Biyografiler

Dünyanın En Önemli Mimarlarından Biri Mimar Sinan Ve Helis Eğrileri

Yaşadığı dönemde ‘dünyadaki mimarların ve zaman içindeki mühendislerin başı’ olarak anılan Mimar Sinan yapılarında getirdiği yeniliklerle Osmanlı Türk mimarlığını zirveye ulaştırmış, ardında birbirinden estetik ve sağlam 350′ den fazla yapıt bırakmıştır. Mimar Sinan tarafından ortaya konulan eserler planlaması, tekniği ve depreme dayanıklılığı ile işin arka planındaki matematiksel bir zekanın varlığını ortaya koymaktadır.

Mimar Sinan’ın doğum tarihi net olarak bilinmemektedir. Ailesine ve hayatına dair mevcut bilgiler de yine çelişkilidir. Bir
kısmı yazarı bilinmeyen belge ve kitaplara dayanmaktadır. Kaynaklara göre tahminen, Mimar Sinan1489 yılında Kayseri’nin Ağırnas köyünde doğmuş ve Yavuz Sultan Selim döneminde, Anadolu’dan devşirme olarak İstanbul’a getirilmiştir. Mimar Sinan, I. Süleyman (Kanuni), II. Selim ve III. Murat olmak üzere üç padişah döneminde mimarbaşılık yapmış, imparatorluğun gücünü simgeleyen başyapıtların mimarı olmuştur.

Mimar Sinan 350′ den fazla yapının mimarisini gerçekleştirmiştir. Ayrıca birçok tarihi yapının onarımını da yapmıştır. Bu sayı Sinan’a niçin “Koca Sinan ” dendiğini gözler önüne serer. Sinan’ın ilk önemli yapıtı İstanbul’daki Şehzade Camii’dir. Kendisinin “çıraklık dönemi yapıtı” olarak nitelendirdiği bu cami, dört ayağın taşıdığı ve dört yarım kubbenin desteklediği bir kubbe ile örtülüdür.

Osmanlı-Türk mimarlığının en önemli yapılarından biri Süleymaniye Camii ve Külliyesi’dir. Sinan’ın “kalfalık dönemi yapıtı” olarak nitelendirdiği Süleymaniye’nin o dönemin şartları dahilinde yedi yıl gibi kısa bir sürede tamamlanmış olması Sinan’ın dehasını da gözler önüne serer.

Ustalık Eseri: Selimiye Camii

Sinan, ustalık dönemi yapıtı olarak nitelendirdiği Edirne’deki Selimiye Camii’dir. Selimiye, Klasik dönem Osmanlı-Türk mimarlık bireşimini en görkemli şekilde gözler önüne seren çok önemli bir başyapıttır. Cami çok uzaklardan, dört minaresi ile göze çarpar. Aynı zamanda kurulduğu yerin seçimiyle de Mimar Sinan’ın usta bir şehircilik uzmanı olduğunu gösterir. Cami kesme taştan yapılmıştır. İç bölümü 1.620 m² olan caminin tümüyle kapladığı alan ise 2.475 m²’dir. Bu yönüyle Mimarlık tarihinin en geniş mekana kurulmuş yapısı olma niteliğindedir.

Selimiye Camii’nin en etkileyici kısmı kubbesidir.

Selimiye’nin kubbesinde daha önce hiçbir cami veya mabette görülmemiş bir teknik kullanılmıştır. Bu o dönemde mimaride tek kubbeli mekan yapılarında ulaşılan bir “doruk nokta” olarak kabul edilir. Yüksekliği 43.28 m. olan kubbe 2000 tondur ve fil ayağı denilen sekiz sütun üzerine oturtulmuştur. Mimar Sinan kendi icat ettiği 8 dayanaklı cami planının en başarılı örneğini Selimiye Camii’nde sergilemiştir. Sinan Selimiye Camii’ni yaptığında 80 yaşındadır. Osmanlı İmparatorluğu’nun İstanbul’dan önce başkentliğini yapmış Edirne şehrindeki Selimiye Camii ve Külliyesi, 2011 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dahil edilmiştir.

Minareler ve Helis Eğrileri

Selimiye Camii’nin külaha kadar 70.80 m. külah ve alem dahil 85 m. yüksekliğinde, 3.80 m. çapında üçer şerefeli dört minaresi vardır. Dünyada Selimiye’den yüksek minaresi olan tek cami Delhi’deki Kutb-Minar’dır. Ancak bu caminin minaresi Selimiye’ye göre daha kalındır.

Selimiye Camii minarelerinden ikisinin üçer merdiveni vardır. Bu minareler cami avlusunun kuzeydoğu ve kuzeybatı köşelerindedir. Merdivenler üç ayrı şerefeye çıkacak olan müezzinlerin birbirlerine engel olmadan çıkmalarını sağlar. Bir merdiven doğrudan üçüncü şerefeye çıkarken diğer merdiven ikinci ve üçüncü şerefeye, bir diğeri ise birinci ve üçüncü şerefeye çıkar. Bu tip bir planlama için Sinan geometriden ilham almış ve helis eğrilerinden faydalanmıştır.

Selimiye Camii’nin merdivenlerinin temsili resmi. A.B.C merdivenleri minarenin gövdesi içinde helis şeklinde dolanarak birbirini kesmeden yukarı çıkarlar.

Helis Eğrisi Nedir?

Helis (sarmal, heliks veya helezon), burgu şekilli, üç boyutlu bir şekildir. Bir silindir kendi ekseni etrafında sabit hızla dönerken, bu silindir üzerindeki bir noktanın silindir ekseni doğrultusunda sabit hızla ilerlemesi sonucu oluşturduğu izlere helis eğrisi denir. Bitkiler ağaca tırmanırken de helis eğrisi biçiminde yol alırlar. Çünkü bueğri bir yüksekliği en kısa mesafede tırmanma problemini çözer. 

Sinan’ın yapıları mimarlık bakımından olduğu kadar mühendislik bakımından da önem taşır. Yapılarının çoğu 400 yıl sonra bile ayaktadır, dahası hala kullanılmaktadır. Sinan’ın mühendis kimliği, su yolları ve köprülerinde de ortaya çıkar. Bunlarda devrinin tüm mühendislik bilgilerini uygulamış ve geliştirerek daha ileri götüren tasarımlar gerçekleştirmiştir.. İstanbul’ un su sorununu çözmekle görevlendirildiğinde tünelleriyle, bentleriyle, kemerleriyle, biriktirme ve dağıtma yapılarıyla uzunluğu 50 km’yi aşan ve Kırk çeşme adıyla bilinen su yapılarını yapmıştır. Sinan, köprülerini de son derece sağlam ve estetik birer yapı olarak inşa etmiştir.

Kırk çeşme Su Kemerleri; https://www.youtube.com/

Dünyada 92 cami, 52 mescit, 55 medrese, 7 darülkurra, 20 türbe, 17 imaret, 3 darüşşifa (hastane), 6 su yolu, 10 köprü, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 de hamam olmak üzere 365 eserde imzası bulunan Mimar Sinan, 9 Nisan 1588’de 98 yaşında İstanbul’da vefat etmiştir. Süleymaniye Camii’nin yanında kendi yaptığı türbeye gömülmüştür.

Kaynaklar:

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu