Psikoloji

Tükenmişlik Sendromu Nedir? Nasıl Baş Edilir?

Bu aralar tükenmişlik sendromundan daha sık bahsedilmeye başlandı. Peki tükenmişlik sendromu nedir? Bir hastalık mıdır yoksa bir bozukluk mu? Aslında yanıt, bunlardan hiçbiri.

Sonuçta bir çoğumuz çok uzun saatler boyunca çalışıp bunun da maddi olarak karşılığını alamama gerçeği ile karşı karşıyayız. Peki, sıkı çalışmanın faydalarına inanmaya yönlendirildiğimiz göz önüne alındığında, tükenmişlik neden böyle bir sorun haline geldi? O zaman biz de biraz daha sendromu anlamaya çalışalım.

İşlerinin gereksinimleri ve doğası, sağlık çalışanları için tükenmişliği mesleki bir tehlike haline getiriyor.

Tükenmişlik Sendromu Nedir?

Tükenmişlik sendromu, uzun süreli veya tekrarlayan stresin neden olduğu duygusal, zihinsel ve genellikle fiziksel bitkinlik halidir. Dediğimiz gibi bu durum çoğunlukla çalışma hayatındaki sorunlardan kaynaklanır. Ancak ebeveynlik veya romantik ilişkiler gibi yaşamın diğer alanlarında karşımıza çıkan sorunlar neticesinde de bu durum ortaya çıkar.

Çoğu insan uyanık olduğu saatlerin çoğunu çalışarak geçirir. Ve eğer işinizden nefret ediyorsanız ve yaptığınız işten tatmin olmuyorsanız, bu hayatınızı ciddi şekilde etkiler. Tükenmişlik sendromunun temel kaynağı işyerinde yaşanan stres olsa da genel yaşam tarzınızda bu duruma katkıda bulunacaktır.

Tükenmişlik durumuna genellikle çeşitli zihinsel ve fiziksel sağlık semptomları da eşlik eder. Eğer ciddiye alınmazsa, bu durum bireyin günlük yaşam akışını zorlaştırma potansiyeline sahiptir. Özellikle öğretmenlerin tükenmişlik sendromu yaşaması durumunda eğitimin kalitesinde düşüş yaşanacaktır. Ayrıca araştırmalara göre öğretmen stresini kolayca öğrencilerine de aktarabilmektedir.

Mükemmeliyetçilik ve karamsarlık gibi kişilik özellikleri ve bazı düşünce kalıpları kendinizi daha hızlı bir biçimde tükenmiş hissetmenize neden olabilir. Her ne kadar yaygın bir problem olarak görülse de tükenmişlik, aslında tıbbi bir hastalık veya klinik bir durum olarak kabul edilmiyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), tükenmişliği mesleki bir fenomen olarak sınıflandırıyor. Elbette bu, tükenmişliğin ciddi bir sorun olmadığı anlamına gelmiyor.

Tükenmişlik Sendromu Belirtileri

Aslında tükenmişliğin gerçekte ne olduğu ve nasıl tanımlanacağı belirsizdir. Ancak bilimsel camiada bu sendrom üç farklı unsuru ele alarak tanımlanır. Bunlar: tükenme, sinizm ve azalmış mesleki etkinliktir. 

Bu sorun kişilerde aynı zamanda kronik stres, baş ağrısı ve karın ağrısı veya bağırsak sorunları gibi fiziksel belirtilere de yol açabilir. Ayrıca tükenmişlik, insanların bitkin hissetmelerine, sorunlarla baş edememelerine ve sürekli yorgun hissetmelerine neden olur. Bunun sonucunda da yapılan işte düşük performans sorunu ortaya çıkar. Bu kişiler konsantre olmakta güçlük çekerler ve yeni fikirler ortaya koymakta zorlanırlar. Ayrıca devamında depresyon geliştirme riskleri daha yüksektir.

Sinizm, işe ve birlikte çalıştığı insanlara (örneğin, müşteriler ve meslektaşlar) karşı olumsuz, alaycı tutumların gelişimini ifade eder. Mesleki yeterlikte azalma, kişinin iş yerindeki sorumluluklarını yerine getirmede artık etkili olmadığı inancıdır.

Ancak, tükenmişliğin ayırt edici özelliği bitkinlik ve enerji tükenmesidir. Bu nedenle bilim insanları genel olarak tükenmişliğin bir enerji yönetimi sendromu olduğu konusunda hemfikirdirler. Bir kişi tükendiğinde etkilenen üç enerji kaynağı vardır. Bunlar Entelektüel (IQ) enerji, duygusal (EQ) enerji ve fiziksel (PQ) enerjidir.

Tüm bunların neticesinde kişi net düşünemeyecek, duyguları karışacak ve fiziksel olarak hareket edemez hale gelecektir. Bunlar, tükenmişliğin tanımına yardımcı olan uyarı işaretleridir. Tükenmişliğin fizyolojik semptomlarını belirlemek, tedavi etmenin en etkili yolu olarak kabul edilmektedir. Hangi enerji sistemine yardım edilmesi gerektiği bilindiğinde, semptomu tedavi etmek için uygun araç belirlenebilir.

Tükenmişlik Sendromu Sebepleri

Yüksek stresli bir iş her zaman tükenmişliğe yol açmaz. Ayrıca halihazırda var olan stres iyi yönetilirse, herhangi bir yan etkisi olmaz. Ancak bazı bireyler (ve belirli mesleklerde çalışanlar) diğerlerinden daha yüksek risk altındadır. Fiziksel semptomları tanımlamak, bir kişinin tükenmişlikten kurtulmasına yardımcı olurken, çalıştıkları şirketin kültürü onları riske atıyorsa, bunun pek bir faydası olmaz. 

Tükenmişlik, konsantrasyonun yüksek olduğu, iş yükü gerektiren ve destek eksikliği olan mesleklerde daha sık görülebilen çok faktörlü bir bozukluktur. Gallup’un 2018 raporuna göre, çalışan tükenmişliğinin beş ana nedeni vardır. Bunlar kısaca zaman baskısı, iletişim ve destek eksikliği, rol netliği eksikliği, başa çıkılamayan iş yükü ve iş yerinde yaşanan haksız muameledir. 

Önleme ve Tedavi

Doğa Eksikliği Bozukluğu
Kişiye ve yaşam koşullarına bağlı olarak, dışarı çıkmak ve doğada biraz zaman geçirmek gibi basit önlemler, tükenmişlik
semptomlarını hafifletmeye yardımcı olabilir

“Tükenmişlik” terimi, bunun kalıcı bir durum olduğunu çağrıştırsa da süreç tersine çevrilebilir. Ancak kişinin öncelikle bu durumun farkında olması ve çalışma ortamında bazı değişiklikler yapması gerekecektir. En başta elbette işyerindeki sorunlar hakkında konuşmak ve daha sağlıklı bir çalışma ortamı oluşturmaya çalışmak gelecektir. Ayrıca bazı durumlarda, pozisyon değişikliği veya tamamen yeni bir iş gereklidir.

Stresinizi yönetmenize yardımcı olacak stratejiler geliştirmek de yardımcı olur. Sonuçta tükenmişliğin stresle büyük ölçüde iç içe olduğunu biliyoruz. Bu nedenle her ne kadar kolay ve sıradan tavsiyeler gibi görünse de, “daha fazla egzersiz yapın”, “yeni bir hobi edinin”, “meditasyon yapın”, “düzenli uyuyun” gibi tavsiyeler önemlidir. Bu gibi öneriler insanların tükenmişlikle başa çıkmasına yardım etmede gerçekten fark yaratacaktır.

Bir tatil de size geçici bir rahatlama sağlayacaktır. Ancak ofisten bir hafta uzakta olmak, tükenmişliği yenmenize yardımcı olmak için yeterli olmaz. Mevcut durum, koşullarda iyileşme yaşanmadığı takdirde muhtemel kısa sürede tekrar ortaya çıkacaktır. Bu nedenle düzenli olarak planlı molalar vermeniz ve günlük yaşantınızdaki gereksiz iş yüklerini azaltmanız, tükenmişlikle savaşmanıza yardımcı olmanın anahtarı olacaktır.



Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Başa dön tuşu