Cardiff Devi 19 Yüzyılın En Büyük Aldatmacasıydı

1800’lerin son yarısında insanlar birbirlerinin kafasını karıştırmayı severdi. İnternetin günümüzü şekillendirmesi gibi o zamanlarda da Sanayi Devrimi dünyayı düzenli biçimde değiştiriyordu. İnsanlar bir yandan bu düzene uyum sağlamaya çalışırken bir yandan da yeni buluşları coşku ile karşılıyordu. Savaşın ardından, birçok Amerikalı, doğa bilimleri de dahil olmak üzere ilerlemeyle ilişkilendirdikleri fikirlere daha açıktı. İşte bu dönemlerde ortaya çıkan bir keşif bir anda tüm dünyayı heyecanlandırmıştı. Sonrasında keşfedilen Cardiff Devi, tarihe “Amerika’nın En Büyük Bilim Destekli Aldatmacası” olarak geçecekti.

Aldatmacaların altın çağı olarak bilinen bu dönemde, New York Cardiff’te taşa dönüşmüş bir devin cesedinin keşfedildiğinin haberi gazetelerde yer aldı. 1869’da yayınlanan bu hikaye, klasik bir yalan haberdi ancak etkisi gerçekten şaşırtıcı derecede etkili oldu.

Cardiff Devi Nasıl Bulundu?

Devin çıkartılışı ;Cardiff Devi taşlaşmış tarih öncesinden kalma bir insan mıydı? Ya da eski çağlarda yaşamış insanlar tarafından yapılmış bir sanat eseri miydi? 19. yüzyılda Amerikalılar New York Cardiff’te bulunan taştan dev ile karşılaştıklarında ne düşünüp ne yapacaklarını bilemediler. Görsel: Onondaga Historical Association

Devi, 1869’da William Newell’in Cardiff yakınındaki çiftliğinde kuyu kazma işi için çalışan iki işçi buldu. İşçiler toprağı kazarken 3 metre boyunda bir adam figürünü ortaya çıkardılar. Bölgede daha önce de fosiller ortaya çıkmıştı. Bu nedenle Cardiff Devi’nin kayıp bir ırkın taşlaşmış kalıntıları olduğu fikri ileri sürüldü. Bu sırada uzmanlar devin kökenlerini araştırırken gazetelerde bu bilimsel keşfi duyurdular. Haber yayıldıkça, yüzlerce amatör arkeolog ve seyirci, neler olup bittiğini anlamak çiftliğe gelmeye başladı. Arazi sahibi, devi görmek isteyen kişilerden önce 25 sonra 50 cent almaya başladı. İzleyiciler, devin gerçek mi yoksa sahte mi olduğu konusunda ikiye ayrılmıştı. Ancak çoğu kişi bunun gerçek olduğuna inanmayı tercih etti. Çünkü bu devin varlığı, kutsal kitapta yazan bazı ifadelerin doğru olması anlamına geliyordu.

Cardiff Devi Heykelinin Perde Arkası

Birçoğunun Onondaga halkının eski bir selefi olduğunu düşündüğü dev, sadece bir yıl önce (Newell tarafından) dikilmişti. Bir kısım insan bu devi İncil’deki sözlerin bir ispatı olarak kabul ederken bazı bilim insanları da farklı bir teori ortaya koydu. Onlara göre Fransız Cizvitleri heykeli yüzyıllar önce yapmışlardı. Bu durumda da bu keşif, o güne kadar yapılmış olan en önemli arkeolojik keşifti.

Aslında bu noktada dev tam da istenen amaca uygun hareket ediyordu. Ancak gerçek bir yıl sonra anlaşılabilecekti. Bu aldatmaca 1868’de heykeli yapmaları için iki taş ustasını tutan George Hull’un eseriydi. Hull sülfürik asit ve boya ile heykele eski görünümü vermişti. Daha sonra William Newell’i planına dahil etmişti. Beraber planı hazırlamışlar, heykeli çiftçiliğin yakınına gömmüşler ve bulunmasını sağlamışlardı. Bu noktada akla gelen soru, böyle bir aldatmaca için neden iki buçuk yıldan fazla zaman ve yaklaşık 2600 dolar harcadığıdır. Aslında bunun arkasında da ilginç bir neden var.

Fikir George Hull’un aklına 1867 yılında gelmişti. Bir puro üreticisi olan ve ticaret ile uğraşan Hull, aynı zamanda bir şüpheciydi. Iowa’ya yaptığı bir iş gezisi sırasında yaşadığı teolojik bir tartışma sonucunda böyle bir aldatmaca kararını aldı. Tartışmayı girdiği kişi, Yaratılış Kitabından yer alan “o günlerde dünyada devler vardı” diyen bir pasajdan bahsetmişti. Hull bir taş dev uydurarak bu kişileri kandırmanın mümkün olup olmadığını merak etti. Bunun sonucunda da bu kişilerin üzerinden fazladan para kazanması da mümkün olacaktı elbette. Bu amacında da başarılı oldu. 6 milyondan fazla kişi bu devi görmek için para ödemeyi kabul etti.

Aldatmacanın Anlaşılması

Nihayetinde, Cardiff Devi iş adamı Phineas Taylor Barnum’un dikkati çekti. Barnum önce devi satın almak istedi ve bunun içi 60.000 dolar para teklif etti. Ancak teklifi kabul edilmedi. Bunun üzerine, Barnum heykelin kopyasını yaptırdı ve bu kopyayı New York’taki Amerikan Müzesi’nde sergilemeye başladı. işin ilginci, bu heykel asıl sahte devden daha da fazla ilgi çekti. Neyse ki kuşkucu bir kaç kişi vardı. Sonunda Cardiff Devi incelenmeye alındı.

Bir maden mühendisi devin yontulduğu alçıtaşının Cardiff bölgesindeki nemli toprağa uzun süre dayanamayacağını fark etti. Yale Üniversitesinden paleontolog O.C.Marsh devi inceledi. Heykelin yakın dönemde yapıldığını ve olan bitenin bir aldatmaca olduğunu ortaya çıkardı. Sonunda Moss, 1869’da dünyaya devin gerçek olmadığını itiraf etti. Ve aldatmaca bu biçimde sona erdi.

Elbette asıl soru, neden bunun bir aldatmaca olduğunun anlaşılmasının kadar uzun sürdüğü olmalıdır. Sonuçta sizin de fark ettiğiniz gibi Cardiff Devi pek de gerçekçi görünmüyordu. Aslında sebep belli. İnsanlar Cardiff Devine baktıklarında aslında görmek istediklerini görmüşlerdi. Dindarlar için dev, İncil’deki sözlerin bir kanıtıydı. Aldatmaca ortaya çıktıktan sonra bile, bazıları hala Cardiff Devini görmek için geliyordu. Heykel 1901 Pan-Amerikan Fuarı’nda sergilendi ve daha sonra Iowa’daki bir yayıncıya satıldı. 1947’de Cardiff Devi, günümüzdeki yerine yani New York Farmer’s Müzesine geri döndü.


Göz atmak isterseniz

Kaynak:

Matematiksel


Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu