Vücudumuz Simetrik Olsa da İç Organlarımız Neden Asimetriktir?

1788 yılında Londra’daki Hunterian Tıp Okulu’ndaki öğrenciler, bir kadavra üzerinde çalışmalarını sürdürürken şaşırtıcı bir şey keşfettiler. İnceledikleri adamın iç organları olması gereken yerlerin tam tersindeydi. Yani adamın karaciğeri sağ yerine sol tarafında, kalbi ise sol tarafında değil sağ tarafındaydı. Elbette öğrenciler o güne kadar benzer bir durumla karşılaşmamışlardı. Bu durumu haber vermek için öğretmenleri İskoç doktor Matthew Baillie’ye ulaştılar.

Onun konu hakkındaki raporu situs inversus adı ile bilinen ve yaklaşık 20.000 kişiden 1’inde meydana geldiği düşünülen durumun ilk ayrıntılı açıklamasıydı. Kendisi doktorların bu garip durumun nedenini anlaması sonucunda, vücudun ilginç bir gizeminin çözüleceğini düşünüyordu. Bu gizem vücudumuzdaki organların sağ ve sol tarafta bulunan boşluklara yerleşme biçimi ile alakalı idi.

Situs inversus, bir röntgende görüldüğü gibi, ana organların normal olanın ters tarafında olduğu bir durum. Sağ-sol bozukluklarının en dramatik olanı olmasına rağmen zararlı değildir.

Hepimiz Başlangıçta Simetrik İç Organlara Sahip Oluruz

Aynaya baktığımız zaman vücudumuzun sol ve sağ tarafının hemen hemen simetrik olduğunu görürüz. Ancak aynı durum iç organlarımız için geçerli değildir. Aslına bakarsanız kalp, karaciğer ve mide hem şekilleri hem de bulundukları konum nedeniyle asimetrik bir dizilimdedir.

İç organlarımızda simetri ve şekil bozuklukları gözlemlenmektedir.

İşin ilginç tarafı vücudumuzdaki bu organlar embriyo dönemin de simetrik biçimdedir. Aslına bakarsanız bu dönemde sol ve sağ taraf birbirinin mükemmel bir yansımasıdır. Araştırmacıların çalışmaları sonucunda anlıyoruz ki insan vücudunda sol-sağ asimetrisinin gözle görülür belirtileri yaklaşık altı hafta içinde ortaya çıkacaktır

İlk simetri bozulması kalpte başlar. Önce hafif bir biçimde sola döner ve devamında kan pompalamak için gerekli odacıkları ve damarları üretir. Bu sırada diğer organlar hareket etmeye başlar. Mide ve karaciğer, embriyonun orta hattından saat yönünde hareket eder. Sonrasında da bağırsaklar ve akciğer yerini alır. Ayrıca bu durum bütün omurgalı canlılar için geçerlidir.

Vücudumuzdaki Organlarda Simetri Bozulması Nasıl Oluşuyor?

Bu gizem, deneyler sonucunda aydınlandı. Çalışmalar, erken embriyonun simetrik görünmekle birlikte her iki tarafta farklı proteinler ürettiğini ortaya çıkardı. Biyologlar ayrıca bu simetri kırılmasının başladığı noktayı da buldular. Burası embriyonun orta hattında yani yaklaşık 8 günlük iken oluşan simetri ekseninde bulunan ve düğüm adı verilen küçük bir çukurdur.

Bu nokta organların asimetrik yapıda gelişmesine neden olan mekanizmaların merkezidir. Bu çukurun içi, çok hızlı hareket eden yüzlerce küçük tüyle kaplıdır. Bu tüysü yapıların hareketi hücreler arası sıvının belirli yöne doğru salgılanmasına neden olur. Bu durum organların gelişimini ve yönelimini belirleyen genlerin asimetrik ifadesine yol açar. İlk hareket sola doğru olur. Akışkan bir kez akmaya başladığında, sol ve sağ tarafların belirlenmesi yalnızca üç veya dört saat sürer. 

Embriyo ile ilgili araştırmalarda zebra balıklarının yavruları şeffaf oldukları için sık biçimde kullanılmaktadır.

Tüm bunları fareler üzerinde yapılan çalışmalar neticesinde öğrendik. Araştırmacılar çalışmalarında bu tüysü yapıyı kontrol eden genleri pasif hale getirdiklerinde bu mutasyonun bazı fare embriyolarının ayna görüntüsü anatomisi geliştirmesine yol açtığını fark etti. Ayrıca araştırmacılar çalışmalarında şeffaf embriyolara sahip olma avantajına sahip zebra balıklarını da kullanıyorlar. Bu sayede de organlar şekillenirken gözlemleme şansına sahip oluyorlar.



Kaynaklar ve ileri okumalar:


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir