BİLİM TARİHİ

Dize Sanatı Geometrisinin Mucidi Matematiksel Psikolog Mary Everest Boole

Mary Everest Boole, felsefe ve matematik alanlarında didaktik öğrenme üzerine çalışmalarıyla tanınan, dönemin şartlarında kadının eğitim hakkı olmayışından kendi kendini yetiştiren, çocukların matematik öğrenmesini kolaylaştırmak amacıyla oluşturduğu dize sanatı adlı yöntemin mucidi matematikçi ve akademisyendir. Maalesef ki zamanın koşulları gereğince akademisyen kimliği resmi değildir.

Mary, 1832 yılında İngiltere’nin Gloucestershire, Wickwar köyünde doğar. Beş yaşındayken, Rahip ve Rektör olan babası Dr. Thomas Everest ciddi rahatsızlanır ve tedavi için ailesiyle Poissy, Fransa’ya taşınır. Poissy’de farklı bir dil ve kültür arasında büyümek Mary için şans olsa da kendisini yalnız hisseder. Çünkü Protestan kültürden gelen ailesi, Katolik Fransız kültürüyle yaşarken zaman zaman zorlanır.

Albay Sir George Everest

Mary’nin ünlü bir aileye sahip olmasının sebebi amcası Albay Sir George Everest’tir. George Everest, Hindistan Genel Araştırmacısıyken Hindistan’ın kuzeyinden Nepal’e uzanan meridyen yayı boyunca o coğrafyanın trigonometrik araştırmasını tamamlar.

Everest Dağı, George Everest onuruna adlandırılmıştır. Mary ve George Amcası çok yakın olduklarından amcası onu evlat edinmeyi ister. Ancak Mary, ailesini çok sevdiğini söyleyerek bu teklifi kabul etmez.

Mary’nin matematiğe olan tutkusu çok sevdiği hocası Monsieur Deplace ile yaptığı derslerle artar. Onun özel öğretim tarzı Mary’nin çalışmalarında başarılı olmasını kolaylaştırır ve Mary bunu hiç unutmaz. Mösyö Deplace için “aklımın kahramanıdır” der.

Daha on yaşındayken babasının arkadaşıyla konuşmasını duyar. Cambridge Üniversitesi’nde eğitim veren ünlü Charles Babbage (İngiliz Matematikçi ve Mühendis, 1791 – 1871; modern analitik bilgisayarın ilk mucidi) hakkında konuşmaktadırlar.

Sohbetlerinin konusu Mary’nin matematiğe olan ilgisidir; ancak dönemin koşulları gereği Mary üniversite eğitimi alamayacak ve Babbage’ın öğrencisi olamayacaktır. Bunu duyan Mary çok üzülür.

On bir yaşındayken ailesiyle İngiltere’ye döner. Babasının vaazlarını hazırlamasına ve Pazar Okulu’nda ders vermesine yardım eder. Matematik tutkusunu geliştirmek için kütüphanedeki kitapları kullanır. Kafasında oldukça fazla sorusu olan Mary, İrlanda’nın Cork kentindeki teyzesini ziyaret ettiğinde sorularının yanıtlanmasının şansını yakalar.

Mary, teyzesi aracılığıyla zaten ünlü bir matematikçi olan George Boole (İngiliz Matematikçi, Eğitimci ve Filozof, 1815 – 1864) ile tanışır. Boole ile zamanını hem sosyal hem de entelektüel açıdan geçirir. İngiltere’ye döndükten sonra Mary, Boole’a mektup yazar. George iki yıl sonra O’na matematik hakkında daha fazla bilgi vermek ister ve İngiltere’ye gelir.

Bu süreçte George, özel derse ek olarak, Mary’nin editör olarak büyük katkıda bulunduğu Düşünce Yasaları” adlı kitabını yazma sürecindedir.

Mary’nin babası birkaç yıl sonra ölür ve bu zor zamanda en büyük destekçisi George olur. Bu esnada ilişkileri gelişir ve aynı yıl içinde evlenirler. Mary, George’dan 17 yaş küçük olmasına rağmen, ikisi evlilik hayatları süresince çok yakın arkadaş olurlar.

Sonraki dokuz yıl boyunca Mary ve George’un Mary, Margaret, Alicia (İngiliz Matematikçi, 1860 – 1940), Lucy ve Ethel adında beş kız çocuğu dünyaya gelir. Ancak, trajik bir şekilde, George zatürreye yakalanır ve Mary’yi sadece altı aylık olan en küçük çocuğuyla yalnız bırakarak ölür.

Ertesi yıl Mary, İngiltere’deki ilk kadın koleji olan Queens Koleji‘ndeki işi kabul eder. O dönemde, kadınların üniversitede akademisyen olmasına izin verilmediğinden, Mary kütüphaneci olarak çalışır. Bu iş aracılığıyla öğrencilere resmi olmayan bir danışman olur. Sadece öğretmeyi sevdiğini değil, aynı zamanda iyi bir öğretici olduğunu da fark eder.

Sonunda Mary çocuklara eğitim vermeye başlar. Kısa bir süre sonra Londra Eğitim Kurulu Başkanı tarafından seçkin bir öğretmen olarak tanınır. Ayrıca 1866 yılında ünlü evrim biyoloğu Charles Darwin ile mektuplaşır ve onun çalışmaları hakkında merak ettiklerini sorar.

Kitaplarından birinin üzerinde tartışma yaşandığı için, Mary kolejdeki işini bırakmak zorunda kalır. Babasının arkadaşı James Hinton (İngiliz cerrah, 1822 – 1875) için sekreter olarak işe girer.

Hinton aracılığıyla, Mary evrim ve düşünce sanatıyla ilgilenmeye başlar. Evrenin tüm temel kavramlarını sayı ve sembollerle ifade etmenin mümkün olduğuna inanan Mary, 50 yaşına geldiğinde bir dizi kitap ve makale yazmayı başlar ve bunu ölümüne kadar düzenli olarak sürdürür.

“Aşkın Öğrettiği Mantık” 1889’da, “Çocuğun Bilime Hazırlanması” 1904’te yayınlanır. Bu kitapların yirminci yüzyılın ilk yarısında, İngiltere ve ABD’deki ilerici okulların eğitim anlayışı üzerine büyük etkisi olmuştur.

Mary kendini matematiksel bir psikolog olarak görür. Amacı “… zihinlerin akıl yürütme bölümlerini, fiziksel bedenlerini ve bilinçdışı süreçlerini kullanarak insanların ve özellikle çocukların matematik ve bilimi nasıl öğrendiklerini anlamaya çalışmaktır.”

O’nun eğitim anlayışında derslerde çocukların kendi kapasitelerine uygun olarak hazırlanan ve oynayarak gelişmelerini sağlayan matematiksel nesnelerin verilmesi gerekir. Bu amaçla açıların ve mekânların geometrisini öğrenmelerine yardımcı olmak için dize sanatı geometrisini (eğri dikişi) icat eder.

Dize Sanatı

Dize sanatı, geometrik desenler yardımıyla noktalar arasında gerilmiş renkli ipliklerin ve diğer kullanılan malzemelerin düzenlenmesi ve karakterize edilmesidir. 1909’da “Boole Felsefe ve Cebir Eğlencesi” adlı eserini de bu çalışmalarına dayanarak yayınlar.

Mary Boole, psişik ve ruh dünyasının bilimine hayran kalmıştır. Konuyla ilgili tartışmalar üzerine çıkardığı “Anneler ve Hemşireler için Medyum Bilimi Mesajı” adlı kitabının yayınlanması on beş yılı aşkın sürer ve Mary bu kitabı yüzünden bir kütüphaneci olarak çalıştığı işini kaybeder.

Zaman geçtikçe Mary’nin sağlığı bozulmaya başlar ve ne yazık ki 1916’da 84 yaşındayken dünyaya gözlerini yumar. Mary Boole’un çalışmalarının sunduğu katkılar bugün modern eğitim veren okullarda görülebilir. Ardından denecek son söz ise beş çocuğunu büyüten, elli yıl boyunca çocukların matematik eğitimine sayısız katkıda bulunan ve yine haksızlığa uğramış mucizevi bir kadın olmasıdır.

NOT: Eğitim anlayışı ve kendisi üzerine ileri okumayı aşağıdaki linklere tıklayarak yapabilirsiniz.

https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Extras/Boole_Mary_writing/

https://www.ams.org/journals/notices/201911/rnoti-p1853.pdf

https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Extras/Boole_Darwin/

Kaynakça:

Mary Everest Boole. (Erişim Tarihi: 22.07.2020)

https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Boole_Mary/

“Phılosophy & Fun Of Algebra”, Boole, M, E., 1891. (Erişim Tarihi: 20.07.2020)

http://www.gutenberg.org/files/13447/13447-pdf.pdf

Mary Everest Boole. (Erişim Tarihi: 22.07.2020)

https://www.agnesscott.edu/lriddle/women/boole.htm

Mary Boole writes to Charles Darwin. (Erişim Tarihi: 22.07.2020)

https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Extras/Boole_Darwin/

Matematiksel

Olgun Duran

Ömür boyu öğrencilik felsefesini benimsemiş amatör tiyatro oyuncusu, TEGV'de gönüllü aktivist; kitaplarından, doğaya hayranlığından, yeni yerleri görmekten, gittiği yerlerin kültürünü keşfetmekten ve bunların uğruna çabalamaktan vazgeç(e)meyen kişi...  

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu