İkinci Dünya Savaşı sırasında başlayan nükleer silahlanma yarışı, 30 Ekim 1961’de Çar Bombası’nın patlatılmasıyla doruğa ulaştı. Bu silah, şimdiye kadar üretilmiş en büyük ve en güçlü nükleer silahtı.
6 ve 9 Ağustos 1945’te Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombaları, ABD’yi nükleer silahlara sahip tek ülke konumuna taşıdı. Bu üstünlük uzun sürmedi.
Sovyetler Birliği, savaş yıllarında kendi nükleer programında sınırlı ilerleme kaydetmişti. 1945’te Sovyet lideri Josef Stalin, bu çalışmaları hızlandırma emri verdi. Klaus Fuchs gibi casusların faaliyetleri sayesinde İngiliz ve Amerikan programlarına sızılması, Sovyet bilim insanlarının kendi silahlarını tasarlamasını ve üretmesini kolaylaştırdı.
Sovyetler, ilk atom silahlarını 29 Ağustos 1949’da başarıyla test etti. Bunun ardından iki süper güç, çok daha güçlü termonükleer silahlar geliştirmeye yöneldi. ABD, 1 Kasım 1952’de Ivy Mike denemesiyle öne geçti. Ancak Sovyetler yine kısa sürede yetişti.
Termonükleer araştırmaları yöneten Andrey Saharov, kısmen Fuchs’un sağladığı bilgilerle çalıştı. Saharov’un gözetiminde, 12 Ağustos 1953’te Kazakistan’daki Semipalatinsk sahasında bir hidrojen bombası patlatıldı.
Bundan sonra ABD ile Sovyetler Birliği, atmosferde çok sayıda atom bombası denemesi yaptı. Büyük Britanya, 1950’lerin sonlarında açık hava denemeleriyle bu yolu izledi. Fransa ise 1960’lardan itibaren Polinezya’da denemelere başladı.
ABD, küçük ve orta ölçekli bombalar için hassas taşıma sistemlerini geliştirmeye odaklandı. Sovyetler ise giderek daha büyük ve hayal gücünü zorlayan güçte silahlar üretmeyi seçti. Çar Bombası bu yaklaşımın sonucuydu.
Çar Bombası Patlaması Nasıl Ve Nerede Gerçekleşti?
Deneme alanı olarak, Kuzey Kutup Dairesi içindeki Severni Adası’nda yer alan Mityuşiha Körfezi seçildi. Birbiriyle etkileşen çok aşamalı bir yapıya sahip olan bomba, yaklaşık sekiz metre uzunluğundaydı. Çapı iki metreye yaklaşıyordu. Ağırlığı ise neredeyse 27 tondu.
Bombayı, 34 bin feet irtifadan bir Tupolev Tu-95 stratejik bombardıman uçağı taşıyacaktı. Patlama, 13 bin feet’te gerçekleşecekti. Düşüşü yavaşlatmak için bombaya bir paraşüt bağlandı. Bu düzenek, uçağa ve eskortuna patlama öncesinde en az 50 kilometre uzaklaşma şansı tanıyacaktı.
Çar Bombası Moskova saatiyle 11:32’de patladı. Patlama, astronomik ölçekte bir güce sahipti; Hiroşima ve Nagasaki’ye atılan iki bombanın toplamından 1.570 kat daha güçlüydü.
Çar Bombası’nın patlama gücü 50 megatondu. Bu, İkinci Dünya Savaşı boyunca patlatılan tüm mühimmatın toplamından on kat fazlaydı. Oluşan mantar bulutunun tabanı yaklaşık 40 kilometre, üst kısmı ise neredeyse 100 kilometre genişliğindeydi. Yaklaşık 65 kilometre yüksekliğe ulaşarak stratosfere kadar yükseldi.
Patlama noktasından 50 kilometreye kadar olan her şey buharlaştı. Bu ölçekte bir etki, banliyöleriyle birlikte herhangi bir modern büyük kenti tamamen yok etmeye yeterdi. Patlamanın şok dalgası, çok uzaklardaki Norveç ve Finlandiya’da bile camların kırılmasına yol açtı.
Elbette, böyle bir patlama gizli tutulamazdı. ABD’nin patlamadan sadece onlarca kilometre uzakta bir casus uçağı vardı. Kısa süre sonra, yalnızca ABD ve İngiltere’den değil, aynı zamanda İsveç gibi SSCB’nin bazı İskandinav komşularından da uluslararası kınama geldi.
Tek teselli, ateş topunun Dünya ile temas etmemiş olması nedeniyle, düşük miktarda radyasyonu çevreye yaymış olmasıydı. Nitekim, Çar Bombası’nın neredeyse akıl almaz düzeyde, 100 megatonluk asıl tasarımı hayata geçirilseydi bu sonuç kaçınılmazdı.
Sonuç Olarak
Çar Bombası’nın dünyayı tehdit eden bu gösterisinin belki de tek olumlu sonucu, 5 Ağustos 1963’te Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği ve Büyük Britanya tarafından imzalanan Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması oldu
Çar Bombası’ndan ve bu denemelerin toplamda yol açtığı radyoaktif salımların etkilerinden dehşete kapılan Andrey Saharov, gelecekte bu tür testlere sınırlamalar getirilmesini savunan güçlü bir ses hâline geldi.
Yıllarca büyük ölçüde unutulan Çar Bombası, Ağustos 2020’de patlamanın havadan görüntüsünü gösteren filmi YouTube’da yayınladığında gündeme geri döndü. Çar bombası patlaması ile ilgili bu videoyu gözden kaçırdıysanız buradan izleyebilirsiniz.
Kaynaklar ve ileri okumalar
- Tsar Bomba: The Most Powerful Nuclear Weapon Ever Built. Yayınlanma tarihi: 9 Kasım 2020; Bağlantı: https://science.howstuffworks.com/tsar-bomba.htm
- The monster atomic bomb that was too big to use. yayınlanma tarihi: 16 Ağustos 2017; Bağlantı: https://www.bbc.com/future/
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
