1916 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde çocuk felci salgınları ortaya çıktığında, hastalığın yarattığı korku ve nasıl yayıldığına dair belirsizlik, John Graunt’un 1665 Londra’sında veba çevresinde oluşan korkuyu hatırlatıyordu.
Neyse ki aradan geçen yaklaşık 250 yıl içinde bilim önemli ilerlemeler kaydetmişti. İstatistik de bu ilerlemeye eşlik etmişti.
Mayıs 1665’te Londra’nın havası ölümle dolu gibiydi. İngiltere’nin hareketli başkentinde yaşayan herkesi bu ölümcül hava tehdit ediyordu. O dönemde insanlar bu kötü havaya “miasma” adını veriyordu.
Miasma, “kötü hava” anlamına geliyordu ve Londra’yı yeniden tehdit etmeye başlamıştı. Ancak bu kez beraberinde en korkutucu ve gizemli hastalıklardan biri olan vebayı taşıdığı düşünülüyordu.
Mayıs ilerledikçe kentteki kaygı da büyüdü. Bir önceki yıl Londra genelinde veba nedeniyle yalnızca beş defin kayda geçmişti. Ancak 1665 Mayıs’ının daha ilk haftasında dokuz veba ölümü bildirildi. Haftalık ölüm sayıları kısa süre içinde hızla artacaktı.
Kaygıyı artıran bir başka konu daha vardı. Bazı kişiler, gerçek veba ölümlerinin resmî kayıtlarda görünen sayıdan daha yüksek olduğunu düşünüyordu. Bu kuşkuyu güçlendiren kanıtlar, John Graunt adlı yeni bir yazarın yayımladığı popüler bir kitapta yer alıyordu.
Ancak Graunt bununla yetinmedi. Graunt, Londra’nın ölüm kayıtlarından ayrıntılar kopyalıyordu. Zaman içinde ölüm kayıtlarında yalnızca tek tek insanların ölüm nedenlerini değil, kentin nüfusuna ve sağlığına dair daha büyük örüntüleri görmeye başladı.
John Graunt Ve Ölüm Kayıtları
Modern istatistiğin kurucusu olarak kabul göre John Graunt, 1620 yılında Londra’da doğdu. Ailesinin manifatura işine girdi ve burada pratik zekâsını kısa sürede gösterdi. İşleri öylesine iyi yürüttü ki kısa sürede kendi dükkânını işletmeye başladı. Aynı dönemde manifaturacıların bağlı olduğu loncaya da kabul edildi.
Graunt, verileri kullanarak istatistiğin deneysel ve uygulamalı yönünü başlatan isimlerden biri oldu. Kitabının adı Natural and Political Observations Made upon the Bills of Mortality idi. “Bills of Mortality” adı verilen kayıtlar, Londra’daki doğumları, ölümleri ve ölüm nedenlerini içeriyordu. Graunt bu kayıtları bir araya getirdi ve içlerinde saklı olan örüntüleri inceleyen ilk kişi oldu.
Graunt, yıllara yayılan Ölüm Kayıtları’nı tek tek topladı ve hepsini elle düzenledi. Büyük bir emekle “Ölüm Nedenleri Tablosu” adını verdiği bir tablo oluşturdu. Bu tablo, 1600’lü yıllarda yirmi iki yıl boyunca Londra’da insanların hangi nedenlerle öldüğünü gösteriyordu.
İlk bakışta ölüm nedenlerini sıralamak yalnızca kuru bir kayıt işi gibi görünebilir. Ancak bu listeler, tuhaf biçimde, dönemin Londra’sını canlı bir tablo gibi önümüze getirir. Örneğin sıradan bir haftaya ait ölüm listesi bile kentin nasıl yaşadığını, hangi tehlikelerle karşılaştığını ve insanların hangi koşullar altında öldüğünü gösterir.
Graunt, yetmiş dokuz farklı ölüm nedenini yıl yıl ayırdı. Ardından yirmi yıllık dönemde her bir neden için toplam ölüm sayısını hesapladı. Bu dönemde bütün nedenlerden kaynaklanan toplam ölüm sayısını 229.250 olarak buldu.
Londra’daki ölüm nedenlerini gösteren bu büyük tablo, dönemi için olağanüstü büyüklükteydi. Yayınlandığında dört sayfaya denk gelecek biçimde katlanmış geniş bir ek olarak basıldı. Bu tabloyu, bugünün anlamıyla büyük ölçekli ilk elektronik tablo örneklerinden biri gibi düşünebiliriz. Graunt kendi çağının büyük verisiyle çalışıyordu.
Sonuç Olarak
Graunt yalnızca basit ticaret aritmetiği kullanmış olabilir. Ancak onu ilk istatistikçilerden biri yapan şey, elindeki verileri yorumlama biçimiydi. Bugün geriye baktığımızda yaptığı işin önemi daha açık görünür. Graunt, ölüm kayıtlarını yalnızca bürokratik belgeler olarak görmedi. Bu kayıtların kentin sağlığı, nüfusu ve toplumsal yapısı hakkında düzenli bilgiler taşıdığını fark etti.
Sayıları bir araya getirdi, karşılaştırdı ve onlardan anlam çıkarmaya çalıştı. Böylece ölüm kayıtlarını, Londra’nın yaşamını ve toplumsal düzenini anlamaya yarayan güçlü bir araca dönüştürdü. Bu nedenle bugün John Graunt’u modern istatistiğin başlangıcında yer alan en önemli isimlerden biri olarak anarız.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Wynder EL. A corner of history: John Graunt, 1620-1674, the father of demography. Prev Med. 1975 Mar;4(1):85-8. doi: 10.1016/0091-7435(75)90057-2. PMID: 1090928.
- The dark brilliance of John Graunt: “Father of modern statistics Yayınlanma tarihi: 10 Ocak 2025. Kaynak site: Big Think. Bağlantı: The dark brilliance of John Graunt: “Father of modern statistics”
- Connor H. John Graunt F.R.S. (1620-74): The founding father of human demography, epidemiology and vital statistics. J Med Biogr. 2022 Feb 15:9677720221079826. doi: 10.1177/09677720221079826. Epub ahead of print. PMID: 35167377.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
