Yetenek doğuştan gelen bir özellik midir, yoksa sonradan geliştirilebilir mi? László Polgár bu soruları yalnızca kuramsal düzeyde tartışmakla yetinmedi; onları gerçek yaşamda sınamaya karar verdi.
1946 doğumlu László Polgár, psikolog ve satranç eğitmeniydi. Üniversite yıllarından itibaren zekâ ve deha kavramlarına ilgi duyan Polgár, birçok dâhinin yaşam öyküsünü incelemişti.
Gözlemlerine göre bu kişilerin çoğu, çok küçük yaşta belirli bir alana yönelmiş ve o alanda yoğun biçimde çalışmıştı. Ona göre sağlıklı doğan her çocuk potansiyel bir dâhiydi. Bu düşüncesini kanıtlamak amacıyla sıra dışı bir deney başlattı.
1965 yılında László Polgár, Ukraynalı yabancı dil öğretmeni Klára Polgár ile mektuplaşarak tanıştı. Polgár, evlenip çocuk sahibi olmayı ve çocuklarını eğitim yoluyla dâhi düzeyine ulaştırmayı hedeflediğini açıkça ifade etti. Çift evlendi ve üç kızları oldu: Susan Polgár (1969), Sofia Polgár (1974) ve Judit Polgár (1976).
Çocuklar evde eğitim gördü. Matematik ve yabancı diller müfredatta yer aldı; ancak asıl ağırlık satranca verildi. Satranç, başarının somut biçimde ölçülebilmesine imkân tanıdığı için özellikle tercih edildi.
Deney fiilen 1970’lerin başında başladı. Polgár, en büyük kızı Susan’a satrancı dört yaşındayken öğretmeye başladı. Daha sonra doğan Sofia ve Judit de aynı eğitim programıyla yetiştirildi. Bu süreçte çift, çalışma hayatını bırakarak tüm zamanını çocuklarına ayırdı.
Polgar Kardeşler Deneyi Nasıl Devam Etti?
Zaman içinde üç kız kardeş de olağanüstü satranç oyuncularına dönüştü. Sofia Polgár, dünya kadınlar sıralamasında altıncılığa kadar yükseldi; daha sonra rekabetçi satrancı bırakarak resim ve iç mekân tasarımına yöneldi. Judit Polgár kadınlar arasında bir numaraya yerleşirken, onu ikinci sırada Susan Polgár izledi.
Susan, dört yaşındayken ilk turnuvası olan Budapeşte 11 Yaş Altı Kızlar Şampiyonası’nı açık farkla kazandı. Yaklaşık on yıl sonra, on dört yaşında dünyanın en iyi kadın satranç oyuncusu unvanını elde etti ve o döneme kadar yalnızca erkeklere verilen “büyükusta” unvanını kazandı.
Deneyin en çarpıcı sonucu olarak görülen Judit ise on beş yaşında büyükusta oldu. Ardından kadınlar satrancında yirmi beş yıl boyunca dünya birinciliğini sürdürdü ve 2014’te profesyonel satranç kariyerini noktaladı. 2005’te Dünya Satranç Şampiyonası’na katılan ilk kadın oldu.
Polgár kardeşlerin hikâyesinin belki de en şaşırtıcı yanı, bugün yetişkin bireyler olarak dengeli ve mutlu bir yaşam sürüyor olmalarıdır. Kendi ifadelerine göre yoğun satranç eğitiminden keyif aldılar. Babaları süreci eğlenceli hâle getirmekte ustaydı; satranç taşları onlar için adeta birer oyuncak gibiydi.
Polgar Kardeşler’in Sırrı Neydi?
László Polgár, dehayı basit bir formülle açıklar: emek ve şans. Ona göre çocuk dâhiler mucize değildir; uygun koşullar altında ortaya çıkan doğal sonuçlardır. Mozart gibi tarihsel örneklerde de benzer biçimde yoğun ve sistemli eğitim süreçleri görülür. Polgár’ın yaklaşımını farklı kılan ise bu hedefi bilinçli ve planlı bir biçimde ortaya koymasıdır. Amacı yalnızca bir dâhi yetiştirmek değil, mutlu bir dâhi yetiştirmektir.
Polgár’ın pedagojik sisteminde üç ile altı yaş arası dönem merkezi bir öneme sahiptir. Bu dönemi bir çocuğun dâhiliğini geliştirmek için kullanmak, onun çocukluğunu elinden almak anlamına gelmez. Çünkü bu yaşlarda doğru biçimde düzenlendiğinde çalışma ile oyun arasında belirgin bir ayrım kalmaz.
Polgár’a göre dâhiliğe giden eğitimin sırrı, uzmanlaşmış bir etkinlik seçmek ve yoğun bir öğretim süreci yürütmektir. Nitekim kızları dört yaşından itibaren günde beş ila altı saat satranç oynamıştır. Polgár, kızlarına satrancı öğretirken oyunu daha basit alt oyunlara ayırmış; önce tahtayı tanıma ve taşları kullanma gibi aşamalardan başlamış, ardından bu parçaları kademeli olarak birleştirerek tam satranç oyununa ulaşmalarını sağlamıştır.
Sonuç Olarak
Polgár ailesinin hikâyesi, sıkı çalışma ve doğru yönlendirmenin bireyi sıradanlıktan olağanüstü bir başarı düzeyine taşıyabileceğini gösteriyor. Her ne kadar doğuştan gelen bazı yetenekler önemli bir rol oynasa da Polgár ailesi, çevresel faktörler ile disiplinli eğitimin başarı üzerindeki etkisini çarpıcı biçimde ortaya koymuştur.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Geoff Colvin; Talent is Overrated: What Really Separates World-Class Performers from Everybody Else; ISBN: 1591842948
- How Judit Polgár Became The Greatest Female Chess Player Of All Time. Yayınlanma tarihi: 18 Nisan 2018. Bağlantı: How Judit Polgár Became The Greatest Female Chess Player Of All Time.r
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
Çok güzel ilgi çekici bir yazı. İnsanın istediğini elde edebileceğine dair çok güzel bir ornek