Bugün “Amerika” adını öylesine doğal kullanıyoruz ki bu adın bir zamanlar hiç var olmadığını düşünmek zor. Oysa 1500’lerin başında Avrupalı haritacılar, karşılarına çıkan yeni toprakları nasıl adlandıracaklarını henüz bilmiyordu. Bu durum 1507’de Fransa’nın kuzeydoğusundaki küçük St-Dié-des-Vosges kasabasında değişti.
Amerika Adı Nasıl Ortaya Çıktı?
1500’lerin başında Avrupalıların dünya hakkındaki bilgisi hızla değişiyordu. Yüzyıllar boyunca Avrupa’da dünyanın üç büyük kara parçasından oluştuğu düşünülmüştü: Avrupa, Asya ve Afrika. Kristof Kolomb da 1492’de Atlantik’i geçtiğinde karşılaştığı toprakları bu eski coğrafya anlayışı içinde değerlendirdi. Karayipler’de ulaştığı adaları Asya’nın bir parçası sandı ve yaşamının sonuna kadar yeni bir kıtayla karşılaştığını kabul etmedi.
Ancak Kolomb’un yolculuklarından kısa süre sonra Avrupalı denizcilerden gelen yeni bilgiler, eski dünya haritasına artık sığmıyordu. Bu bilgileri bir araya getirmeye çalışan merkezlerden biri, Fransa’nın kuzeydoğusundaki küçük St-Dié-des-Vosges kasabasıydı.
Burada kilise görevlisi Walter Lud, coğrafya ve kozmografiye ilgi duyan bir grup hümanisti bir araya getirdi. Lorraine Dükü II. René’nin desteğiyle kurulan Gymnasium Vosagense adlı matbaada çalışan ekipte Alman hümanistler Martin Waldseemüller ile Matthias Ringmann da bulunuyordu. Amaçları, Antik Çağ’dan kalan coğrafya bilgisini yeni deniz yolculuklarından gelen haberlerle birleştirmekti.
Bu çalışmalar 1507’de dikkat çekici bir sonuç verdi. Waldseemüller yaklaşık 1,4 metreye 2,4 metre boyutlarında büyük bir dünya haritası hazırladı. Harita Avrupa’nın batısında uzun ve dar bir Güney Amerika, onun üzerinde de daha küçük bir Kuzey Amerika gösteriyordu.
Daha da önemlisi, bu yeni kara parçasını çevresindeki sulardan ayrı biçimde çiziyor. Ayrıca bugün Brezilya olarak bildiğimiz bölgenin üzerine “America” adını yazıyordu.
Haritayla birlikte Cosmographiae Introductio, yani Kozmografiye Giriş adlı bir kitap da yayımlandı. Kaynağa göre kitabın hazırlanmasında önemli rol oynayan Matthias Ringmann, “America” adını büyük olasılıkla ortaya atan kişiydi.
Bu kararın arkasında Vespucci’ye atfedilen mektuplar da vardı. 1504 tarihli bir mektup, Vespucci’nin 1497 ile 1504 arasında dört yolculuk yaptığını ve Amerika ana karasına Kolomb’dan bir yıl önce ulaştığını ileri sürüyordu.
Kolomb 1492’de Karayip adalarına ulaşmış, Amerika ana karasına ise ancak 1498’deki üçüncü yolculuğunda ayak basmıştı. Tarihçiler daha sonra Vespucci’ye atfedilen 1504 tarihli mektubun gerçekliğini sorguladı. Waldseemüller ile Ringmann ise mektubu doğru kabul etti ve yeni kıtayı Vespucci’nin adıyla ilişkilendirdi.
Amerigo Vespucci Kimdir?
Amerigo Vespucci, 1454’te Floransa’da doğdu. Gençliğinde Medici ailesi için çalıştı; ticaret ve denizcilikle ilgilenirken coğrafyaya da yakınlık duydu. Daha sonra İspanya’ya giderek deniz ticaretinin merkezi hâline gelen Sevilla’da çalıştı. 1499–1500 yıllarında Alonso de Ojeda’nın Güney Amerika’nın kuzey kıyılarına yaptığı sefere katıldı. 1501–1502’de ise Portekiz adına Brezilya kıyıları boyunca ilerleyen bir yolculukta yer aldı.
.
Vespucci’yi döneminin diğer denizcilerinden ayıran nokta, karşılaştığı toprakların Asya’nın doğu kıyıları olmadığını düşünmesiydi. 1501 dolaylarında buranın Avrupalıların daha önce tanımadığı ayrı bir kara parçası olduğu sonucuna vardı. Ayrıca bu toprakları “Yeni Dünya” olarak tanımladı.
Daha sonra İspanyol yönetimi Vespucci’yi 1508’de Piloto Mayor, yani baş denizci görevine getirdi. Bu görevde denizcilerin eğitimini ve seferlerde kullanılacak haritaların hazırlanmasını denetledi. Vespucci 1512’de Sevilla’da öldü.
Amerika adının onunla ilişkilendirilmesinin temelinde de bu yeni kıta fikri vardı. Ancak bu açıklama tek görüş değildir. Alternatif bir teoriye göre “America” adı Amerigo Vespucci’den değil, Richard Amerike’nin soyadından gelmiştir.
Richard Amerike Kimdir?
Richard Amerike, 15. yüzyılın sonlarında Bristol’de yaşayan Galli kökenli bir tüccar ve gümrük görevlisiydi. Amerika adının onun soyadından geldiğini öne süren teori ise, 1908’de Bristol’lü antikacı Alfred Hudd tarafından ortaya atıldı.
Hudd’a göre John Cabot’un 1497’de Kuzey Amerika’ya yaptığı yolculuk ile Richard Amerike arasında bir bağlantı vardı. Cabot seferden döndükten sonra İngiliz kralının kendisine bağladığı ödemeyi Bristol gümrük gelirlerinden aldı ve bu işlemlerle ilgilenen görevlilerden biri Amerike’ydi. Hudd buradan hareketle Cabot’un keşfettiği topraklara onun adını vermiş olabileceğini ileri sürdü.
Ancak bu görüşü doğrudan destekleyen bir belge bulunmuyor. Buna karşılık 1507’de yayımlanan Cosmographiae Introductio, “America” adını açık biçimde Amerigo Vespucci ile ilişkilendirir. Aynı yıl yayımlanan Waldseemüller haritasında da yeni kıtanın üzerine “America” adı yazılmıştır.
Bu nedenle Richard Amerike teorisi ilgi çekici bir alternatif olarak varlığını sürdürse de tarihçiler arasında Amerigo Vespucci açıklaması çok daha güçlü kabul görür.
Okuma Önerisi: Kristof Kolomb Dünya’nın Yuvarlak Olduğunu Keşfetmedi!
Kaynaklar ve ileri okumalar
- The epic story of the map that gave America its name. Yayınlanma tarihi: 4 Temmuz 2018. Kaynak site: BBC. Bağlantı: The epic story of the map that gave America its name
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
