Hanlon’un Usturası, Robert J. Hanlon’un sözleriyle, “Yeterince aptallıkla açıklanabilen bir durumu asla kötü niyete bağlama” ilkesini öğreten bir zihinsel kestirmedir. Başka bir deyişle, insanların niyetlerini sorgulamak yerine yeterliliklerini sorgulamayı önerir.
Zor bir ev arkadaşıyla yaşamak çoğu kişi için tanıdık bir deneyimdir. Bulaşıklarını yıkamayan, çöpleri çıkarmayan ya da gece geç saatlerde gürültü yapan biriyle yaşarken, bu davranışları bilinçli bir saygısızlık olarak görmek kolaydır.
Oysa böyle durumlarda durup düşünmek gerekir. Ev arkadaşınızın sizi özellikle hedef alması için bir nedeni var mı, yoksa davranışlarının ne kadar rahatsız edici olduğunun farkında mı değil? Sorunu açıkça dile getirdiniz mi, yoksa bunu zaten bildiğini mi varsaydınız?
Çoğu zaman bu tür davranışlar kötü niyetten değil, farkındalık eksikliğinden kaynaklanır. Bu bakış açısı Hanlon’un Usturasını yansıtır.
Hanlon’un Usturası, 1774’te Robert Hanlon tarafından “İhmal ile yeterince açıklanabilen bir durumu asla kötü niyete bağlama” ifadesiyle ortaya konur. Günümüzde en yaygın kullanılan biçimi ise “Yetersizlikle yeterince açıklanabilen bir durumu asla kötü niyete atfetme” şeklindedir.
Hanlon’un Usturası Nedir?
Her ne kadar Hanlon’un Usturası Robert Hanlon tarafından adlandırılmış olsa da, içerdiği fikir ona ait değildir. Bu ilke, kökeni 14. yüzyıla uzanan ve en az varsayım içeren açıklamaları tercih etmeyi öğütleyen Occam’ın Usturasının bir uyarlamasıdır.
Örneğin pencerenizin dışında bir hışırtı duyduğunuzda, bunun sizi dinleyen biri olduğunu varsayabilirsiniz. Oysa mahalledeki bir evcil hayvan ya da ani bir rüzgâr da aynı durumu açıklar. Bu ikinci açıklamalar ek varsayım gerektirmezken, ilki pek çok soruyu beraberinde getirir.
Hanlon’un Usturası, bu genel ilkeyi insanların niyetlerini yorumlama biçimimize uygular. Örneğin yöneticiniz mesajınıza cevap vermediğinde bunun sizi sevmediği anlamına geldiğini düşünebilirsiniz. Oysa meşgul olması ya da telefonunun sessizde olması da aynı durumu yeterince açıklar.
Hanlon’un Usturasının sezgisel gücü, farklı kişi ve eserlerde bağımsız biçimde ortaya çıkmasından anlaşılır. Benzer bir düşünce, Robert A. Heinlein’ın 1941 tarihli Logic of Empire adlı novellasında yer alır. Heinlein, “kötülük sandığın şeylere, aslında aptallıktan doğan koşullarla katkıda bulundun” diyerek aynı noktaya işaret eder.
Daha da geriye gidildiğinde, Johann Wolfgang von Goethe Genç Werther’in Acıları’nda benzer bir görüş dile getirir. Goethe’ye göre dünyadaki yanlışların büyük kısmı aldatma ve kötülükten değil, yanlış anlamalar ve uyuşukluktan doğar. Üstelik aldatma ve kötülük, diğerlerine kıyasla çok daha nadirdir.
Sonuç Olarak;
Hanlon’un Usturası, incinmiş egoyu devre dışı bırakarak olayları insanların iyi niyeti üzerinden değerlendirmeye zorlar. İnsanlar zaman zaman dalgın veya düşüncesiz davranır; buna siz de dahilsiniz. Ancak bu tür davranışlar çoğu zaman atfedilen anlamları taşımaz.
İnsan zihni, olumsuz bir deneyimin duygusal yükünü olumlu bir sonuçtan çok daha uzun süre taşımaya yatkındır. Bu eğilim, aşırı düşünmeyi besler ve hem sağlığımıza hem de genel iyilik hâlimize zarar verir. Hanlon’un Usturasını doğru anlarda zihinsel araç setimize dâhil etmezsek, zamanımızı ve enerjimizi yanlış noktalara odaklayarak boşa harcayabiliriz.
Buna rağmen bu ilke, her durumda tetikte olmamayı önermez. Herkese ve her şeye aynı şekilde uygulandığında, kötü niyete karşı bir körlük yaratabilir. Bu durum tehlikelidir: Gecenin bir yarısı arkanızdan sizi takip eden biri, büyük olasılıkla bunu ihmal ya da beceriksizlikten yapmıyordur.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Hanlon’s Razor: Never Attribute to Malice That Which is Adequately Explained by Stupidity. Bağlantı: https://effectiviology.com/
- Hanlon’s Razor and Estrangement. Kaynak site: Psychologytoday. Yayınlanma tarihi: 4 Mart 2020. Bağlantı: Hanlon’s Razor and Estrangement
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
