Ne Zaman Vazgeçmeliyiz? Batık Maliyet Yanılgısı

Başladığınız kitap size pek bir şey katmayacak farkındasınız, okumayı istemiyorsunuz ama başlamışsınız bir kere… Sinemadasınız, film umduğunuz yönde etkilemiyor sizi ama otuzuncu dakikasına kadar izlemişsiniz. Bir döviz türüne yatırım yaptınız, diğer döviz türleri sizinkine göre oldukça kazançlı ama bozdurup yön değiştirmiyorsunuz da, onunla giriştiniz bu işe. Tanıdık geldi mi? Cevabınız: “Evet!” ise yalnız değilsiniz. Hatta bu durumu ifade etmek için kullanılan bir terim bile var: Batık Maliyet Yanılgısı. Keyifli okumalar.

Nedir Bu Batık Maliyet Yanılgısı?

Özel ya da mesleki hayatta her karar risk alarak verilir. Hayal ettiğimiz şey gerçekleşebilir de gerçekleşmeyebilir de. Girilen yol her an terk edilebilir, bir proje durdurulup bunun sonuçlarına katlanılabilir. Risk altındayken durumu bu şekilde tartmak mantıklı davranıştır.

Batık maliyet yanılgısı (Sunk Cost Fallacy / Concorde Fallacy) tuzağına özellikle; çok zaman, para, enerji, sevgi vs. yatırımlarında bulunduğumuzda düşeriz. Nesnel bir bakışla hiçbir anlamı olmasa dahi yatırdığımız para devam etmek için sebep oluşturmaya başlar. Ne kadar çok yatırım yapmışsak yani batık maliyetimiz ne kadar büyükse planımızı devam ettirme arzumuz o kadar güçlü olur.

Borsaya para yatıranlar batık maliyet yanlışının tuzağına sıklıkla düşerler. Hisse senetlerini satıp satmama kararını verirken çoğu kez maliyet fiyatından yola çıkarlar. Hisselerin değeri bunun altındaysa satmazlar. Bu mantıksızdır. Maliyet fiyatının hiçbir rolü olmaması gerekir.

Önemi olan tek şey, piyasa hareketlerinin gelecek için nasıl bir eğilimde olduğudur (ve alternatif yatırımların piyasa hareketlerinin nasıl bir eğilimde olduğudur). Herkes yanılabilir, özellikle borsada. Batık maliyet yanlışının acıklı püf noktası ise şudur: Bir hisse senediyle ne kadar çok para kaybetmişseniz, bu hisse senedine o kadar sıkı sıkıya sarılırsınız.

“Concorde Fallacy” Kavramı Nereden Geliyor?

Okuma Önerisi: Concorde Yanılımı ve Parayı Batırma Teorisi

Ne Zaman Vazgeçmeliyiz?  Batık Maliyet Yanılgısı

Concorde uçakları devletin zarar eden projelerine tipik bir örnekti. İki ortak İngiltere ve Fransa, sesten hızlı uçağın faaliyetinin hiçbir zaman kâr getirmeyeceğini kavradıktan sonra bile, sırf milli itibarı kaybetmemek için çok büyük meblağlar yatırmaya devam ettiler.  Vazgeçmek kapitülasyonla eşdeğer olurdu. Bu yüzden batık maliyet yanlışı çoğu kez concorde etkisi olarak da adlandırılır.

Bu yanlış sadece masraf çıkarmaz, düpedüz feci karar hatalarına da sebep olur. Vietnam Savaşı tam da bu gerekçelendirmeyle uzatıldı: “Bu savaşta o kadar çok askerin hayatını feda ettik ki, şimdi vazgeçmek bir hata olurdu.”

Ne Zaman Vazgeçmeliyiz?

“O kadar da yol geldik…” “Kitabın o kadarını da okudum…” “Bu eğitime iki yılımı verdim, şimdi…” Bu tür cümlelerden batık maliyet yanlışının beyninizin bir köşesinde çoktan dişlerini gösterdiğini anlarsınız. Bir şeyi sonlandırmak için yatırım yapmaya devam etmenin birçok iyi sebebi olabilir. Ama bu âna dek yapılan yatırımı göz önünde bulundurmak kötü bir sebeptir.

Ev aldığınız arsa önünüzdeki yüz yıl boyunca değerlenmeyebilir, çok uğraştığınız bir proje yüzüncü yerden ret yiyebilir, alanınızla ilgili işi yüz yıl boyunca bulamayabilirsiniz. Ve bu kadar vaktiniz hiçbir zaman olmayabilir. “Emek verdim, karşılığını almalıyım.” veya “Battı balık yan gider.” yargılarından kurtulup “Zararın neresinden dönersen kârdır.” felsefesinde olursak batık maliyet yanlışından o kadar uzaklaşmış oluruz. Sağlıcakla kalın.

KAYNAKÇA:

  • Rolf DOBELLI – Hatasız Düşünme Sanatı / “Batık Maliyet Yanlışı”- NTV Yay. 2013, Çev. Itır ARDA
  • Beware of the Concorde Fallacy; https://brickstartup.co/

Matematiksel

Gamze Dönmez

Okumayı pek çok eyleme tercih eden, araştırmayı, öğrenmeyi, öğretmeyi ve yeniden öğrenmeyi seven, amatör olarak öykü yazarlığı yapan, Türkçeyi çok seven bir ilköğretim matematik öğretmeniyim. Öğrenme psikolojisi, gelişim psikolojisi, olasılık, geometri ve mantık çokça dikkatimi çeken alanlardan. Merak uyandırıp geri çekilmenin merak gidermekten daha değerli olduğunu düşünüyorum. Bilimin, bilmenin ve bilenin gücüne inanıyorum. Paylaşmak güzeldir!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu