Tıp ve Sağlık

Mavi Işık Nedir ve Bizi Nasıl Etkiler?

Çoğumuz için, aksiyon dolu ve yorucu bir gün, tipik bir rahatlama rutini ile sona erer. Yatakta ışıklar kapalı, elimizdeki telefonlar ile kıvrılırız. Uykudan önceki bu saatlerde kimimiz anlamsız videolarda gezinerek zaman geçirip uykumuzun gelmesini beklerken kimimiz de bilimsel yazılara göz atar. (Umarız!). Ancak karanlıkta telefonunuzu, tabletinizi veya dizüstü bilgisayarınızı kullanmanın pek de iyi bir fikir olmadığını biliyor muydunuz? Çünkü tüm bu cihazlar, gözlerimiz için oldukça zararlı olduğu kanıtlanmış mavi ışık yayar. Aslında bu ışık gözlerimize fiziksel olarak zarar verebilir ve uyku döngülerimizi bozabilir.

Mavi Işık Nedir?

Kaynak: Freepik

Mavi ışık, hem yapay ışık kaynakları hem de en büyük ışık kaynağımız olan güneş tarafından yayıldığı için aslında her yerdedir! Gördüğümüz her şey, nesnelerin yüzeylerinden yansıyan ve gözlerimiz tarafından işlenen ışınların sonucudur. İnsan gözleri yalnızca görünür ışık spektrumuna düşen ışık ışınları yani 380 ila 720 nanometre (nm) arasında dalga boyuna sahip ışınları görebilir. Nanometre ne kadar küçükse dalga boyu o kadar kısadır. Bu görünür ışık spektrumu, dalga boyuna göre üç kategoriye ayrılabilir: kısa (mavi), orta (yeşil) ve kırmızı (uzun). Mavi ışık 380 nm’de başlar ve 500 nm’de biter. Kısa dalga boylu ışık daha yüksek frekansa sahip olur. Işığın frekansı ne kadar büyükse enerjisi de o kadar güçlüdür. Mavi ışık, görünür spektrumdaki en kısa dalga boyuna sahiptir. Bu nedenle de en fazla enerjiye sahip ve en zararlı olanıdır. Buna uzun süre maruz kalmak retinayı yavaşça bozar.

Biyolojik Saat

Mavi Işık ve Sağlığımıza Etkisi

Sirkadiyen ritimler, tüm canlı organizmaların sahip olduğu içsel biyolojik saatlerdir. 24 saatlik döngülerde canlıların fizyolojik ve davranışsal faaliyetlerini koordine eder. Sirkadiyen ritim, ışık yoğunluğundan ve ortam sıcaklığından etkilenir. Sirkadiyen ritmimizi düzenleyen iki ana hormon vardır: melatonin ve serotonin. İlki aynı zamanda uyku hormonu olarak da adlandırılırken, ikincisi “mutlu” veya “iyi hissetme” beyin kimyasalı olarak bilinir. Melatonin salgısı, ışığın olmamasıyla tetiklenir. Güneşten gelen mavi ışık, melatonin salgılanmasını engelleyerek Sirkadiyen ritmimizi düzenler. Bu nedenle doğal mavi ışık zararlı değil tam tersine faydalıdır.

Araştırmacılar, mavi ışığın ruh halimizi düzenlemede de olumlu rol oynadığını ifade ediyorlar. Ancak sorun, her gece baktığımız parlak ekran ışıklarında yatıyor. Yani sorun tam olarak mavi ışığa maruz kalmak değil, daha çok mavi ışığa maruz kalmamızın kapsamı ve zamanlamasıdır. Bir çalışma, yatmadan önce fiziksel bir kitap okumakla e-kitap okumak arasındaki farkı karşılaştırdı. E-okuyucu kullanan katılımcıların uykuya dalmasının daha uzun sürdüğü, sabahları da daha zor uyandığı gözlemlendi. Bunun olası nedeni, mavi ışığına maruz kalmanın melatonin üretimini engellerken zihinsel uyanıklığı artırması olarak düşünüldü.

Biz insanlar binlerce yıldır doğal güneş ışığında mavi ışığa adapte olduk. Göz merceğimiz kendini korumak için yüksek oranda kısa dalga boylu ışığı emen belirli enzimlerle birlikte belirli koruyucu yapısal proteinlere sahiptir. Yine de yıllar geçtikçe bu proteinler ve enzimler kısa dalga boyundaki ışığı emdikçe, göz merceğimiz daha bulanık ve daha az şeffaf hale gelir. Bu durum katarakt olarak bilinir. Mavi ışığa maruz kalma, göz hücrelerinde reaktif oksijen moleküllerinin (serbest radikaller) oluşumuna bile yol açabilir. Bu da katarakt oluşumuna katkıda bulunur.

Mavi Işığın Neden Olduğu Hasarı Azaltmak İçin Ne Yapabiliriz?

Araştırmalar ilerledikçe ve teknoloji şirketleri artık mavi ışığın zararlı etkilerini anladıkça, cihazlara filtreler eklemeye başladılar. Dizüstü bilgisayarlar artık ekran görüntüleri için bir gece modu seçeneğiyle birlikte geliyor. Bazı telefon modellerinde yerleşik mavi ışık filtresi bulunuyor. Telefonunuzda yerleşik bir mavi ışık filtresi yoksa bazı uygulamalar bu eksiği gideriyor. Söylemesi yapmaktan daha kolay olsa da yatmadan önce bu cihazlardan uzaklaşmak en basit kaçınma seçeneği elbette. Ama yok imkansız diyorsanız en azından bir gece lambası yakıp, elektronik cihazınızdaki mavi ışık filtresini etkinleştirerek zararı azaltabilirsiniz.

Kaynak ve İleri Okumalar

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

İlgili Makaleler

Başa dön tuşu