Ethos, pathos ve logos, bir dinleyici kitlesini farklı yollarla etkileyen üç temel ikna tekniğidir. Ethos, konuşmacının güvenilirliği ve itibarı üzerine kurulur; pathos, dinleyicilerin duygularına hitap eder; logos ise mantık ve kanıtlara dayanır.
Her gün şirketlerden, kamu kurumlarından, ailemizden ve arkadaşlarımızdan sayısız mesaj alırız. Bu mesajların çoğu davranışlarımızı belirli bir yönde etkilemeyi amaçlar. Şirketler bir ürünü satın almamızı ister. Ailemiz meslek seçimimiz konusunda tavsiyelerde bulunur. Arkadaşlarımız hafta sonu birlikte eğlenmeye ikna etmeye çalışır.
Bu kadar çok mesajın arasında hangi bilgiyi dikkate alacağımıza, hangisini görmezden geleceğimize ne karar verir? Ethos, pathos ve logos bu soruya verilen klasik yanıtlardan biridir. Bunlar insanları ikna etmek için kullanılan üç temel retorik yöntemdir ve karar verme sürecini etkiler.
Ethos, Pathos ve Logos Nedir?
Aristoteles, bir konuşmada dinleyiciyi etkilemenin üç temel yolunu tanımlar: ethos, pathos ve logos. Bu kavramları Retorik adlı eserinde ayrıntılı biçimde ele alır. Ona göre bir konuşmanın yapıldığı bağlam büyük önem taşır. Çünkü farklı durumlar ikna yöntemlerinin farklı biçimlerde kullanılmasını gerektirir.
Bu nedenle Retorik’in ikinci bölümünde üç farklı kamusal konuşma türünü inceler: müzakere konuşması, yargı konuşması ve övgü konuşması.
- Müzakere konuşmaları, konuşmacının dinleyiciyi bir eylemi yapmaya ya da yapmamaya ikna etmeye çalıştığı durumlarda ortaya çıkar. Bu tür konuşmalarda dinleyiciden geleceğe yönelik kararlar vermesi beklenir.
- Yargı konuşmaları mahkeme ortamında gerçekleşir. Avukatlar bir kişiyi suçlamak ya da savunmak amacıyla konuşur. Bu konuşmalar geçmişte meydana gelmiş olayları ele alır.
- Övgü konuşmaları ise diğer iki türden farklıdır. Amaç dinleyiciyi belirli bir karar almaya yönlendirmek değildir. Bunun yerine bir kişiyi ya da davranışı övmek ya da eleştirmek hedeflenir. Böylece dinleyicinin o kişi veya durum hakkında olumlu ya da olumsuz bir yargı geliştirmesi sağlanır.
Aristoteles, bu üç konuşma türünü ve üç ikna yöntemini birlikte ele alarak ethos, pathos ve logos’un dinleyiciyi nasıl etkilediğini açıklar.
“Konuşma yoluyla sağlanan ikna biçimlerinin üç türü vardır. İlki konuşmacının kişisel karakterine dayanır [ethos]. İkincisi dinleyiciyi belirli bir ruh hâline sokar [pathos]. Üçüncüsü ise konuşmanın kendi sözleriyle sunduğu kanıta ya da kanıt izlenimine dayanır [logos]. Konuşmacı, sözlerini bizi onun güvenilir olduğuna inandıracak biçimde dile getirdiğinde ikna gerçekleşir.”
— Aristoteles, Retorik’ten
Ethos, Pathos, Logos’tan Ne Anlamalıyız?
Ethos, konuşmacının ya da yazarın otoritesine ve itibarına dayanır. Konuşmacı kendi deneyimini ve güvenilirliğini öne çıkararak dinleyiciyi ikna etmeye çalışır. Örneğin bir baba çocuğunun işletme okumasını isterken şöyle diyebilir: “Ben daha yaşlıyım ve daha fazla hayat deneyimim var, bu yüzden senin için neyin iyi olduğunu biliyorum.”
Pathos, duygulara hitap eder. Konuşmacı dinleyicinin duygularını harekete geçirerek onları etkilemeye çalışır. Örneğin bir hükümet geri dönüşümü teşvik etmek için “Dünya ölüyor” gibi güçlü ve duygusal bir ifade kullanırsa, bu dil insanların harekete geçmesini kolaylaştırır.
Logos ise mantığa ve kanıta dayanır. Konuşmacı sayılar, veriler ve istatistikler kullanarak dinleyiciyi ikna etmeye çalışır. Örneğin bir şirket çok amaçlı temizlik ürününü tanıtırken “Tüm bakteri ve mikropların yüzde 98’ini yok eder” ifadesini kullanarak tüketiciyi etkilemek ister.
Logos yalnızca mantık kurallarını izlemekten ibaret değildir. Aynı zamanda dinleyicinin ne düşündüğünü dikkate alan ve bu düşünceler üzerinden etkili olan bir ikna teknikleri bütünüdür.
Logos, ethos ve pathos dinleyicinin zihnine, içgüdülerine ve duygularına seslenir. Zihinimiz sunulan bilgileri ve kanıtları değerlendirmeye çalışır. İçgüdülerimiz karşımızdaki kişiye güvenip güvenemeyeceğimize karar verir. Duygularımız ise bizi harekete geçmeye yönlendirir. Bu üç unsur bir araya geldiğinde etkili iknanın temelini oluşturur.
Sonuç olarak
İster partnerinizi ev işlerine daha fazla katılmaya ikna etmeye çalışın ister iş arkadaşlarınızın yeni bir fikrinizi desteklemesini isteyin, hepimiz zamanımızın önemli bir bölümünü başkalarını ikna etmeye ya da etkilemeye çalışarak geçiririz.
Aristoteles’e göre ethos, pathos ve logos üzerinde çalışan herkes insanları ikna etme becerisi kazanacaktır. Ancak bu yaklaşım ikna sürecini etkileyen bazı toplumsal ve siyasal etkenleri göz ardı eder. Herkes aynı konuşma imkânına ya da aynı görünürlük düzeyine sahip değildir. Bir kişi ethos, pathos ve logos’u iyi bilse bile, ırkı, cinsiyeti ya da ekonomik konumu onun toplumda otorite kazanmasını ve insanları ikna etmesini zorlaştırabilir.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Ethos, Pathos and Logos. Kaynak site: Desicion Lab. Bağlantı: Ethos, Pathos and Logos
- Bahçecioğlu, Elif. (2021). Retoriğin Temel Unsurları Olan Ethos-Pathos-Logos Perspektifinden İkna Sanatının Kullanılışı: Müge Anlı Örneği. Aksaray İletişim Dergisi. 3. 10.47771/aid.783923.
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
Çok etkilendim ve sevdim. Eşimin adı da Fatma ve tesadüfen kızlık soyadı da İnce!