Matematik kaygısı, sayılarla uğraşırken ya da işlem yaparken hissedilen gerilim ve korkudur. Akademik kaygının en yaygın türlerinden biridir. OECD’nin bir raporuna göre öğrencilerin yaklaşık yüzde 40’ı, problem çözerken ya da matematik ödevi yaparken kendini gergin, çaresiz ya da kaygılı hisseder.
Araştırmalar, matematik kaygısının ilkokulun ilk yıllarından itibaren görüldüğünü ortaya koyuyor. Bu kaygı hem matematik başarısını hem de öğrenme sürecini olumsuz etkiliyor. Buna karşın matematik kaygısının kökenleri hâlâ tam olarak açıklığa kavuşmuş değil.
İtalya’da University of Bologna, University of Trieste ve University of Macerata ile Birleşik Krallık’taki Loughborough University iş birliğinde yürütülen araştırma, ebeveynlerin çocuklarda matematik kaygısının gelişiminde rol oynayıp oynamadığını inceledi.
Matematik Kaygısı Nedir?
Okul yıllarındaki matematik deneyimi birçok kişi için güçlü duygularla hatırlanır. Kimi öğrenciler soruları hızla çözer ve doğru sonuca ulaşmaktan keyif alır. Kimileri ise konuları takip edemediğini düşünür, geri kaldığı kaygısını yaşar. Bazıları da matematiğin kendine göre olmadığına inanarak bu alandan tamamen uzaklaşır.
Bu duygular olumsuz olduğunda matematiksel iyi oluş zayıflar. Öğrenci matematik yaparken kendini iyi hissetmez ve verimli çalışamaz. Umutsuzluk ve yetersizlik duyguları gelişir. Kişi matematiği öğrenemeyeceğine inanmaya başlar.
Bu sorun zamanında ele alınmazsa matematik kaygısına dönüşür. Matematik kaygısı çalışma belleğini zayıflatır ve hesaplama ile problem çözme süreçlerini aksatır. Kalp atışını ve nefes alışverişini hızlandırır. Uzun vadede öğrenciler matematik derslerinden, bölümlerinden ve mesleklerinden bilinçli biçimde uzaklaşır.
Matematik Kaygısının Kaynağı Nedir?
Araştırmacılar İtalya’da 126 çocuğu üç yaşından sekiz yaşına kadar izledi. Bu süre boyunca çocukların matematik becerilerini ve matematik kaygısı düzeylerini birkaç kez ölçtü. Çalışmanın başında ebeveynlerin matematik kaygısını da değerlendirdi.
Sonuçlar iki önemli noktayı ortaya koydu. İlk olarak, matematik kaygısı yüksek bir ebeveyne sahip olmak çocuğun da mutlaka matematik kaygısı geliştireceği anlamına gelmiyor. Yani kaygı doğrudan aktarılmıyor. Bu bulgu, genel kaygı araştırmalarından ayrılıyor. Çünkü kaygı sorunu yaşayan bir ebeveynle büyümek, çocukta kaygı gelişme riskini artırabiliyor.
Ancak ikinci bulgu farklı bir tablo çiziyor. Matematik kaygısı yüksek ebeveynlerin çocukları matematikte daha düşük performans gösteriyor. Araştırmacılar ebeveynlerin eğitim düzeyini de hesaba kattı. İlişki yine devam etti. Bu da çocukların düşük matematik başarısının, ebeveynlerin daha az eğitimli olmasından kaynaklanmadığını gösteriyor.
Bu bulgular, ebeveynlerin çocuklarının matematik gelişiminde aktif rol almasının ne ölçüde yararlı olduğu sorusuna daha incelikli bir yanıt getiriyor.
Ebeveynler Matematik Öğrenme Sürecini Neden Olumsuz Etkiliyor?
Okuma yazma söz konusu olduğunda tablo nettir. Ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte kitap okuması, hikâye anlatması ya da günlük konuşmalar yoluyla dili zenginleştirmesi, çocukların akademik gelişimine doğrudan ve güçlü katkı sağlar. Bu alandaki bulgular tutarlıdır.
Matematikte ise durum daha karmaşıktır. Araştırmalar, ebeveynlerin çocuklarıyla birlikte sayma etkinlikleri yapmasının, masa oyunları oynamasının ya da yemek hazırlarken ölçü kullanmasının erken dönem sayısal becerileri desteklediğini gösterir. Ancak bu etkinin büyüklüğü sınırlıdır ve çalışmalar arasında çelişkili sonuçlar vardır.
Bazı durumlarda ebeveyn desteği olumsuz sonuçlarla da ilişkilidir. Örneğin önceki bir araştırma, matematik kaygısı yaşayan ebeveynlerin ödev sürecine aktif biçimde katıldığında çocukların yıl sonunda daha az matematik öğrendiğini ve daha yüksek matematik kaygısı geliştirdiğini ortaya koymuştur.
Bu yeni çalışma, tabloya bir halka daha ekliyor. Ebeveynler, çocuk okula başlamadan önce bile matematik gelişimini olumsuz yönde etkileyebiliyor.
Yine de ebeveyn etkisi tek belirleyici değildir. Erken dönem matematik gelişimi birçok etmene bağlıdır. Aynı ailede büyüyen kardeşler arasında bile matematik becerisi ve özgüven açısından belirgin farklar görülebilir. Ayrıca diskalkuli gibi özgül öğrenme güçlükleri de matematikle ilgili sorunlara yol açabilir.
Bununla birlikte bulgular, diğer değişkenler sabitken, ebeveynlerin matematiğe yönelik duygularının çocukların matematik gelişiminde rol oynadığını gösteriyor.
Sonuç Olarak
Bu bulgular, ebeveynlerin geri çekilmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, tam tersine, ebeveynlere doğru destek yöntemlerini kazandıracak araçların geliştirilmesini öneriyor.
Matematik kaygısı yaşayan ebeveynler için çözüm mümkündür. Matematikte güven geliştirmek ve işlevsel sayısal becerileri güçlendirmek için yetişkinlere yönelik kurslara katılmak ya da ücretsiz çevrim içi kaynaklardan yararlanmak etkili olabilir.
Ayrıca gelişim odaklı bir bakış açısı benimsemek önemlidir. Matematikte hata yapmanın doğal ve öğrenmenin vazgeçilmez bir parçası olduğunu kabul etmek, çocuğun da bu tutumu içselleştirmesini sağlar.
En basit adım bile anlamlıdır. Matematik hakkında daha olumlu konuşmak, ilgi ve cesaretlendirme göstermek, çocuğun matematikle kurduğu ilişki üzerinde belirleyici bir etki yaratabilir.
Doğru müdahalelerle, aile içinde kuşaktan kuşağa aktarılan matematik kaygısı kırılabilir. Ancak bunun için önce yetişkinlerin kendi kaygılarıyla yüzleşmesi gerekiyor.
- Maloney EA, Ramirez G, Gunderson EA, Levine SC, Beilock SL. Intergenerational Effects of Parents’ Math Anxiety on Children’s Math Achievement and Anxiety. Psychol Sci. 2015 Sep;26(9):1480-8. doi: 10.1177/0956797615592630. Epub 2015 Aug 7. PMID: 26253552.
- Parents’ fear of maths linked to lower achievement in children – new research. Yayınlanma tarihi: 3 Nisan 2025. Kaynak site: Conversation. Bağlantı: https://doi.org/10.64628/AB.wevrkc94q
- Tomasetto C, Passolunghi MC, De Vita C, Guardabassi V, Morsanyi K. Parental mathematics anxiety is related to children’s mathematical development in preschool and the first school years. J Exp Child Psychol. 2025 Apr;252:106185. doi: 10.1016/j.jecp.2024.106185. Epub 2025 Jan 21. PMID: 39842174.
Matematiksel
