Son TikTok trendi, bizi “kahverengi gürültü” dinlemeye yönlendiriyor. TikTok’a göre bunun birçok faydası var; rahatlamaya yardımcı oluyor ve hızlıca derin uykuya dalmayı sağlıyor. Yetersiz uyku ve uykusuzluk oldukça yaygın sorunlar. Bu yüzden pek çok kişinin uykusunu iyileştirmenin yollarını araması şaşırtıcı değil.
Peki kahverengi gürültü gerçekten yardımcı olabilir mi? Olabiliyorsa nasıl? Ve kahverengi gürültü aslında nedir?
Kahverengi gürültü nedir? Beyaz gürültüye benzer mi?
Kahverengi gürültü, daha yaygın olarak bilinen beyaz gürültü ve pembe gürültü ile birlikte “ses tonları” olarak adlandırılan gruba girer. Bunlar, müzik ya da birinin sesli okuması gibi seslere kıyasla, çok az değişim içeren “sabit” gürültülerdir. Yüksek ve alçak frekanslar ile hızdaki değişimler oldukça sınırlıdır.
Kahverengi gürültüyü beyaz ya da pembe gürültüden ayıran temel özellik ise perdesi, yani frekans yapısıdır.
Beyaz gürültü, ses enerjisinin tüm frekanslara eşit biçimde dağıldığı bir gürültü türüdür. Düşük, orta ve yüksek frekansların tamamını içerir ve kulağa radyo paraziti ya da televizyon cızırtısı gibi gelir.
Pembe gürültü, düşük frekansların daha baskın, yüksek frekansların ise daha zayıf olduğu bir gürültü türüdür. Bu nedenle beyaz gürültüye kıyasla daha alçak ve daha derin bir ses karakterine sahiptir. Kulağa, sürekli yağan bir yağmurun sesi gibi gelir.
Kahverengi gürültü, hem beyaz hem de pembe gürültüye kıyasla daha düşük frekanslar içerir. Bu nedenle sesi daha derin ve tok algılanır. Kulağa, güçlü akan bir nehir ya da sert dalgaların sesi gibi gelir.
Bazı insanlar neden gürültüyle daha iyi uyur?
Bazı kişiler dış uyaranlara diğerlerine göre daha hassastır. Bu uyaranlar arasında insan teması (örneğin sarılma), güçlü kokular, kafein, parlak ışıklar ya da ses yer alır. Bu nedenle bir kişinin sakinleştirici ya da rahatlatıcı bulduğu bir ses, bir başkası için dikkat dağıtıcı ve rahatsız edici olur. Ses tonlarının bazı insanlar için faydalı algılanmasını açıklamaya çalışan çeşitli kuramlar vardır.
Dikkatin dağılması ve gevşeme
Gürültü, aşırı düşünme ya da kaygılı zihinsel döngülerden dikkati uzaklaştırabilir. Bazı araştırmalar, müzik dinlemenin zihinsel gevşemeyi kolaylaştırdığını ve bunun da uykuya geçişi destekleyebileceğini gösteriyor. Ancak düşünceler çok yoğun ya da kaygı yüklüyse, tek başına gürültü zihni susturmak için yeterli olmaz.
Ses maskeleme
Uyurken beynimiz dış sesleri işlemeye devam eder ve ani, yüksek sesler bizi uyandırabilir. Sabit bir arka plan gürültüsü ise bu tür tekil sesleri maskeleyerek etkilerini azaltır. Örneğin sessiz bir kasabada bir araba alarmı ya da köpek havlaması çok daha yüksek algılanır ve uykuyu bölme olasılığı artar. Buna karşılık gürültülü bir şehir merkezinde aynı sesler arka planın içinde kaybolur ve daha az rahatsız edici olur.
Klasik koşullanma
Klasik koşullanma bir öğrenme biçimidir ve uykuda sese nasıl tepki verdiğimizi açıklar. Eğer bir ses rahatlatıcı olarak algılanıyorsa, bu sesin uyku ile tekrar tekrar eşleşmesi kişinin daha kolay uykuya dalmasını ve uykusunu sürdürmesini sağlar. Bu durumda gürültü, iyi uykuyu pekiştiren bir uyaran hâline gelir. Buna karşılık, ses rahatsız edici bulunuyorsa, uykuya dalmayı zorlaştıracaktır.
İşitsel uyarım
İşitsel uyarım, yalnızca pembe, beyaz ya da kahverengi gürültüye özgü değildir. Bu yaklaşımda, düşük frekanslı sesler kullanılarak uykunun belirli evrelerinin, örneğin derin uykunun, güçlendirilmesi amaçlanır. Böylece uyku kalitesinin artacağı düşünülür.
Peki TikTok haklı mı? Kahverengi gürültü gerçekten işe yarıyor mu?
Araştırmacılar, kahverengi gürültünün uyku üzerindeki etkisini doğrudan incelemiş değil. Ancak beyaz ve pembe gürültünün etkilerine dair sınırlı da olsa bazı bilimsel çalışmalar var.
Bazı araştırmalar, beyaz ve pembe gürültünün daha hızlı uykuya dalmaya yardımcı olabileceğini ve uyku kalitesini artırabileceğini öne sürüyor. Ne var ki bu çalışmaların bilimsel gücü oldukça düşük.
İşitsel uyarımın, genç ve sağlıklı bireylerde belleği güçlendirebileceğini gösteren bulgular vardır. Pembe gürültüyle uygulanan bu tür uyarımların, özellikle yaşlı bireylerde derin uyku olarak bilinen yavaş dalga uykusunu artırabildiği de ortaya konmuştur.
Buna karşın, gürültü kullanılarak iyileştirildiği düşünülen uykunun gündüz ruh hâli, dikkat ve zihinsel performans üzerindeki etkilerini doğrudan inceleyen çalışmalar oldukça sınırlıdır. Oysa iyi bir uykudan beklenen asıl fayda, geceden çok gündüz yaşamında kendini gösterir.
Sonuç Olarak
Uykuya dalmakta ya da uykuyu sürdürmekte sürekli zorlanıyorsanız, sabahları çok erken uyanıyor ve gün içinde dinlenmiş hissetmiyorsanız, bu durumun bir sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. Uyku problemlerini erken dönemde, bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmış yöntemlerle ele almak ve sosyal medya önerilerine bel bağlamamak, uzun vadede çok daha sağlıklı ve kalıcı bir uyku düzeni sağlar.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Trahan T, Durrant SJ, Müllensiefen D, Williamson VJ. The music that helps people sleep and the reasons they believe it work. A mixed methods analysis of online survey reports. PLoS One. 2018 Nov 14;13(11):e0206531. doi: 10.1371/journal.pone.0206531. PMID: 30427881; PMCID: PMC6235300.
- ‘It feels like fresh air to my ears’: can brown noise really help you concentrate? yayınlanma tarihi: 5 Ekim 2022. Bağlantı. ‘It feels like fresh air to my ears’: can brown noise really help you concentrate
Matematiksel
