Tarih

Gilbert U-238: 1950’lerin Eğlenceli ve Radyoaktif Bilim Seti

Gilbert U-238 Atom Enerjisi Laboratuvarı 1950’lerde çocuklar için üretilmiş bir bilim seti idi. Bu set çocukların radyoaktivite ve radyoaktif cevherler ile oynamalarına imkan veriyordu. Dünya tarihine “gelmiş geçmiş en tehlikeli oyuncak” olarak damgasını vuran bu bilim seti, kaç çocuğu tanınan bir fizikçi haline getirdi, bilmiyoruz. Ancak birçoğuna kalıcı zararlar verdiği biliniyor…

“Kullanıcılar cevher örneklerini kavanozlarından çıkarmamalı, çünkü dökülmeye ve parçalanmaya eğilimlidirler ve laboratuvarınızda radyoaktif cevher yayılması riskiyle karşı karşıya kalabilirsiniz.” uyarısı setin içinde mevcuttu. Genç nükleer bilim insanı adayları bu set ile radyoaktiviteyi ölçmek, radyoaktif bozulmayı gözlemlemek ve hatta radyoaktif cevherleri araştırmak gibi işlemler yapabiliyordu.

Oyuncağın tasarımcısı Alfred Carlton Gilbert, tasarladığı setin eğitim üzerinde çok büyük bir etkisi olacağına ve çocukları kimyaya yönlendireceğine inanıyordu. 1950’de 49.50 $’a satışa çıkarılan ürünün enflasyon oranları baz alındığında günümüzdeki değeri 520$ civarına denk geliyor. Seti bu kadar pahalı yapansa içindeki yüksek maliyetli deney ekipmanları ve radyo aktif malzemeler idi. Dört farklı uranyum cevheri içeren kutuda ayrıca radyasyonu ölçen bir geiger sayacı, iyonlaştırıcı radyasyon tespiti için kullanılan bir parçacık dedektörü, bir elektroskop ve bir de parçacıkların incelenmesinde kullanılan spintariskop bulunuyordu. Tüm bunların yanında bir de çocukların atomun özelliklerini öğrenebilmesi için eğitici bir çizgi roman da eklenmişti.

Radyoaktif Bilim Seti

Sonuçta radyoaktif malzemelerle deney yapan çocuklar, oyuncak tanıtımında yer aldığı şekliyle; “temiz ve güvenli nükleer enerji” yaratmayı öğreneceklerdi. Bugün ebeveynler, radyoaktif elementler içeren ürünlerin çocuklara pazarlandığı konusunda şaşkına dönebilirler. Ancak o sırada radyoaktivite bir sorun olarak görülmüyordu.

Neyse ki bu bilinçsizlik durumu 1960’larda değişmeye başladı. Rachel Carson’un Sessiz Bahar (1962, Houghton Mifflin) gibi kitaplar kimyasalların çevreye nasıl zarar verdiğine dair endişeler yarattı ve ABD Kongresi oyuncak üreticilerinin çocuklar için yeterli güvenlik sağlayıp sağlamadıklarını araştırmaya başladı. 1969 yılında Çocukları Koruma ve Oyuncak Güvenliği Yasası ve 1976 Zehirli Maddeler Kontrol Yasası ile bazı kimyasalların kullanımı yasakladı ve diğerlerinin miktarları sıkı bir şekilde kontrol edilmeye başlandı. Devamında bilim setleri basitleştirildi ve içerdikleri maddeler seyreltildi veya elimine edildi. Ayrıntılı talimat kitapçıkları, yalnızca temel, zararsız deneyler sunan kısa broşürler haline geldi. Yaklaşık 5000 civarında kişi tarafından satın alındığı tahmin edilen Gilbert U-238, güvenlik önlemleri arttıkça raflardan kaldırıldı ve mucidinin ölümü ile birlikte tarihe karıştı.

Kaynak: Fun—and Uranium—for the Whole Family in This 1950s Science Kit; https://spectrum.ieee.org

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Bu Yazılarımıza da Bakmanızı Öneririz

Başa dön tuşu