Doğum Sırası Gerçekten Kişiliği ve Zekayı Etkiler mi?

Günlük hayatımızda ya da televizyon dizilerinde çocukların ailedeki çocukların kaçıncısı olduklarına göre farklı davranış kalıpları sergilediklerine sık sık şahit oluruz. Aynı genleri ve aynı çevreyi paylaşmalarına rağmen sizin de gözlemlemiş olacağınız gibi kardeşlerin de tutum ve davranışları çoğu zaman birbirine pek benzemez. Peki bu farkın kaynağı nedir?

19. ve 20. yüzyılın başlarında Avusturyalı psikoterapist ve bireysel psikolojinin kurucusu Alfred Adler, doğum sırasının kardeşler arasında farklılıklara yol açtığından şüpheleniyordu. Adler doğum sırası teorisi ile bir ailede kaçıncı çocuk olduğunuz ile düşünce ve davranışların şekillenmesi açısından bir ilişki olduğunu öne sürdü.

Adler ayrıca, bir çocuğun kişiliğini şekillendirmede aile, topluluk ve sosyal yönlerin önemli bir rol oynadığını iddia etti. Bu nedenle günümüzde birçok psikolog, bir ailede kaçıncı çocuk olduğunu ile, kişilik gelişiminiz arasında bir bağlantı olduğunu kabul etmektedir.

Adler’in ilk kuramlarından biri kendi kişisel deneyimlerinden kaynaklanmıştır. Çok zayıf bir çocuk olan Adler, 5 yaşındayken geçirdiği zatürre nedeniyle ölümden dönmüştür. Ölümle bu kadar erken yaşta yüz yüze gelmesi, kişiliğin, insanın fiziksel zayıflıklarının üstesinden gelmeye çalışmasıyla gelişeceğini öne sürmesine neden olmuştur.

Alfred Adler, kişinin psikolojisinin aynı zamanda mevcut ve bilinçli güçlerden de etkilendiğini, sosyal dünya ve çevrenin eşit derecede önem taşıdığını ileri sürerek psikolojik kuramı Freud’çu bakış açısının ötesine taşıyan ilk psikanalist olmuştur. Adler, kendi yaklaşımını, yani bireysel psikolojiyi, bu fikirler üzerine kurmuştur.

Adler Doğum Sırası Etkilerini Nasıl Tanımlar?

Doğum sırası karmaşık bir konudur. Her aile için geçerli tek bir reçete yoktur. Aile dinamiklerini farklı faktörler etkiler ve sonuçlar çocuktan çocuğa ve aileden aileye farklılık gösterir. Ancak Adler tarafından doğum sırasının karakterize edilmesi aşağıdaki gibi gerçekleşir.

doğum sırası

En Büyük Çocuk

İlk doğan çocuksanız, bir süre için anne ve babanız tamamen size ait olacaktır. Ebeveynlerinizin ilk deneyimi olduğu için tüm dikkatleri size odaklanmış durumdadır. En büyük çocuklar tüm bu ilgiden yararlanır. Ancak ilerleyen yıllarda bu durum en büyük çocuğunu aleyhine döner. Ebeveynlerin özellikle de kardeşler doğduktan sonra beklentileri artacaktır. Bunun sonucunda da ebeveynler daha katı olmaya başlayacaktır. Ayrıca sizden küçük kardeşlerinize örnek olmanızı ve sorumluluk göstermenizi bekleyecektir.

İkinci veya Ortanca Çocuk

İkinci çocuk her zaman bir yarıştaymış gibi davranır. İlk çocuktan baskın çıkmak için kendini eğitir. Büyük kardeşinin başarısız olduğu konularda başarılı olmak için çalışır. Bu doğum sırasına sahip olanlar, ilk çocuğun genellikle tam tersi özelliklere sahip olacaktır.

Ortanca bir çocuk ise en büyük ya da en genç olma unvanına sahip olmadığı için çoğu zaman ailede kendine bir yer açma çabası içinde olacaktır. Kendisini sıkışmış hissedecektir. Sorunlu çocuk olma ihtimali vardır. Ancak aynı zamanda bazı ailelerde arabulucu rolünü de üstlenecektir. Ayrıca dördüncü bir çocuk varsa ikinci çocuk kendini ortanca gibi hissedecektir. Bunun sonucunda, üçüncü çocuk daha sosyal olur. Bu sayede de ilk çocukla aynı ilgiyi görür..

Yeni kardeşler doğduğunda ebeveynlerin ilgisini üstlerine çekiyor, buna karşılık
ilk doğanlar kendilerini rekabet etmek zorunda hissediyorlar ve işbirliği yapmak istemiyorlar

En Küçük Çocuk

Ailenin her zaman bebeğidir ve en çok şımartılan çocuktur. Büyük kardeşlerin sahip olmadığı bazı özgürlüklere sahip olur. Anne babanın kuralları zamanla daha gevşek hale geldiği için ebeveynleri ile daha çok temas halinde olacaktır. Genellikle ailedeki yerinden emindir ve daha yaratıcı, asi ve dışa dönük olma eğilimindedir.

Tek Çocuk

Tek çocukların doğduğunuzdan beri etrafında yetişkinler bulunacaktır. Bunun sonucunda bu çocuk, anaokulu, oyun alanı veya okul aracılığıyla diğer çocuklarla sosyalleşse bile evde kaldığı süre boyunca, ebeveynlerin ve diğer yetişkinlerin davranışlarını taklit ederek gelişeceği için “küçük insanlar” olma eğilimi gösterecektir.

Doğum Sırası ve Zeka

Bazı teoriler, ilk doğanların daha sonra doğanlardan daha zeki ve daha yüksek IQ’ya sahip olduğunu iddia eder. Ancak en son araştırmalar, ilk doğanların kardeşlerine göre ortalama olarak yalnızca 1 puanlık bir IQ avantajına sahip olduğunu gösteriyor. Bunun nedeninin de sosyal faktörler ile ilgili olduğu düşünülüyor. Sonuçta ilk doğanların hayatlarının başında yetişkinler ile daha çok iletişim halinde olma şansının bulunması bu farkın gelişmesine neden olmuş olacaktır.

Bununla birlikte, doğum sırası teorilerine ve ilgili ampirik araştırmalara yönelik pek çok eleştiri vardır. İnsan yaşamını şekillendiren faktörleri ölçmek basit değildir. Sonuçta bir kişinin doğum sırası ile ilgili olarak tanımlanan özellikler daha çok, sosyoekonomik durum, ailenin büyüklüğü veya etnik kökeni veya belirli bir kültürün değerleri ile ilgili olacaktır. Konu ile ilgili pek çok araştırma yapıldı.

377.000 lise öğrencisini içeren 2015’teki araştırmada ilk doğanların daha bilinçli, dışa dönük ve istekli olma eğiliminde olduklarını saptansa da fark çok küçüktü. Sonucunda araştırmacılar, birinin karakterini şekillendirmede kardeş sırasına atfedilen değerlerin abartılı olduğu sonucuna vardılar.



Kaynaklar ve İleri Okumalar:


Dip Not:

Matematiksel, 2015 yılından beri yayında olan ve Türkiye’de matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu