Çoğumuzun çevresinde böyle biri vardır. Oda sıcaktır, vantilatör son hız döner, klima açıktır. Ama bazı insanlar yine de battaniyesiz uyuyamaz. Kimi battaniyenin altına tamamen girer, kimi yalnızca ayağını sokar. Battaniyeyi tamamen kaldırınca ise bir türlü rahat edemez.
Dışarıdan bakınca bu durum tuhaf gelecektir. Sonucunda insan sıcaktan bunalırken neden üstünü örter? Psikolojiye göre mesele çoğu zaman sıcaklık değildir. Birçok kişi için battaniye, güven ve rahatlık hissini çağrıştıran tanıdık bir parçadır.
Uyku Alışkanlıklarımız Nasıl Şekillendi?
Bugün çoğumuz için battaniyeyle uyumak sıradan bir alışkanlık. Oysa bu konfor, tarih boyunca herkesin kolayca ulaşabildiği bir şey değildi. Büyük kumaş parçaları üretmek uzun süre zahmetli ve pahalıydı. Bu yüzden battaniye, çarşaf ve yatak takımları uzun yıllar boyunca lüks sayıldı.
MÖ 3500’lerde Mısır’da kullanılan keten çarşaflar, Roma dönemindeki yün örtüler ve Orta Çağ Avrupa’sındaki pamuklu kumaşlar çoğunlukla varlıklı insanların evlerinde bulunuyordu.
Yatağın kendisi de uzun süre ayrıcalıklı bir eşyaydı. İnsanlar elbette uyuyordu; ancak yatak ve ona ait takımlar herkesin sahip olabildiği şeyler değildi. Hatta bazı dönemlerde yatak takımları evdeki en değerli eşyalar arasında yer alıyor, vasiyetnamelere bile yazılıyordu.
Bu yüzden insanlar ısınmak için battaniye ya da çarşaf dışında başka yollar buldu. En yaygın yöntemlerden biri, birden fazla kişinin aynı yerde yatmasıydı. Bazı yerlerde hayvanlarla aynı alanı paylaşmak da geceyi sıcak geçirmenin yollarından biri sayılıyordu.
Bugün farklı kültürlerdeki uyku alışkanlıkları hakkında hâlâ sınırlı bilgiye sahibiz. Bu alandaki dikkat çekici çalışmalardan biri, Emory Üniversitesi’nden Carol Worthman ve Melissa Melby’nin 2002 tarihli araştırması.
Araştırma, özellikle ekvator kuşağındaki bazı topluluklara odaklanıyor. Bulgulara göre, göçebe avcı-toplayıcılar dışında insanların büyük bölümü sıcak iklimlerde bile uyurken üzerini örtüyor.
Ancak araştırmada bundan daha yaygın bir alışkanlık öne çıkıyor: İnsanlar uyurken genellikle altlarına bir şey seriyor. Neredeyse hiçbir kültürde doğrudan toprak üzerinde uyuma alışkanlığı görülmüyor.
Bu tablo, insanların uyurken yalnızca ısınmaya değil, rahat ve korunaklı hissetmeye de ihtiyaç duyduğunu düşündürüyor. Yine de bu veriler, “Neden üzerimizi örteriz?” sorusuna tek başına kesin bir yanıt vermiyor.
Bilime Göre Neden Üstümüzü Örteriz?
Araştırmacılara göre gece uyurken üstümüzü örtmemizin hem bedensel hem de davranışsal nedenleri var. Bedensel neden daha kolay ölçülebildiği için önce ona bakmak gerekiyor.
Uykuya geçmeden önce vücut iç sıcaklığını yavaş yavaş düşürür. Bu düşüş, uykuya dalmayı kolaylaştırır. Gece ilerledikçe hem vücut ısısı hem de ortam sıcaklığı değişir. Özellikle sabaha karşı hava serinler ve vücut ısı dengesini korumakta daha fazla zorlanır.
Battaniye burada devreye girer. Gece saat 10’da gereksiz gibi görünen örtü, sabaha karşı 4’te gerçekten işe yarar. Bedenimiz bunu deneyimle öğrenir. Bu yüzden o anda fazla gelse bile battaniyeyi yanımızda tutar ya da üstümüze örteriz.
“Üzerimizi neden örteriz?” sorusunun yanıtı yalnızca sıcak kalmakla ilgili değildir. Battaniye, birçok kişi için bedeni rahatlatan bir baskı hissi de yaratır. Bu hafif baskı, uykuya geçişi kolaylaştırabilir ve kişiye daha güvende hissettirebilir.
Bu yüzden battaniyenin etkisi sadece fiziksel konforla sınırlı kalmaz. Beyin, üzerimize bir şey örttüğümüzde bunu dinlenme, sakinleşme ve uykuya hazırlanma işareti olarak algılar.
Bu alışkanlığın bir nedeni de çocukluktan gelir. Bebekler vücut sıcaklıklarını yetişkinler kadar iyi dengeleyemez. Bu yüzden ebeveynler onları uyuturken genellikle üzerlerini örter. Zamanla bu davranış, uykuya geçişin doğal bir parçasına dönüşür.
Bir başka neden de rutinlerdir. Psikologlara göre beyin rutinleri sever. Çünkü rutinler belirsizliği azaltır ve vücudu dinlenmeye hazırlar. Bu nedenle her gece tekrarlanan küçük alışkanlıklar zamanla uykuya geçişin bir parçası hâline gelir.
Diş fırçalamak, ışıkları kapatmak, telefonu şarja takmak ya da battaniyeyi üzerimize çekmek… Bu davranışlar zamanla beyne aynı mesajı verir: “Gün bitti. Artık uyuma zamanı.”
Sonuç Olarak;
Günümüzde beyin gün boyunca uyarılara maruz kalıyor. Bildirimler, sosyal medya ve iş mesajları gece saatlerine kadar devam ediyor. Bu yüzden birçok kişi fiziksel olarak yorgun olsa da zihinsel olarak hâlâ hareketli oluyor. Böyle anlarda beyin, günün bittiğini anlamak için tanıdık rutinlere ihtiyaç duyuyor. Battaniyeyi üzerimize çekmek de bu rutinlerden biri.
Kısacası battaniye yalnızca üşümeyi önlemez. Vücut sıcaklığının dengelenmesine yardımcı olur, uyku rutinimizin bir parçası hâline gelir ve birçok kişi için rahatlama hissi yaratır. Bu yüzden sıcak yaz gecelerinde bile pek çok insan battaniyesiz uyumakta zorlanır.
İlginizi çekebilir: Bir Sabah Rutininiz Var mı? Tarihe Geçmiş Kişilerin Güne Nasıl Başladıklarına Göz Atalım
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Why Do We Sleep Under Blankets, Even on the Hottest Nights? Yayınlanma tarihi: 15 Ağustos 2017. Bağlantı: Why Do We Sleep Under Blankets, Even on the Hottest Nights?
- Hajdu T. Temperature exposure and sleep duration: Evidence from time use surveys. Econ Hum Biol. 2024 Aug;54:101401. doi: 10.1016/j.ehb.2024.101401. Epub 2024 May 17. PMID: 38795699.
- Okamoto-Mizuno K, Mizuno K. Effects of thermal environment on sleep and circadian rhythm. J Physiol Anthropol. 2012 May 31;31(1):14. doi: 10.1186/1880-6805-31-14. PMID: 22738673; PMCID: PMC3427038.
- Raymann RJ, Swaab DF, Van Someren EJ. Skin deep: enhanced sleep depth by cutaneous temperature manipulation. Brain. 2008 Feb;131(Pt 2):500-13. doi: 10.1093/brain/awm315. Epub 2008 Jan 11. PMID: 18192289.
Matematiksel
