Antik Mısır’dan Günümüze Mavi Rengin Tarihçesi

Mavi renk yeryüzünün en önemli iki doğal öğesi olarak bilinen okyanus ve gökyüzü ile ilişkilendirilmiştir günümüzde ancak durum her zaman böyle değildi…

Mavi renk ilk olarak Mısırlılarda ortaya çıkmış ve ilerleyen 6000 yıl boyunca evrimini sürdürmüştür. En yeni tonu 10 yıldan daha az bir süre önce bulunan bu renk, günümüzde de evrilmeye devam etmektedir. Rengin heyecan verici öyküsünü paylaşalım şimdi sizlerle

Mısır Mavisi

MÖ 1750–1640 (Fotoğraf: Met Muzesi, Rogers Fund ve Edward S. Harkness Gift, 1922. (CC0 1.0))

Mısırlılara yaptıkları pek çok buluş için teşekkür edebiliriz günümüzde, işte bu buluşlardan birisi de mavi rengi bize kazandırmalarıdır. Yapay olarak üretilmiş ve Mısır Mavisi( aynı zamanda cuprorivaite )olarak bilinen ilk  toz boyanın M.Ö 2200 yılları civarında üretildiği düşünülüyor. Topraktan elde edilen kireç taşının kum ile azurit ve bakırtaşı gibi bakır içeren minerallerle karışımının 1470 ile 1650 F arasında ısıtılmasıyla elde edilmiş bu renk.

Mısırlılar mavinin bu tonunu çok önemsemişler ve seramikleri, heykelleri hatta firavunların mezarlarını bununla boyamışlardır. Bu renk Roma İmparatorluğu’nda popülerliğini korumuş ve yeni Greko- Romen döneminin sonlarında yeni renk üretim yöntemleri bulunana kadar kullanılmıştır.(M.Ö 332- M.S 395)

Aslan Figürü M.Ö  1981–1640 (Fotoğraf: Met Müzesi, Rogers Fund ve Edward S. Harkness Gift, 1922. (CC0 1.0))

Eğlenceli Gerçekler: 2006 yılında bilim insanları Mısır mavisinin kızılötesi ışınlar yaydığının belirtisi olarak flüoresan ışıkları altında parladığını keşfettiler.

Deniz  Mavisi (Ultramarine)

“Kutsal Bakire ve Çocuğu Azizelerle Birlikte” by Gérard David, 1500. (Fotoğraf: Wikimedia Commons)

Deniz mavisinin öyküsü 6000 yıl önce Lapis lazuli taşının Afganistan dağlarından Mısırlılar tarafından getirtilmesiyle başlar. Fakat Mısırlılar her ne kadar çabalasalar da bunu boyaya çevirmekte başarılı olamamışlardır. Her deneme donuk bir griyle sonuçlanmıştır. Bunun yerine bu taşı takı ya da baş süsü yapmakta kullanmışlardır.

Aynı zamanda gerçek mavi olarak da bilinen Lapis lazuli (laciverttaşı) ilk defa 6. Yüzyılda toz boya olarak ortaya çıkmış ve Afganistan’daki Bamiyan kentinde Budist tablolarında kullanılmıştır. 14. ve 15. yüzyılda boya özü İtalyan tüccarlar tarafından ithal edildiğinde Latince’de ultramarinus yani “denizaşırı” anlamına gelen renk, deniz mavisi olarak yeniden adlandırılmıştır. Bu rengin derinliği, kraliyet mavisi olma özelliği Ortaçağ Avrupası’nda yaşayan ressamlar tarafından çok rağbet görmüştür.

“İnci Küpeli Kız”  Johannes Vermeer, tahminen 1665. (Fotoğraf: Wikimedia Commons {{PD-US}})

Deniz mavisi sıklıkla ve sadece David’in “Meryem ve İsa, Azizler ve Yardımseverle Birlikte” İsimli tablosunda gördüğümüz bakire Meryem’in mavi kuşağında olduğu gibi en önemli komisyonlar tarafından kullanılmıştır. İddialara göre Barok ustası “İnci Küpeli Kız”  adlı tablonun ressamı Johannes Vermeer bu rengi öyle çok severmiş ki bu yüzden ailesini borç batağına sürüklemiştir. 1826’da Fransız bir kimyager tarafından “Fransız deniz mavisi” olarak adlandırılan yapay deniz mavisi icat edilinceye kadar bu renk inanılmaz derecede pahalıydı.

Eğlenceli Gerçekler: Sanat tarihçileri deniz mavisi  boyasını almaya maddi gücü yetmediği için Michelangelo’nun “Defin Töreni” adlı tablosunu yarım bıraktığını iddia ederler.

Çini mavisi (Cobalt blue)

“Sandal (La Yole)” by Pierre-Auguste Renoir, 1875. (Fotoğraf: Wikimedia Commons {{PD-US}})

Çini mavisinin tarihi 8. ve 9. Yüzyıla dayanmaktadır ve özellikle Çin’de seramikleri, mücevherleri boyamakta kullanılmıştır. Alüminyum oksit bazlı daha saf olan versiyonu 1802’de Fransız kimyager Louis Jacques Thénard tarafından bulunmuş ve ticari üretim 1807’de Fransa’da başlamıştır. J. M. W. Turner, Pierre-Auguste Renoir, and Vincent Van Gogh gibi ressamlar bu yeni toz boyayı pahalı olan deniz mavisine alternatif olarak kullanmışlardır.

“Dinky Bird”  Maxfield Parrish, 1904. Wikimedia Commons {{PD-US}}

Eğlenceli Gerçekler: Çini mavisi, ressam Maxfield Parrish’in eserlerinde sıkça karşımıza çıktığı için, Parrish mavisi olarak da adlandırılmaktadır.

Gök Mavisi (Cerulean)

“Yaz Günü”  Berthe Morisot, 1879. (Fotoğraf: Wikimedia Commons {{PD-US}})

Aslen kobalt magnesyum stannat bileşiminden oluşan gök mavisi 1805 yılında kalay oksitin Andreas Höpfner tarafından Almanya’da fırınlanmasıyla mükemmelleştirilmiştir. Fakat coeruleum adı altında Rowney and Company tarafından 1860 yılında satılana dek bu toz boya sanatsal anlamda kullanılmamıştır. Ressam Berthe Morisot 1887, Bir Yaz Günü adlı tablosundaki kadının mavi montunu boyamak için gök mavisini lacivert ve çini mavisiyle birlikte kullanmıştır.

Eğlenceli Gerçekler: 1999’da Pantone bir basın duyurusuyla gök mavisini  “Milenyum Rengi” ve “Geleceğin Rengi ” olarak ilan etmiştir.

Çivit Mavisi (Indigo)

Çivit mavisi, DresdenTeknik Üniversitesi tarihi boya koleksiyonundan, Almanya. (Fotoğraf: Wikimedia Commons(CC BY-SA 3.0))

Mavinin resimde kullanılması maddi açıdan külfetli olsa da kumaş boyamaktan çok daha ucuza gelmekteydi. Lapis lazuli taşının nadiren bulunmasının aksine “çivit mavisi/indigo mavisi” olarak anılan bu yeni mavi boyanın dünya çapındaki üretimi indigo ağacından (Indigofera tinctoria) sağlanmaktaydı. Bu nedenle maliyeti çok daha ucuzdu, bu durumda tekstilde yaygınlaşmasını sağladı. Bu rengin ithali, 16. yüzyılda Avrupa tekstil ticaretini oldukça canlandırmıştır.

Çivit mavisi kumaş boyama (İngiltere), 1790lar (Fotoğraf: Matt Flynn, Wikimedia Commons aracılığıyla{{CC-US}}))

1880 yılında yapay çivit mavisi bulunduğunda doğal çivit mavisinin yerini almıştır. Bu toz boya şimdilerde halen mavi kot pantolonları boyamakta kullanılmaktadır. Fakat son 10 yıldan fazladır bilim insanları bitkilerde çivit mavisi yapabilecek koli basili bakterisini biomühendislik yoluyla aynı kimyasal tepkimeyi yaratabileceklerini keşfettiler. Bio-çivit mavisi olarak adlandırılan bu yöntem ileride çevre dostu kot kumaşlar üretmede muhtemelen büyük rol oynayacaktır.

Eğlenceli Gerçekler: “Renk tayfının”  yaratıcısı Sir Isaac Newton, gökkuşağının yedi farklı renginin haftanın yedi gününe, yedi tane bilinen gezegene, müzikteki yedi notaya karşılık geldiğini savunur. Günümüz bilim insanlarından çoğu gökkuşağının beş rengi olduğuna inandığı halde Newton çivit mavisinin turuncuyla birlikte var olduğunu savunur.

Lacivert (Navy blue)

Üniformalı deniz kuvvetleri öğrencileri , 1877. (Fotoğraf: Wikimedia Commons {{PD-US}})

Resmi olarak deniz mavisi adıyla bilinen mavinin en koyu tonu lacivert olarak da adlandırılır. Bu renk İngiliz Kraliyet Donanması üniformalarına uyarlanmış olup 1748’den itibaren memurlar ve denizciler tarafından giyilmiştir. Şimdiki deniz kuvvetleri, solmayı önlemek amacıyla üniformalarının rengini siyaha yakın olacak şekilde iyice koyulaştırmışlardır. 18. yüzyıldan beri çivit mavisi tarihi lacivertin temelini oluşturmuştur.

Prusya Mavisi (Prussian blue)

“Kanagawa’nın Büyük Dalgası”  Katsushika Hokusai, 1831. (Fotoğraf: Wikimedia Commons {{PD-US}})

Berlin mavisi olarak da bilinen Prusya Mavisi, Alman boya imalatçısı Johan Jacob Diesbach tarafından tesadüfen bulunmuştur. Aslında Diesbach yeni bir kırmızı oluşturmak üzere çalışırken malzemelerinden bir tanesi olan kalya taşı hayvan kanına bulaştı. Ancak sonuç daha kırmızı değil tam terine ikilinin kimyasal etkileşime girmesi sonucunda parlak bir maviye dönüştü. Ve bu da bizim yeni bir mavi tonu daha kazanmamıza neden oldu.

Prusya mavisi toz boya (Fotoğraf: Wikimedia Commons (CC 1.0))

Pablo Picasso, kendi “Mavi Döneminde” bu rengi sık olarak kullanmıştır. Japon ahşap-baskı sanatçısı Katsushika Hokusai ünlü eseri “ Kanagawa’nın Büyük Dalgası” (The Great Wave off Kanagawa)  adlı eserinde yine Prusya mavisini kullanmıştır. Ancak Prusya mavisi sadece başyapıtları ortaya çıkarmak için kullanılmamıştır. 1842’de İngiliz astronom Sir John Herschel, Prusya mavisinin ışığa karşı olan eşsiz hassasiyetini ve resim yapmak için kullanılabilecek muhteşem tonunu keşfetmiştir. Bu keşif, şimdilerde “ozalit” olarak bilinen mimarların planlarının ve tasarımlarının paha biçilemez  kopyalarını yapmalarını sağlamıştır.

Eğlenceli Gerçekler: Günümüzde Prusya mavisi, metal zehirlenmesine çare olan bir ilaçta kullanılmaktadır.

Uluslararası Klein Mavisi

“L’accord bleu (RE 10)”, 1960, Yves Klein. (Fotoğraf: Wikimedia Commons (CC BY-CT 3.0))

Renklere aşık olan Fransız ressam Yves Klein, 1960’ta deniz mavisi renginin mat versiyonunu geliştirmiş,International Klein Blue (IKB) ismiyle patentini almıştır. 1957’de Milano’da sergilediği 11 adet çerçevesiz IKB monokrom eseriyle adını duyuruyor. Klein, IKB mavisine buladığı her tür nesneden oluşan eserlerini Mavi Devrim olarak adlandırıyordu. En ilginç gösterilerinden birini de 1960’ta Paris’te düzenlediği ‘Mavi Çağda Antropometriler’ adlı sergisinin açılışında yaptı. Takım elbisesiyle meydana çıkan Klein, 20 dakika boyunca tek bir notanın çalınması ardından 20 dakika sessizlik içeren Monoton Sessizlik Senfonisi eşliğinde, “canlı fırçalar” olarak adlandırdığı ve vücutları mavi renkte boyanmış üç çıplak modeli beyaz tuvallere yönlendirerek vücut baskılarını yapmıştı.

“IKB 191”, 1962 by Yves Klein. (Photo: Christophe Brocas via Flickr (CC BY-NC-ND 2.0))

Keşiflerin Sonuncusu: YInMn

YInMn Mavisi (Fotoğraf: Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0))

Oregan Devlet Üniversitesinden Profesor Mas Subramanian ve öğrencisi Andrew E. Smith tarafından 2009 yılında mavinin yeni bir tonu tesadüfen bulundu. İkili, elektronik cihaz üretiminde yeni materyaller bulmak için çalışırken, bu parlak maviyi elde ettiler. Yitrium, indiyum ve manganez kimyasal bileşiminden oluştuğu içinde adı YInMn Mavisi olarak belirlerndi ve Haziran 2006 yılından itibaren bu mavi ticari kullanıma açıldı.

Eğlenceli Gerçekler: YInMn Mavisi yakı zamanda Crayola Mum Boya koleksiyonuna eklenmiştir.

Matematiksel İçin Çeviren: Gözde Uysal

Kaynak: https://mymodernmet.com/shades-of-blue-color-history/

Matematiksel 

Paylaşmak İyidir

Yazıyı Hazırlayan: Matematiksel

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

Aya 45 Yıldır Neden Yeniden Gidilmedi?

1972 yılına kadar, aya gönderilen toplam 12 kişi, NASA’nın en büyük başarılarından biri olarak bilinir. …

Bir Yorum

  1. levent yalçın

    turkuazı da siz ekleyeydiniz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ga('send', 'pageview');