DOĞA BİLİMLERİ

Hayvanların Altıncı Hissi: Hayvanlar Depremleri Hissedebilir mi?

Bugün bile kimse bir depremin ne zaman ve nerede olacağını güvenilir bir şekilde tahmin edemez. Bununla birlikte, görgü tanıkları, hayvanların depremden önce olağandışı davrandıklarını defalarca bildirdiler. Köpeklerin ve bazı hayvanların depremden hemen önce anormal davranmaya nasıl başladıklarına bir biçimde biz de tanık olmuşuzdur. Bu noktada akla gelen olası soru şudur. Acaba hayvanların altıncı bir hissi mi var? Kedimiz, köpeğimiz ya da kuşumuzun depremler gibi doğal afetleri önceden öngörmeleri mümkün müdür?

Baştan cevabı verelim, sonra detaya geçelim. Hayvanların doğal afetleri meydana gelmeden önce tespit etme gücüyle ilgili bu hipotezi doğrulayacak somut bir bilimsel kanıt yok. Kimi bilim insanları bunun olası olduğunu söylese de bu konu ile ilgili araştırma yapmak da kolay değil. Konu ile ilgili bir geçtiğimiz yıllarda yapılan bir araştırma kapsamında araştırmacılar, Kuzey İtalya’da depreme açık bir bölgede köpek, koyun, at gibi hayvanlara sensörler bağladılar. Birkaç ay boyunca hayvanların hareketleri kayıt edildi. Hareket verileri, depremlerden önceki saatlerde hayvanların alışılmadık şekilde huzursuz olduğunu gösteriyordu. Hayvanlar yaklaşan depremin merkez üssüne ne kadar yakınsa, daha erken alışılmadık şekilde davranmaya başladılar. 

Hayvanlar depremleri nasıl tahmin eder?

Yakın zamanda yapılan bir araştırmada da depremlerden önceki anormal hayvan davranışlarıyla ilgili 180 yayın incelendi. İnceleme kapsamın 160 deprem ve 700’den fazla rapor ele alındı. İddiaların büyük çoğunluğu, zayıf ve yetersiz gözlemlere dayanıyordu. Yani birçok insan hayvanları deprem olmadan önce, deprem esnasında ve depremden sonra doğru dürüst gözlemlememişti. Dolayısıyla bu bildirimler istatistiklere dayanan bilimsel bir kanıt olma özelliği taşımıyordu.

Ancak araştırma da ilginç bir sonucu ortaya koydu. Bildirilen olayların %90’ının merkez üssüne 100 km mesafede ve depremden önceki ya da sonraki 60 gün içerisinde gerçekleşmişti. Bu durumu fark eden araştırmacılar, daha sonra, öncü sarsıntıların ne zaman ve bölgenin neresinde meydana geldiğini araştırdı. Benzerlik şaşırtıcıydı. Bundan yola çıkarak, hayvanların yaptığı tuhaf hareketler ile öncü sarsıntılar arasında bir bağ kurmak mümkün olabilir.

Bazı hayvanlar deprem saatlerinde havlayarak veya çığlık atarak tepki verirken bazı hayvanlar ise paniklemektedir. Hayvanlara ait diğer bazı ortak davranışlar ise heyecanlanma, sinirlilik, aşırı saldırgan hareketler, saklanma ya da bulunduğu yerden kaçma sayılabilir. Bu tür davranış bozukluklarına ait hadiselerin çoğu kedi ve köpeklere ait olsa da at, inek, karaca, keçi, kuşlar gibi hayvanlarında da bildirilmiştir. Ayrıca balıklar, böcekler ve sürüngenlerde de anormal davranış değişiklikleri gözlemlenmiştir.

Hayvanların altıncı hissi yok ama çok gelişmiş duyuları mevcut

Bilim insanları hayvanların felaketleri hissetmelerine yardımcı olan bir “altıncı his” olduğu fikrine inanmıyor gibi. Bunun yerine, sadece mevcut duyularını çok verimli bir şekilde kullandıklarını düşünüyorlar. Bu noktada en kritik duyu olarak işitme ele alınıyor. İnsanlar 20 hertz ile 20.000 kilohertz arasındaki sesleri duyar. Bu aralığın dışındaki herhangi bir ses bizim için esasen algılanamaz. Bununla birlikte, köpekler, filler, yarasalar ve geyikler gibi bazı hayvanlar, işitme söz konusu olduğunda bu aralığın sınırlarını aşar. Bu yüzden bu altıncı hisse sahip gibi görünürler.

Bir deprem yer yüzeyinin çok altında tektonik plakaların hareketiyle başlarlar. Deprem, insanlar tarafından algılanamayan, yer yüzeyinin altındaki sismik dalgaların hareketini içerir. Ancak bu dalgalar, infrasonik ses üretir. Köpekler bu sesi duyar, tuhaf bir şeyler olduğunu hissederler, bu yüzden garip bir şekilde davranmaya başlarlar.

Suda yaşayan hayvanlar da doğal bir afet meydana geldiğinde bu tür davranışları gösterirler. Örneğin bir siklon veya bir kasırga sırasında, hava basıncı ve hidrostatik basınç düştüğünde, su altı canlıları daha derine inerler, çünkü orada daha güvenli olabilirler.

Kısacası hayvanların afetleri algılama yeteneklerine dair somut bir kanıt yoktur. Ancak, bu tür durumlara karşı tekrarlayan tepkileri göz önüne alındığında, hayvanların bu felaketi tahmin etme becerisine gerçekten sahip olduklarına dair çok fazla şüphe kalmamaktadır. Hayvanlar depremi modern deprem tahmin cihazlarından ve insanlardan önce hissetse de ve bunun sırrı halen net bir şekilde bilinmemektedir.

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu