Toplum ve Yaşam

Bilgisizlik, Cahil Cesareti ve Dunning Kruger Etkisi

Muhtemelen hepinizin sürekli olarak bir konuda uzman olduğunu iddia eden bir tanıdığı vardır. Oysa ki gerçekte biliriz ki bu kişilerin, becerileri veya performansları en iyi ihtimalle ortalamadan başka bir şey değildir. Ancak, herhangi bir alanda gerçek bir uzmanın kendisi hakkında böyle iddiada bulunduğuna nadiren rastlarız. Neyi bilmediklerini bilmeyen kişiler kendileri hakkında gerçekdışı sonuçlara varırlar. Gereksiz bir özgüvene sahip olabilen bu insanların tutumlarını çoğu zaman cahil cesareti olarak tanımlarız. Bu durum literatürde ise Dunning Kruger etkisi olarak yer alır.

Gerçekten de ortalama bir insandan daha zeki olduğunu düşünen, ancak aslında o kadar da zeki olmayan sayısız insan vardır. Hepimiz çok akıllı olduğumuzu ve çok şey bildiğimizi düşünürüz. Bilmediğimiz şeyler varsa bile, yine de akıllıyızdır kendimize göre. Oysa gerçekte hiçbirimiz en azından düşündüğümüz kadar akıllı değiliz ve düşündüğümüz kadar da çok şey bilmiyoruz.

“Dünyanın sorunu, akıllılar hep kuşku içindeyken aptalların küstahça kendilerinden emin olmalarıdır.”

Bertrand Russell

Dunning ve Kruger Etkisi Nedir?

Dunning-Kruger sendromu olarak da adlandırılan Dunning-Kruger etkisi, Cornell Üniversitesi’nden Justin Kruger ve David Dunning adlı iki psikoloğun tanımlamış olduğu bir algılama eğilimidir. İnsanların bilişsel yeteneklerini gerçekte olduklarından daha büyük olarak yanlış bir şekilde değerlendirdikleri bilişsel bir önyargıdır. Üstbilişsel beceriler muhtemelen bu fenomende anahtar bir rol oynamaktadır.

Biliş kavramı kısaca algılama, anlama, hatırlama gibi zihinsel süreçlere karşılık gelir. Üst bilişsel beceri ise en genel anlamda, insanın tüm bu zihinsel süreçlerin farkında olması ve onları kontrol edebilme özelliği olarak tanımlanır. Yani üst biliş için kısaca neyi ne kadar bildiğimizi bilmemizi sağlıyor diyebiliriz. Dunning-Kruger etkisinin tanımlanması da oldukça ilginç bir olay sayesinde gerçekleşti.

Görünmez Olduğuna İnanan Soyguncu McArthur Wheeler

McArthur Wheeler davası, 1995’te yaşanan 44 yaşındaki bir adamın bir banka soygunu ile alakalı oldukça sıra dışı bir ceza davasıdır. Hükümlü Bay Wheeler, limon suyunun bazı tuhaf özelliklerini okumuş ve onları oldukça tuhaf bir ölçüde yanlış yorumlamıştır. Limon suyunun kimyasal özelliklerinin görünmez mürekkebe biraz benzediğinden, yüzünün güvenlik kameralarına görünmez veya bulanık görüneceğini varsaymış ve kimsenin kimliğini tespit edemeyeceğinden emin biçimde iki banka soymuştur. Güvenlik kamerasındaki görüntüleri sonrasında da elbette aynı gün tutuklanmıştır.

Bilginin en büyük düşmanı cehalet değildir. Bildiğini zannetme sanrısıdır.

Stephen Hawking

Bu dava sonrasında sosyal psikologların ilgisini çekmiş ve konu ile ilgili araştırmalar başlamıştı. Konu ile ilgili çalışmalar yapan Dunning ve Kruger bu araştırmayla üst bilişsel becerilerdeki eksikliğin insanların bu yaklaşımında etkili olduğunu ortaya çıkardı. Çalışmalarda katılımcıları mizah, dilbilgisi, mantık vb. ölçütler üzerinde test etmişler ve aynı alanlarda katılımcıların öz değerlendirmelerini almışlardır. Sonuçta da performans açısından alt sıralarda yer alan katılımcıların yeteneklerini abartma eğiliminde oldukları gözlemlenmiştir. Başka bir deyişle, kötü bir performansa sahip olmanın, kişinin düşük farkındalığı ile ilişkili olduğu anlaşılmıştı. Başka bir deyişle, beceriksiz insanların gerçekte ne kadar beceriksiz veya vasıfsız olduklarına dair hiçbir fikri yoktu.

Bu çalışmalarda, bireylerin becerilerindeki gelişmenin onların öz farkındalıklarını da geliştirdiği gözlemlenmiştir. Bu, belirli bir yetenek veya beceri üzerinde daha iyi performans göstermek için kendini eğiterek bu önyargının üstesinden gelmenin mümkün olduğunu kanıtlar.

Beceriksizler neden harika olduklarını düşünüyor?

Bir testte kötü performans gösteren insanlar, bunun gerçekte ne kadar kötü olduklarını anlamazlar. Bu insanlar sadece yanlış sonuçlara varmak ve talihsiz seçimler yapmakla kalmaz, aynı zamanda beceriksizlikleri nedeniyle yetenekli olmadıklarını bile fark etmekte zorlanırlar.

Benlik sunumu ve öz-farkındalık üzerine yapılan araştırmalar, kendi yeteneklerimizi doğru bir şekilde değerlendirmekte veya kendimizi önyargısız olarak sunmakta son derece kötü olduğumuzu söylüyor. Bu da genellikle insanların kendilerini olduğundan fazla biçimde tahmin etmelerine yol açıyor. Sonuç olarak bu durum toplumda bir övünme biçimi olarak görülüyor..

Bu önyargının başta da dediğimiz gibi bir başka ilginç yanı daha vardır. Ortalama bir bireyden daha yetenekli insanlar bazen ne kadar iyi olduklarını fark edemezler. Bir kişi belirli bir konuda / alanda ne kadar yetkin veya deneyimli ise, bilgilerindeki boşlukları veya sınırlamaları o kadar fark eder. Bu nedenle, becerileri konusunda kendisine daha az güvenme eğilimi gösterir. Bir kişi bir konu hakkında ne kadar çok şey öğrenirse, konunun gerçekte ne kadar karmaşık olduğunu o kadar çok anlar.

Kısacası cahil insan, cahil olduğunu bilmeyen insandır. Bu bu nedenle her șeyi bildiğinden emindir. Ancak okuyan, araştıran, bilime inanan bir insan ise cahil olduğunu bilir. Bu nedenle öğrenmeye çalıșır, öğrenme sürecinin sonsuz olduğunun ve hiçbir zaman her şeyi bilemeyeceğinin farkındadır. “Bildiğim tek şey, hiçbir şey bilmediğimdir. ” sözüyle Sokrates bu konuya Dunning ve Kruger’den aslında çok önce dikkatimizi çekmiştir.

Kaynaklar:

  • Why Do Foolish People Think That They Are Very Smart?; Bağlantı: https://www.scienceabc.com
  • Scott O. Lilienfeld, Steven J. Lynn; Psychology: From Inquiry to Understanding; ISBN:  0134552512
  • An expert on human blind spots gives advice on how to think; Yayınlanma tarihi: 26 Haziran 2019; Bağlantı: https://www.vox.com/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Merhabalar. Matematik öğretmeni olarak başladığım hayatıma 2016 yılında kurduğum matematiksel.org web sitesinde içerikler üreterek devam ediyorum. Matematiğin aydınlık yüzünü paylaşıyorum. Amacım matematiğin hayattan kopuk olmadığını kanıtlamaktı. Devamında ekip arkadaşlarımın da dahil olması ile kocaman bir aile olduk. Amacımıza da kısmen ulaştık. Yolumuz daha uzun ama kesinlikle çok keyifli.
Başa dön tuşu