Matematik

Kan Lekesi Desen Analizinde Matematik Nasıl Kullanılır?

Bir kan lekesinin biçimi, yönü ve yüzeye çarpma açısı; olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceğine dair önemli ipuçları taşır.

Sayısız film ve televizyon dizisi sayesinde olay yeri incelemesinin nasıl yapıldığına dair az çok fikir sahibiyiz. Peki, bu süreçte matematiğin de kullanıldığını söylesek ne düşünürdünüz?

“Matematik burada ne işe yarar ki?” diye düşünebilirsiniz. Oysa okulda öğrendiğimiz geometri ve trigonometri, bir suç mahallindeki bazı izleri anlamlandırmamıza yardımcı olabilir. Bu yazıda özellikle temel trigonometri bilgisinin kan lekesi desen analizinde nasıl kullanıldığına bakacağız.

Bir suç mahallindeki kan lekeleri ilk bakışta rastgele dağılmış gibi görünebilir. Ancak lekelerin biçimi, büyüklüğü, yönü ve birbirlerine göre konumu; kanın hangi yönden geldiği, yüzeye hangi açıyla çarptığı ve olayın nasıl gerçekleşmiş olabileceği hakkında ipuçları taşır.

Bu izleri inceleyen alana kan lekesi desen analizi denir. Uzmanlar burada biyoloji ve fiziğin yanı sıra geometri ve trigonometriden de yararlanır. Bu analiz tek başına olayın nasıl gerçekleştiğini kesin olarak ortaya koymaz. Ancak diğer adli bulgularla birlikte olası senaryoları değerlendirmeye yardımcı olur.

Kan Lekesi Analizi Bize Suçun Nerede İşlendiğini Nasıl Söyler?

Bıçaklanma, darp ya da ateşli silah yaralanması gibi olaylarda farklı türlerde kan lekeleri oluşur. Bunlar arasında bir kuvvet etkisiyle oluşan sıçrama lekeleri, yerçekimiyle oluşan pasif damlalar ve temas sonucu meydana gelen transfer lekeleri bulunur.

Etki sonucu oluşan lekelerde kan, bir kuvvetin etkisiyle havaya sıçrar ve başka bir yüzeye çarpar. Pasif lekelerde ise kan damlaları büyük ölçüde yerçekiminin etkisiyle aşağı doğru hareket eder.

Yerdeki üç kan lekesine bakın. Kanın kaynağı P noktasından dikey olarak yukarılarda bir yerlerdedir.

Bir lekenin biçimi ve uzama yönü, kan damlasının hangi doğrultudan geldiği hakkında fikir verir. Yukarıdaki diyagramda görüldüğü gibi, yerde bulunan birden fazla lekenin uzun eksenleri geriye doğru uzatıldığında bu doğrultular belirli bir bölgede kesişir.. Diyagramdaki P noktası, kanın yatay düzlemdeki olası kaynak bölgesini gösterir.

Ancak bu yalnızca iki boyutlu bir tahmindir. Kanın gerçek kaynağı P noktasının doğrudan üzerinde ya da ona yakın bir yükseklikte bulunabilir. Bu yüksekliği tahmin etmek için lekelerin yüzeye hangi açıyla çarptığını da hesaplamamız gerekir.

Dikey olarak herhangi bir yere düşen kan damlası yuvarlak şekillidir. Damlanın düşme mesafesine göre leke etrafında girintili çıkıntılı ve küçük küçük damlacıklar oluşur. Düşme yüzeyin eğikliği ne kadar fazla ise, leke o oranda ovalleşir.

Bir kan damlası yüzeye dik açıyla, yani 90° ile çarptığında yaklaşık dairesel bir iz bırakır. Çarpma açısı küçüldükçe leke uzar ve eliptik bir biçim almaya başlar.

Bu tür lekelerde damlanın hareket yönünü gösteren uzamış bir uç ya da kuyruk benzeri yapı da oluşur. Lekenin uzun ekseni ve bu uzama yönü, kan damlasının hangi doğrultudan geldiğini tahmin etmemize yardımcı olur.

Kaynağın Yüksekliği Nasıl Hesaplanır?

Araştırmacılar, kan lekesinin uzunluğunu (a) ve genişliğini (b) ölçerek damlanın yüzeye çarpma açısını tahmin edebilir. Bunun için temel trigonometri ilişkileri kullanılır.

Bir kan damlasının yüzeye θ açısıyla çarptığını düşünelim. Basitleştirilmiş geometrik modelde, çarpma sonucunda oluşan lekenin genişliği (b) damlanın çapına yaklaşık olarak eşit kabul edilir. Lekenin uzunluğu ise (a) olsun.

Bu durumda bir dik üçgen oluşturabiliriz. Üçgende b, θ açısının karşısındaki kenarı; a ise hipotenüsü temsil eder. Böylece şu ilişkiyi sin(θ) = b / a elde ederiz. Lekenin uzunluğunu ve genişliğini ölçtüğümüzde çarpma açısını da θ = sin⁻¹ (b / a) şeklinde hesaplayabiliriz.


 

Örneğin bir kan lekesinin uzunluğu 8 milimetre, genişliği 4 milimetre ise b / a = 0,5 olur. Buna göre θ = sin⁻¹ (0,5) = 30° çıkar. Yani damlanın yüzeye yaklaşık 30 derecelik açıyla çarptığını söyleyebiliriz.

Çarpma açısını bulduktan sonra, birden fazla lekenin yönlerinden elde ettiğimiz P bölgesini kullanarak kanın yaklaşık kaynak yüksekliğini de tahmin edebiliriz. Bunun için P bölgesi ile incelenen leke arasındaki yatay uzaklığı d, kaynak yüksekliğini ise h ile gösterelim. Bu kez tanjant ilişkisinden yararlanırız: tan(θ) = h / d. Buradan h = d × tan(θ) sonucunu elde ederiz.

Kaynağın yüksekliğinin hesaplanması
 

θ açısını ve yatay uzaklık d değerini bildiğimizde, kanın geldiği yaklaşık yüksekliği hesaplayabiliriz. Örneğin elde edilen yükseklik, kaynağın baş hizasına yakın olduğunu gösteriyorsa bu bilgi olayın kişi ayaktayken mi yoksa yere daha yakın bir konumdayken mi gerçekleşmiş olabileceğini değerlendirmede kullanılır.

Görüldüğü gibi, trigonometri gibi temel matematik bilgileri bile bir suç mahallinde yaşananları anlamada güçlü araçlar sunar.


Kaynaklar ve ileri okumalar:

  • Solving crimes with maths: Bloodstain pattern analysis. Yayınlanma tarihi: 22 Kasım 2021; Kaynak site: Plus Maths. Bağlantı:  Solving crimes with maths: Bloodstain pattern analysis/
  • Moza, Bhavika & Mukherjee, Debhjit & Verma, Priyanka. (2023). Blood Stain Pattern Analysis. A Comprehensive Review of Methods, Reliability of Computerized Analysis, and Future Advancements. 1. 5-10. 10.5281/zenodo.8213482.

Size Bir Mesajımız Var!

Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Melike Üzücek

Ankara Fen Lisesi'nden mezun oldum. Araştırma yapmayı ve sorgulamayı seven biriyim. Matematik ve biyoloji başta olmak üzere felsefe, astronomi, modern fizik ile ilgileniyorum.