Psikoloji

Triskaidekafobi Nedir? 13 Sayısı Neden Uğursuz Sayılır?

13 sayısının kötü ünü tek bir olaydan doğmadı; dini anlatılar, eski inanışlar ve popüler kültür yüzyıllar boyunca bu sayının etrafında güçlü bir uğursuzluk hikâyesi ördü.

Bazı otellerde 13 numaralı oda yoktur, bazı yüksek binalar ise 12. kattan sonra doğrudan 14. kata geçer. Ayın 13’ünün cumaya denk gelmesi de birçok insan için hâlâ uğursuzluk işaretidir.

13 sayısına karşı duyulan bu korkuya triskaidekafobi denir. Ayın 13’ünün cumaya denk gelmesinden duyulan korku için ise paraskevidekatriaphobia gibi daha özel terimler kullanılır.

13 Sayısı Korkusu Nereden Geliyor?

Bunun tek bir tarihsel nedeni yok. Dini anlatılar, kültürel alışkanlıklar ve popüler kültür farklı dönemlerde 13 sayısına olumsuz anlamlar yükledi.

Batı kültürü uzun süre 12 sayısını düzen ve tamamlanmışlıkla ilişkilendirdi. Bir yılda 12 ay vardır, geleneksel Zodyak 12 burçtan oluşur ve Yunan mitolojisi 12 Olimpos tanrısından söz eder. Bu yüzden 13, zamanla düzenin dışına çıkan bir sayı gibi algılandı.

13 Sayısı Korkunuz Var İse Size Kötü Bir Haberimiz Var!
Leonardo da Vinci’nin Milano’da yaptığı 15. yüzyıla ait ‘Son Akşam Yemeği’ duvar resmi.

Hristiyan geleneği de bu algıyı besledi. Son Akşam Yemeği’nde İsa ile birlikte toplam 13 kişinin bulunması, en sık verilen örneklerden biridir. Ancak tarihçiler bu anlatıyı 13 korkusunun kesin başlangıcı olarak görmüyor.

Cuma gününün uğursuz sayılması ise daha eski bir inanıştır. Geoffrey Chaucer, 14. yüzyılda yazdığı Canterbury Hikâyeleri‘nde Cuma gününü talihsizlikle ilişkilendirir. Buna karşılık Cuma ile 13 sayısının tek bir uğursuz tarih olarak birleşmesi çok daha yenidir.

Araştırmacılar 1830’lardan itibaren Fransız kaynaklarında 13. Cuma’ya ilişkin örnekler buldu. Thomas W. Lawson’ın 1907’de yayımladığı Friday, the Thirteenth adlı roman da bu inanışın daha geniş kitlelere ulaşmasına katkı sağladı. Roman, 13. Cuma batıl inancını kullanarak borsayı manipüle etmeye çalışan bir yatırımcıyı konu alıyordu.

13 Sayısı Korkunuz Var İse Size Kötü Bir Haberimiz Var!
13. Cuma fikri yakın zamanda borsa ile ilgili bir hikayenin ele alındığı kitapta karşımıza çıkıyor

1980’de başlayan Friday the 13th korku filmi serisi ise 13. Cuma’yı popüler kültürün kalıcı simgelerinden birine dönüştürdü.

13. Cuma Gerçekten Daha Sık Karşımıza Çıkar

13 sayısının matematik açısından uğursuz hiçbir özelliği yoktur. 13 bir asal sayıdır, Fibonacci dizisinde yer alır ve aynı zamanda bir mutlu sayıdır. Ancak Gregoryen takvimin yapısı 13. Cuma konusunda ilginç bir sonuç üretir.

Gregoryen takvim 400 yılda bir aynı gün düzenini tekrarlar. Bu 400 yıllık döngüde toplam 4800 ay bulunur. Dolayısıyla ayın 13’ü de 4800 kez gerçekleşir.

Bu 4800 tarihin dağılımı haftanın günlerine tam olarak eşit değildir. Ayın 13’ü pazartesiye 685, salıya 685, çarşambaya 687, perşembeye 684, cumaya 688, cumartesiye 684 ve pazara 687 kez denk gelir.

Yani 13. gün, çok küçük bir farkla da olsa, en sık cumaya denk gelir. Bunun nedeni uğursuzluk değil, Gregoryen takvimin aritmetik yapısıdır. Her yıl en az bir, en fazla üç kez 13. Cuma yaşanır. Ayrıca iki 13. Cuma arasındaki en uzun süre 14 aydır.

13 Sayısı Korkunuz Var İse Size Kötü Bir Haberimiz Var!
Tablo haftanın çeşitli günlerinde ortaya çıkan 13. günün sıklığını özetlemektedir

2026 yılı bu açıdan güzel bir örnek sunuyor. Bu yıl 13 Şubat, 13 Mart ve 13 Kasım cuma gününe denk geliyor. Yani 2026, üç ayrı 13. Cuma içeren yıllardan biri.

13. Cuma Gerçekten Uğursuz mu?

Son yıllarda yapılan çalışmalar bu soruyu doğrudan veriler üzerinden sınadı.

2024 yılında yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırmada bilim insanları, 2007 ile 2019 arasında ameliyat olan 19.747 yetişkinin sağlık sonuçlarını inceledi. Bunların 7349’u 13. Cuma günü ameliyat olmuştu. Araştırmacılar bu hastaları aynı aya denk gelen 6. ve 20. cuma günlerinde ameliyat olan kişilerle karşılaştırdı.

Sonuçta ölüm, yeniden hastaneye yatış veya komplikasyon oranlarında anlamlı bir fark bulamadılar. 13. Cuma günü ameliyat olmak, hastaların kısa ya da uzun vadeli sonuçlarını kötüleştirmedi.

2026 yılında yayımlanan başka bir çalışma ise çok daha geniş bir soruya baktı. Toronto Üniversitesi’nden Jeffrey Rosenthal ve Jennifer Dmetrichuk, Ontario’daki 2009–2023 arasındaki ölüm kayıtlarını inceleyerek 13. Cuma günlerinde ölüm oranlarının artıp artmadığını araştırdı.

Sonuç yine aynıydı. 13. Cuma günlerinde anlamlı bir ölüm artışı görülmedi. Araştırmacılar dolunay ve Cadılar Bayramı gibi başka batıl inanışlarla ilişkilendirilen tarihlerde de benzer şekilde anlamlı bir artış bulmadı. Buna karşılık ölüm oranlarını gerçekten etkileyen unsurlar arasında mevsim ve haftanın günü gibi daha sıradan değişkenler vardı.

İnsanlar Neden 13 Sayısından Korkmaya Devam Ediyor?

2025’te yayımlanan geniş kapsamlı bir psikoloji araştırması, batıl inançların yalnızca kaygıyla açıklanmadığını gösterdi.

İsrail ve ABD’den toplam 1300’den fazla katılımcıyla yapılan çalışmada analitik düşünme tarzı ve belirsizliğe tahammülsüzlük, batıl inançlara verilen desteği açıklayan önemli değişkenler arasında yer aldı. Araştırmacılar ayrıca stres düzeyi arttıkça batıl inançlara yönelimin de arttığını gözlemledi.

Bu durum 13 sayısının neden hâlâ güçlü bir kültürel simge olduğunu da açıklıyor. İnsan zihni rastlantılar arasında anlamlı bağlantılar kurmaya yatkındır. Kötü bir olay 13. Cuma günü gerçekleştiğinde tarihi kolayca hatırlarız. Sıradan bir cuma günü yaşanan benzer olay ise aynı ölçüde dikkat çekmez.

Sonuçta 13 sayısını diğer sayılardan daha uğursuz yapan matematiksel ya da istatistiksel bir özellik bulunmuyor. 13’ün gücü matematikten değil, insanların ona yüzyıllar boyunca yüklediği anlamdan geliyor.

Ayrıca bu yazımız da ilginizi çekecektir: 666 Sayısı İle Led Zeppelin’in Bağlantısı Nedir?


Kaynaklar ve ileri okumalar için:

  • Scanlon TJ, Luben RN, Scanlon FL, Singleton N. Is Friday the 13th bad for your health? BMJ. 1993 Dec 18-25;307(6919):1584-6. doi: 10.1136/bmj.307.6919.1584. PMID: 8292946; PMCID: PMC1697765.
  • 13th isn’t unlucky. It’s a meme disguised as superstition; yayınlanma tarihi: 13 Mart 2020; Bağlantı: https://www.vox.com/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi’nin ardından Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği bölümünden mezun oldum. Matematiksel.org’un kurucusu olarak matematik, bilim ve düşünce alanlarında içerik üretmeye devam ediyorum.