Değişim birçok insan için korkutucu bir şeydir. Çoğu kişinin her şeyin olduğu gibi kalmasını tercih etmesinin nedeni budur. Statüko yanlılığı, mevcut durumu tercih etme eğilimimizi ve bu nedenle değişime karşı direnç göstermemizi ifade eder.
Elif yeni bir döneme başlamak üzere olan bir üniversite öğrencisidir. Okulu, öğrencilere otomatik olarak standart bir yemek planı tanımlar ve bu plan dönem ücretine dâhil edilir. Öğrenciler isterlerse bu plandan çıkabilir ya da daha ucuz bir seçeneğe geçebilirler. Elif aslında çoğu gün dışarıda yemek yemeyi planlamaktadır ve yemek planını pek kullanmayacağını düşünür. Buna rağmen seçenekleri incelemez ve varsayılan planla devam eder.
Bu durum statüko yanlılığının tipik bir örneğidir. Elif, mevcut durumu değiştirmek için ek bir çaba harcamak yerine, her şeyin olduğu gibi kalmasını tercih eder. Eğer okul yemek planını otomatik olarak tanımlamasaydı, muhtemelen çok daha az öğrenci bu planı seçerdi. Ancak okul, öğrencilerin varsayılan seçeneğe bağlı kalma eğiliminde olduğunu bildiği için statüko yanlılığını kendi lehine kullanmış olur.
Status Quo Bias (Statüko Yanlılığı) Nedir?
1980’lerin başında Coca-Cola zor bir dönemden geçiyordu. Yıllar boyunca gazlı içecek pazarına hâkim olan marka, hızla pazar payı kaybetmeye başlamıştı. Şirketi kurtarmak için yöneticilerin hızla geleceğe dönük düşünmesi gerekiyordu. İlk adım, tadı değiştirmekti.
Yeni formül hazırlandıktan sonra Coca-Cola çok sayıda kör tadım testi yaptı ve sonuçlar son derece olumluydu. Katılımcıların büyük çoğunluğu, yeni formülün daha tatlı tadını klasik Coca-Cola’ya açık farkla tercih ediyordu. Şirket bu ürünü “New Coke” adıyla piyasaya sürmeye karar verdi.
Ancak tüm bu verilere, uzman görüşlerine ve yöneticilerin iyimserliğine rağmen New Coke tam anlamıyla bir fiyasko oldu. Ürün piyasaya çıktıktan kısa süre sonra şirketin çağrı hattına 40 binden fazla öfkeli telefon geldi. Protestolar düzenlendi, boykotlar başladı. Peki insanlar New Coke’tan neden bu kadar nefret etmişti?
Yanıt, statüko yanlılığında yatıyordu. Kör tadım testlerinde New Coke açık biçimde daha beğenilmişti. Ancak bu testlerde tüketiciler hangi ürünü içtiklerinin farkında değildi. Ürün gerçek dünyaya, şişelerin üzerinde büyük bir “New” etiketiyle çıktığında durum değişti. Bu etiket, tadın kendisinden çok bir değişimi vurguluyor, tüketicilere alıştıkları düzenin bozulduğunu hissettiriyordu.
Neden Alışkanlıklarımızı Değiştiremiyoruz?
1988 yılında William Samuelson ve Richard Zeckhauser tarafından tanımlanan statüko yanlılığı, bazı seçimlerde riskli sonuçlar doğursa da günlük yaşamda işlevseldir.
Market alışverişinde her seferinde aynı ekmeği almak, tüm markaları tek tek değerlendirmekten çok daha pratiktir. Bu tutum yalnızca zamandan tasarruf sağlamaz, aynı zamanda zihinsel yükü de azaltır.
Giydiğimiz kıyafetler ya da her sabah yediğimiz kahvaltı gibi rutine dönüşmüş tercihler bu açıdan mantıklıdır. Günlük ve düşük riskli kararlarda statükoya uymak, gerçekten önemli kararlar için zihinsel enerjimizi korumamıza yardımcı olur.
Siyaset alanında statüko yanlılığı, çoğu zaman muhafazakâr bir zihniyeti açıklamak için kullanılır. Bu bakış açısına göre kendini muhafazakâr olarak tanımlayan kişiler, gelenekleri sürdürmeye ve mevcut düzeni korumaya daha fazla önem verir.
Bu tutum, değişimle birlikte ortaya çıkabilecek risklerden kaçınmayı sağlar; ancak aynı zamanda değişimin getirebileceği olası faydaların da gözden kaçmasına yol aça
Ancak şu nokta gözden kaçırılmamalıdır: Hiçbir yenilik, normlara sıkı sıkıya bağlı kalınarak ortaya çıkmaz. Gelişim ve ilerleme, ancak statükonun dışına çıkıldığında ve aksi hâlde hiç karşılaşmayacağımız olasılıklar keşfedildiğinde mümkün olur. Bu durum, bireysel düzeyde yeni bir kariyer yolu bulmak için de geçerlidir; toplumsal düzeyde, işlevini yitirmiş sistemlerin yerine yenilerini koymak için de.
Evet, yenilik ürkütücüdür ve bildiğimiz şeylere yönelme eğilimindeyiz. Ancak daha iyiye doğru değişim, alışıldık olana sığınma dürtüsüne direnebildiğimiz ölçüde gerçekleşir.
Okuma Önerisi: Otoriteye Yanlılığı: Yanılıyor Olsalar Bile Neden Uzmanlara Güveniriz?
Sonuç olarak
Bazen statüko yanlılığına yönelmemizin nedeni, normu seçmenin daha kolay olmasıdır. Alternatif bir seçeneği bilinçli olarak tercih etmek bile, bizi biraz zahmete sokar. Oysa kararın sonuçlarının gerçekten önemli olduğu durumlarda, bu ataleti aşmak için bir plan yapmak faydalıdır. Bir şeyi yapmaya niyetli olduğumuzda, atılacak adımlar önceden belirlenmişse, o işi gerçekten hayata geçirme ihtimalimiz belirgin biçimde artar.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Godefroid ME, Plattfaut R, Niehaves B. How to measure the status quo bias? A review of current literature. Manage Rev Quart. 2022;73:1667-1711. doi:10.1007/s11301-022-00283-8
- Karl FM, Holle R, Schwettmann L, Peters A, Laxy M. Status quo bias and health behavior: findings from a cross-sectional study. Eur J Public Health. 2019;29(5):992-997. doi:10.1093/eurpub/ckz017
- Why do we tend to leave things as they are?. Kaynak site: Thedecisionlab. Bağlantı: Why do we tend to leave things as they are?
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
