Bal arıları, polen veya nektar toplamak için kovandan dört ya da daha fazla kilometre uzağa uçar. Bu uzun yiyecek arama yolculuklarında, uçtukları mesafeyi ve hareket açılarını güneşe göre sürekli olarak hesaplayarak yönlerini belirlerler. Ancak doğru yönü bulmak için ek stratejilere de ihtiyaç duyarlar. Görünüşe göre arı dansı da bu stratejilerden biridir.
Yunan tarihçi Herodot, yaklaşık 2.000 yıl önce gerçekleştirilen bir deneyden söz eder. Bu deney, insanın dil edinim sürecini anlamaya yöneliktir. Anlatıya göre bir kral, bu süreci incelemek amacıyla iki çocuğun hayatları boyunca insan sesi duymalarını engeller.
Herodot’a inanmak ya da inanmamak elbette size kalmış. Ancak bugün, insan dilinin gelişimi için sosyal öğrenme ve diğer insanlarla etkileşimin vazgeçilmez olduğunu biliyoruz. İnsanlar doğdukları andan itibaren çevrelerindeki bireylerin davranışlarını gözlemlemeye başlar ve bu sayede konuşma becerilerini geliştirir.
Aslında benzer ihtiyaçlar birçok hayvan için de geçerlidir. Yakın zamanda yapılan çalışmalar, bu hayvanlardan birinin de bal arıları olduğunu göstermiştir. Üstelik arılar bunu son derece farklı bir şekilde gerçekleştirir.
Arılar yalnızca dans ederek birbirlerine yiyecek, su ve yuva alanı gibi kaynakların konumunu aktarır. Bu davranış, zaman zaman 60.000’den fazla bireye ulaşabilen bir kovanın düzenli işleyişinde kritik bir rol oynar.
Arı Dansı: Waggle Yani Sallanma Dansı Nedir?
1973 yılında Profesör Karl von Frisch, bal arılarının “sallanma dansı” (waggle dance) olarak adlandırılan davranışını çözümlediği için Fizyoloji alanında Nobel Ödülü’ne layık görülmüştür. Bu dans, toplayıcı arıların kovandaki diğer arılarla iletişim kurmak için gerçekleştirdiği bir dizi hareketten oluşur.
Bilgi aktarmak isteyen arı, önce vücudunun arka kısmını sağa sola sallayarak düz bir hat üzerinde hızla ilerler. Ardından sağa ya da sola keskin bir dönüş yapar ve yarım çember şeklinde bir eğri izleyerek dansa başladığı noktaya geri döner. Başlangıç noktasına ulaştığında ise aynı hareketi, aynı doğrultuda fakat bu kez ters yönde tekrarlar. Böylece ortaya sekiz şeklinde bir hareket deseni çıkar.
Toplayıcı arı, besin kaynağının yönünü göstermek için kendini Güneş’e dik olacak şekilde konumlandırır. Ayrıca, sekiz şeklindeki hareketin merkezinden geçerken bir “titreşim” hareketi gerçekleştirir. Bu da kaynağın ne kadar uzakta olduğunu ifade eder.
Arılar Bu Dansı Nasıl Öğrenirler?
Bu davranış, böcekler arasında karmaşık, bilgilendirici ve iş birliğine dayalı bir iletişim biçiminin dikkat çekici bir örneğidir. Ancak yakın zamana kadar uzmanlar, bu davranışın ne ölçüde öğrenildiğini, ne ölçüde doğuştan geldiğini bilmiyordu.
Bunu araştırmak için Çin ve ABD’den bir grup araştırmacı arılar üzerinde deneyler yaptı. Araştırmacılar, daha önce hiç sallanma dansı görmemiş bir günlük acemi arılardan oluşan kovanlar ile hem acemi hem de deneyimli (20 günlük) arıların bulunduğu karışık kovanlar oluşturdu.
Kovanlar, besin kaynağı olan şekerli su düzeneğinden 150 metre uzağa yerleştirildi. Bu mesafe özellikle önemliydi; çünkü araştırmacıların, toplayıcı arıların kovan arkadaşlarına bilgi aktarırken danslarının ne kadar doğru olduğunu değerlendirmesine olanak sağlıyordu.
Ekip, hem yalnızca acemi arıların bulunduğu kovanlarda hem de karışık kovanlarda acemi arıların ilk danslarını gözlemledi. Ardından 20 gün sonra aynı arıları yeniden inceledi.
Sonuçlar, yalnızca acemi arıların bulunduğu kovanlardaki ilk dansların, besin kaynağının uzaklığını abarttığını, yön bilgisini daha az doğru aktardığını ve daha düzensiz olduğunu gösterdi. Buna karşılık, karışık kovanlardaki acemi arıların ilk dansları daha isabetliydi.
20 gün sonra, her iki gruptaki arılar deneyim kazandığında, acemi kovanındaki arıların yön hatalarının azaldığı ve danslarının daha düzenli hale geldiği gözlemlendi. Ancak buna rağmen, bu arılar hâlâ karışık kovanlardaki akranlarına kıyasla daha düşük performans sergiledi.
Bu bulgular, sallanma dansının gerçekten doğuştan gelen bir davranış olduğunu gösteriyor. Çünkü daha önce bu dansı hiç görmemiş acemi bal arıları bile onu sergileyebiliyor. Deneyimli toplayıcı arıları izleyerek sosyal öğrenme fırsatı bulan arılar, danslarını daha doğru ve daha düzenli yapıyor.
Sonuç Olarak
Bu bulgu, arıların dans etmeye dair temel bir bilgiyle doğduğunu, ancak deneyimli arıları izleyerek bu beceriyi daha da geliştirdiğini gösterir. Bu durum, böceklerde iletişime yönelik bu denli karmaşık sosyal öğrenmenin bilinen ilk örneğini oluşturur.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Nieder Andreas and Mooney Richard 2020. The neurobiology of innate, volitional and learned vocalizations in mammals and birds Phil. Trans. R. Soc. B3752019005420190054. http://doi.org/10.1098/rstb.2019.0054
- Is the honeybee’s iconic waggle dance learned or innate? New research provides the answer. Yayınlanma tarihi: 9 Mart 2023; ; Kaynak site: Conversation. Bağlantı: Is the honeybee’s iconic waggle dance learned or innate? New research provides the answer
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
