Pinokyo’nun hikâyesi, çoğu kişinin sandığının aksine Grimm Kardeşler’e ait değildir. Hikâye ilk olarak 1881 yılında İtalya’da çocuklara yönelik Giornale per i bambini adlı dergide yayımlanmaya başladı. Ancak Carlo Collodi’nin yarattığı gerçek Pinokyo, günümüzde tanıdığımız sevimli ve iyi niyetli kukladan oldukça farklıydı.
Bugün zihnimizdeki Pinokyo imgesini büyük ölçüde Walt Disney’in 1940 yapımı filmi şekillendirdi. Disney, Geppetto’nun yaptığı tahta bir kuklanın gerçek bir çocuk olma arzusunu anlatırken Collodi’nin hikâyesini önemli ölçüde yumuşattı. Oysa orijinal metinde hem Pinokyo’nun kendisi hem de karşılaştığı dünya çok daha sertti.
Carlo Collodi Pinokyo’yu Neden Yazdı?
İtalya’nın Collodi kasabası, Floransa’nın yaklaşık 72 kilometre batısında yer alır. 19. yüzyılın ilk yarısında Carlo Lorenzini adındaki genç bir çocuk, bir süre burada akrabalarının yanında yaşadı. Yıllar sonra yazarlığa başladığında bu kasabanın adını alarak Carlo Collodi imzasını kullanacaktı.
Bir kültürel simge haline gelen çocuk romanı karakteri Pinokyo’nun yaratıcısıdır.
1826’da Floransa’da doğan Collodi, çocuk edebiyatına yönelmeden önce gazetecilik yaptı ve siyasetle yakından ilgilendi. İtalya’nın birleşme sürecini destekledi; toplumsal ve siyasal sorunları eleştiren yazılar kaleme aldı. Bu nedenle Pinokyo’nun Maceraları da yalnızca çocukları eğlendirmek amacıyla yazılmış basit bir peri masalı değildi.
Collodi’nin hikâyesinde yoksulluk, eğitim, çalışma, adalet ve toplumsal düzen sürekli karşımıza çıkar. Pinokyo elbette yalan söyler, ancak yalan söylemek onun sorunlarının yalnızca küçük bir bölümüdür. Asıl mesele, düşünmeden hareket eden bir çocuğun seçimlerinin sonuçlarıyla karşılaşmasıdır.
Gerçek Pinokyo’nun Karanlık Yüzü
Pinokyo hayata gelir gelmez Geppetto’nun işini zorlaştırmaya başlar. Daha ayakları yapılır yapılmaz onu tekmeler ve evden kaçar. Sokakta yaşanan kargaşa sonucunda polis, Geppetto’nun kuklaya kötü davrandığını düşünür ve onu hapse gönderir.
Pinokyo’nun burnu da daha en başından sorun çıkarır. Geppetto burnu oydukça burun uzamaya başlar. Bu ilk uzamanın yalan söylemekle ilgisi yoktur. Ancak ilerleyen bölümlerde yalan söylediğinde burnunun uzadığı sahneler de vardır. Disney bu ayrıntıyı alıp karakterin en tanınan özelliklerinden biri haline getirecekti.
Ardından Pinokyo’nun karşısına Konuşan Cırcır Böceği çıkar. Cırcır böceği davranışlarının sonuçlarını anlatmaya çalışınca Pinokyo öfkelenir ve ona bir çekiç fırlatır. Cırcır böceği ölür.
Hikâye boyunca benzer seçimler birbirini izler. Pinokyo kolay yoldan zengin olmaya inanır, dolandırıcılara güvenir, okuldan kaçar ve eğlencenin peşinden gider. Bunun sonucunda saldırıya uğrar, hapse düşer, zincirlenir ve defalarca ölüm tehlikesi geçirir.
Collodi’nin başlangıçta düşündüğü son ise çok daha sertti. Hikâyenin ilk yayımlanan biçiminde Tilki ve Kedi, Pinokyo’yu bir ağaca asıyor ve Pinokyo burada ölüyordu. Okurların ilgisi ve yayıncının isteği üzerine Collodi birkaç ay sonra hikâyeye devam etti. Böylece Pinokyo’ya hatalarından ders çıkarma ve değişme fırsatı verilir.
Carlo Lorenzini Bize Ne Anlatmak İstiyor?
Pinokyo’nun başına gelenler yalnızca yaramaz bir çocuğun cezalandırılmasından ibaret değildir. Collodi, çocukların hatalarını gösterirken yetişkinlerin dünyasını da eleştirir. Pinokyo’nun karşısına çıkan dolandırıcılar, fırsatçılar ve adaletsiz otoriteler, onun sorunlarının yalnızca kendi karakterinden kaynaklanmadığını gösterir.
Bu yüzden hikâye aynı zamanda eğitim üzerine de bir tartışmadır. Pinokyo nasihatleri dinlemez; ancak yaptığı seçimlerin sonuçlarıyla yüzleşerek öğrenir. Bu yönüyle hikâye, 18. yüzyıl filozofu Jean-Jacques Rousseau’nun Emile veya Eğitim Üzerine adlı eserinde savunduğu çocuk yetiştirme felsefesine karşıt bir duruş gibidir.
Rousseau, çocuğun yalnızca yetişkinlerin verdiği kurallarla değil, kendi deneyimlerinin sonuçlarıyla da öğrenmesi gerektiğini savunuyordu. Eğitmen geri planda kalmalı ve çocuğun öğrenebileceği koşulları hazırlamalıydı.
Collodi de Pinokyo’yu sürekli seçimlerinin sonuçlarıyla karşılaştırır. Ancak onun dünyası Rousseau’nunkinden çok daha serttir. Ayrıca yetişkin rehberliğinden kaçan Pinokyo özgürlüğünü kazandığını düşünürken kolayca kandırılır ve ciddi tehlikelerle karşılaşır.
Disney Gerçek Pinokyo Hikayesini Nasıl Değiştirdi?
Disney stüdyoları 1930’ların sonunda hikâyeyi sinemaya uyarlarken Pinokyo’nun karakterinde önemli değişiklikler yaptı. Collodi’nin dürtüsel ve zaman zaman saldırgan kuklasının yerini saf, kolay kandırılan ve temelde iyi niyetli bir çocuk aldı.
Disney, Konuşan Cırcır Böceği’ni Jiminy Cricket adıyla hikâyenin merkezine taşıdı ve onu Pinokyo’nun vicdanına dönüştürdü. Aynı zamanda Collodi’nin metnindeki toplumsal hicvi ve sert şiddeti geri plana alarak Pinokyo’nun iyi ile kötüyü ayırt etmeyi öğrenmesini merkeze aldı.
Geppetto’yu yutan yaratık da değişti. Disney filminde karşımıza dev balina Monstro çıkar. Collodi ise Geppetto’yu pesce-cane adı verilen, köpekbalığını andıran devasa bir deniz canavarının karnına gönderir.
Bütün bu değişiklikler sonucunda Disney’in Pinokyo’su, Collodi’nin yarattığı karakterden oldukça farklı bir kahramana dönüştü.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- The Real Story of Pinocchio Tells No Lies. Yayınlanma tarihi: Haziran 2022; Bağlantı: https://www.smithsonianmag.com/
- Disney whitewashed the story of Pinocchio. Originally that of an ungrateful and “wretched boy,” hanged for his mistakes. Yayınlanma tarihi: 31 Aralık 2017; Bağlantı: https://www.thevintagenews.com/
Matematiksel
