Filler ve Diğer Hayvanlar Depremleri Hissedebilir mi?

Birçok insan, hayvanların depremleri tahmin etme yeteneğine sahip olduğuna inanıyor. Gerçekler farklı bir hikaye anlatıyor.

Daha önce sinemaya gittiyseniz veya YouTube Üniversitesi’nden eğitim aldıysanız başlıktaki sorumuzun cevabını evet olarak kabul etmiş olabilirsiniz. Hayvanlar depremleri hissedebilir ve bunu saatler, günler veya haftalar önceden yapabilirler.

Bununla birlikte, bilginizi daha geleneksel kaynaklardan elde ediyorsanız, muhtemelen bu iddianın sismologlar arasında hiçbir şekilde yaygın olarak kabul edilmediğini bilirsiniz. Bugün bile kimse bir depremin ne zaman ve nerede olacağını güvenilir bir şekilde tahmin edemez. 

Bununla birlikte, hayvanların depremden önce olağandışı davranışlar sergiledikleri doğrudur. Bir çok hayvan depremden sadece bir kaç saniye önce bunu hisseder. Bunda da fazla şaşıracak bir durum yoktur. Sonuç olarak biz insanların hayatta kalma yeteneği duyularımızdan ziyade düşünme yeteneğimiz ile ilişkilidir.

Öte yandan hayvanlar, avcılardan kaçınmak veya av bulmak gibi şeylerle uğraşmak zorundadır. Bu nedenle de duyuları bizlerden çok daha fazla gelişmiştir. Bunun sonucunda da çoğu hayvanın bizim fark edemediğimiz depremleri hissetmesi ve/veya değişen şeylerden kaynaklanan hafif sesleri duyması olasıdır. Üstelik hayvanlar yaklaşan depremin merkez üssüne ne kadar yakınsa, daha erken alışılmadık şekilde davranmaya başlayacaklardır.

Hayvanlar depremleri nasıl tahmin eder?

Yakın zamanda yapılan bir araştırmada da depremlerden önceki anormal hayvan davranışlarıyla ilgili 180 yayın incelendi. İnceleme kapsamın 160 deprem ve 700’den fazla rapor ele alındı. İddiaların büyük çoğunluğu, zayıf ve yetersiz gözlemlere dayanıyordu. Yani birçok insan hayvanları deprem olmadan önce, deprem esnasında ve depremden sonra doğru dürüst gözlemlememişti. Dolayısıyla bu bildirimler istatistiklere dayanan bilimsel bir kanıt olma özelliği taşımıyordu.

Ancak araştırma da ilginç bir sonucu ortaya koydu. Bildirilen olayların % 90’ının merkez üssüne 100 km mesafede ve depremden önceki ya da sonraki 60 gün içerisinde gerçekleşmişti. Bu durumu fark eden araştırmacılar, daha sonra, öncü sarsıntıların ne zaman ve bölgenin neresinde meydana geldiğini araştırdı. Benzerlik şaşırtıcıydı.

hayvanlar depremi
Bazı hayvanlar deprem saatlerinde havlayarak veya çığlık atarak tepki verir. Hayvanlara ait diğer bazı ortak davranışlar ise heyecanlanma, sinirlilik, aşırı saldırgan hareketler, saklanma ya da bulunduğu yerden kaçma biçimindedir.. Bu tür davranış bozukluklarına ait hadiselerin çoğu kedi ve köpeklere ait olsa da at, inek, karaca, keçi, kuşlar gibi hayvanlarında da rastlanır. Ayrıca balıklar, böcekler ve sürüngenlerde de anormal davranış değişiklikleri gözlemlenmiştir.

İnsanlar 20 hertz ile 20.000 kilohertz arasındaki sesleri duyar. Bu aralığın dışındaki herhangi bir ses bizim için esasen algılanamaz. Bununla birlikte, köpekler, filler, yarasalar ve geyikler gibi bazı hayvanlar, işitme söz konusu olduğunda bu aralığın sınırlarını aşar. Bu yüzden altıncı hisse sahip gibi görünürler.

Hayvanların altıncı hissi yok ama çok gelişmiş duyuları mevcut

Bir deprem yer yüzeyinin çok altında tektonik plakaların hareketiyle başlarlar. Deprem, insanlar tarafından algılanamayan, yer yüzeyinin altındaki sismik dalgaların hareketini içerir. İki temel sismik dalga türü vardır. Cisim dalgaları, kaynaktan bütün yönlere doğru yayılarak, yer içerisinde seyahat ederler. Yüzey dalgaları ise hemen hemen yer kürenin yüzeyine paralel bir şekilde yayılırlar.

Bize ulaşanlar ve hayvanların hissettiği cisim dalgalarıdır. İki temel cisim dalgası vardır. Yani deprem oluştuğu anda, yeryüzüne sırası ile iki çeşit hareket dalgası ulaşır. Bunlar; P-dalgası ve S-dalgasıdır. Çoğu durumda, P dalgaları S dalgalarından çok daha zayıftır. Bu nedenle, 2 km/sn daha erken varmalarına rağmen, insanların onları fark etme olasılığı hayvanlardan daha azdır.

Bu nedenle, yüksek duyarlılıklarıyla, insanlar bir depremi fark etmeden birkaç saniye önce kedilerin, köpeklerin ve diğer hayvanların kulaklarını dikmeleri veya ayağa fırlamaları veya başka türlü şaşkınlık göstermeleri beklenir.

Bu, temel bilim tarafından kapsamlı bir şekilde belgelenmiştir ve iyi bir şekilde desteklenmiştir ve herhangi bir tartışmaya açık değildir. Aynı zamanda, hayvanların depremleri önceden tahmin etmelerini sağlayan bazı ek duyuları olduğuna inananların iddialarından da oldukça farklıdır, Sonuç olarak evet hayvanlar depremi hisseder ancak bu ancak bir kaç saniye öncesinde gerçekleşir. Ayrıca bunun nedeni bir hayvanının ek bir duyuya sahip olması değil daha ziyade mevcut duyularının bizlerden çok daha hassas olmasıdır.

Depremler korkutucu, hatta, ölümcül doğa olaylarıdır. Evcil dostlarımız bu olayları bize sadece 10 dakika öncesinden haber verebilseydi, bugün belki de bir çok kişi depremler nedeniyle yaşamını yitirmemiş olacaktı. Ancak ne yazık ki bu mümkün değildir.



Kaynaklar ve İleri Okumalar:


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu