Yanlış bir bilgiyi düzeltme motivasyonumuz, başkalarına yardım etme motivasyonumuzdan daha yüksektir. Başka bir deyişle düzeltme, ders verme vb. konusunda, yardımseverlikten daha hevesliyizdir. Bu düzeltme refleksi “Cunningham Yasası” olarak bilinir.
İnternette sorulmuş bir soruya yanıt vermek, çoğu zaman sınırlı bir tatmin karşılığında emek harcamayı gerektirir. Buna karşılık, başkasının yaptığı bir hatayı düzeltmek bambaşka bir etki yaratır. İnsana belirgin bir üstünlük hissi kazandırır. İşte bu yüzden, çevrimiçi ortamda bilgi üretiminin itici gücü çoğu zaman paylaşma isteğinden çok, düzeltme dürtüsüdür.
Cunningham Yasası Nedir?
Bu ilke, bugün wiki türü sitelerde kullanılan yazılımların büyük bölümünü geliştiren Ward Cunningham’ın adını taşır. Cunningham Yasası, doğru ya da iyi bir yanıt almanın en etkili yolunun soru sormak değil, kasıtlı olarak yanlış bir yanıt paylaşmak olduğunu söyler.
Örneğin I. Dünya Savaşı’nın başlıca nedenlerini öğrenmek istiyorsanız, bir tarih forumuna gidip “Birinci Dünya Savaşı bütünüyle İngilizlerin yüzünden çıktı” diye yazmanız yeterlidir. Ardından arkanıza yaslanıp bekleyebilirsiniz. Büyük olasılıkla öfkeli ama bir o kadar da bilgili düzeltmeler hızla gelmeye başlayacaktır.
Elbette bu yaklaşım, ilk bakışta trollükle büyük ölçüde örtüşüyormuş gibi görünecektir. Ancak söz konusu olan, birkaç bin yıllık bir geleneğe sahip bir trollüktür. Antik Yunan filozofu Sokrates de bunu sıkça yapmıştır.
Sokratik Diyalog Yöntemi Nedir?
Sokrates, kamusal bir alanda bir bankta oturur ve yanına kim denk gelirse onunla konuşmaya başlardı. Diyaloglarını çoğu zaman kasıtlı olarak yanlış ya da ciddi biçimde kusurlu bir sav ortaya atarak açardı. Karşısındaki kişinin söylediklerine ironik biçimde katılır, ardından masum görünen bir soruyla bu görüşü sarsmaya girişirdi.
“Menon” diyaloğunda erdem konusunu ele alırken de aynı yolu izler. Menon’un açıklamalarını kabul eder gibi yapar ve “Öyleyse erdem öğretilebilir diyelim” varsayımıyla ilerler. Ancak yönlendirici sorularla bu düşüncenin tutarsızlıklarını ortaya çıkarır.
Sokratik ironi olarak bilinen bu yaklaşım, bilmezden gelerek daha derin bir anlayışa ulaşmayı amaçlar. Bu yönüyle, yanlış bir ifade üzerinden doğru bilginin ortaya çıkmasını sağlayan Cunningham Yasası’yla doğrudan benzerlik taşır.
Cunningham Yasasını Nasıl Kullanmalıyız?
Cunningham Yasası, koçluğun dolaylı bir biçimi olarak düşünülebilir. Doğrudan soruların karşılık bulmadığı durumlarda, bilgiye arka kapıdan ulaşmayı sağlar. Açıkça sorulduğunda yanıt alamadığınız yerde, bilinçli bir yönlendirme ya da kasıtlı olarak yanlış bir önerme, insanların düşüncelerini açığa çıkarmasına neden olur.
Bu ilkeyi en yalın biçimde çocuklarla kurulan iletişimde gözlemlemek mümkündür. İçine kapanık, sorulara cevap vermeyen bir çocuğa bir aslan resmi gösterip “Bu nedir?” diye sorduğunuzda büyük olasılıkla sessizlikle karşılaşırsınız.
Aynı resmi gösterip “Bu bir fildir” dediğinizde ise çocuk çoğu zaman itiraz ederek aslanın ne olduğunu anlatmaya başlar. Yanlış ifade, doğru bilgiyi tetikler. Bu nedenle Cunningham Yasası eğitim ortamlarında da işe yarar. Öğrencilerin derse katılımını artırmak için etkili bir yöntem sunar.
Benzer biçimde sosyal ilişkilerde de kullanılması olasıdır. Sohbet bir türlü açılmıyorsa, ortaya kasıtlı olarak hatalı bir soru ya da iddia atmak çoğu zaman kayıtsız kalınmayan bir tepki doğurur.
Aynı mekanizma bireysel kararlarda da devrededir. İki seçenek arasında kaldığınızda yazı tura atmak, karar vermek için değil, kendi duygusal eğiliminizi fark etmek için anlamlıdır. Sonuç karşısında hayal kırıklığı mı hissediyorsunuz, yoksa fark edilmemiş bir rahatlama mı? Bu tepki, gerçekte ne istediğinizi ele verir.
Grup kararlarında da benzer bir durum yaşanır. Bir arkadaş grubunda “Hangi restorana gidelim?” sorusu çoğu zaman yanıtsız kalır. Oysa “Haydi McDonald’s’a gidelim” dediğiniz anda itirazlar yükselir ve herkes aslında ne istediğini söylemeye başlar. Yanlış ya da sevilmeyen bir öneri, gerçek tercihleri görünür kılar.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Cunningham’s Law: The satisfying benefits of feigning stupidity. Yayınlanma tarihi: 6 Mart 2023; Bağlantı: https://bigthink.com/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
