: Neden bunu söyledim? Herkes benim hakkımda ne düşünüyor? Bu tür aşırı zihinsel meşguliyet, aynı zamanda metabilişin, yani düşünme üzerine düşünmenin yaygın bir örneğidir.
Metabilişsel Düşünme Nedir?
Metabiliş genellikle “düşünme üzerine düşünme” olarak tanımlanır. Zihnin nasıl çalıştığının farkında olmayı ve bu farkındalığı öğrenmeyi geliştirmek, problem çözmek ve karar vermek için kullanmayı içerir. Bunun için hem metabilişsel bilgiye hem de metabilişsel becerilere ihtiyaç vardır.
Metabilişsel bilgi, bireyin bir öğrenen olarak kendisi hakkında bildikleridir. Hangi stratejileri kullandığını, neden bazı yaklaşımların kendisi için daha iyi sonuç verdiğini kapsar. Ayrıca öğrenmeyi kolaylaştıran koşulları tanımayı, farklı stratejileri nasıl ve ne zaman kullanacağını bilmeyi içerir.
Örneğin bir çocuk yatağa girdiğinde, ertesi gün teslim etmesi gereken ödevini yapmayı unuttuğunu hatırlayabilir. Bu durum, gelecekte aynı sorunu yaşamamak için hangi stratejileri kullanabileceğini düşünmesi açısından önemli bir fırsat sunar.
Metabilişsel beceriler ise, sahip olunan bilgiyi bilinçli biçimde kullanmaya yönelik davranışlardır. Bu beceriler temelde planlama, izleme ve değerlendirmeyi kapsar.
Örneğin bir öğrenci matematik sınavına çalışmaya oturduğunda önce bir plan yapar. Belirli bir konuyu yirmi dakika boyunca soru çözerek tekrar etmeyi hedefler. Çalışma sırasında süreci takip eder. Aynı soruyu tekrar tekrar okuduğunu ancak anlamadığını fark ederse, farklı bir strateji dener. Sınavdan sonra ise kullandığı yöntemi gözden geçirir ve bir dahaki sefere daha düzenli çalışması gerektiğini fark eder.
Metabilişsel Düşünme Nasıl Gelişir?
Metabiliş, öğrencilere öğrenmelerini kontrol altına alma ve bildiklerini etkili biçimde kullanma araçları sunar. Ancak bu beceri kendiliğinden gelişmez; doğrudan öğretilmesi gerekir. Öğrencilerin öğrenmelerini izleyebilmesi ve öğrendiklerini uygulayabilmesi için rehberliğe ve desteğe ihtiyaçları vardır.
Her yaştan çocukta metabilişin gelişimini desteklemek için uygulanabilecek dört basit ve etkili yol vardır:
- Yüksek sesle düşünün. Günlük işlerinizi yaparken nasıl düşündüğünüzü çocuğunuza anlatın. Örneğin gününüzü planlarken, yapılacakları listelediğinizi ve önce en önemli işten başladığınızı söyleyin.
- Hataları öğrenmenin parçası olarak gösterin. Hata yapmanın normal olduğunu ve bazen farklı bir yol denemek gerektiğini vurgulayın. Markette bir şeyi unuttuğunuzda, bir dahaki sefere hatırlamak için telefona not alacağınızı söyleyebilirsiniz.
- Rutinlerle bağımsızlığı destekleyin. Okul çantasını hazırlamak ya da ödevleri planlamak gibi günlük işler, çocuğun plan yapmayı, kontrol etmeyi ve gerektiğinde değişiklik yapmayı öğrenmesine yardımcı olur.
- Yansıtmayı teşvik edin. Çocuğun yaşadıkları ve öğrendikleri üzerine düşünmesini sağlayın. Okuldan sonra “Bugün ne öğrendin?” ya da “Nerede zorlandın?” diye sorabilirsiniz. Bir şeyler yolunda gitmediğinde ise “Bir dahaki sefere neyi farklı yapabilirsin?” sorusunu yöneltebilirsiniz.
Sonuç olarak
Metabilişsel düşünme yalnızca eğitimde değil, yaşamın diğer alanlarında da önemli faydalar sağlar. Aynı düşünme biçimi kilo verme, yeni bir beceri öğrenme ya da ebeveynlik gibi hedeflere ulaşmada da kullanılabilir. Düşünmek zor bir sanattır; ancak bu beceri geliştirildiğinde, bakış açısı değişir ve hiçbir şey eskisi gibi olmaz.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Weil LG, Fleming SM, Dumontheil I. Kilford EJ, Weil RS, Rees G, Dolan RJ, Blakemore SJ. The development of metacognitive ability in adolescence. Conscious Cogn. 2013 Mar;22(1):264-71. doi: 10.1016/j.concog.2013.01.004. Epub 2013 Jan 30. PMID: 23376348; PMCID: PMC3719211.
- How metacognition — thinking about thinking — can improve the mental-health crisis. Yayınlanma tarihi: 10 Kasım 2021. Kaynak site: Conversation. Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AAM.meqknxyy5
- Flavell, John. (1979). Metacognition and Cognitive Monitoring: A New Area of Cognitive-Developmental Inquiry. American Psychologist. 34. 906-911. 10.1037/0003-066X.34.10.906.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
