Vajont Barajı, inşa edildiği dönemde dünyanın en yüksek barajıydı. Ancak yapısal istikrarsızlığı, aşağıdaki vadide yaşayanları uzun süre endişelendirdi. 9 Ekim 1963’te bu korkular gerçeğe dönüştü.
Bugün İtalya’daki Piave Vadisi’ni ziyaret edenler, buranın bir zamanlar yıkıcı bir baraj felaketine sahne olduğunu kolay kolay fark etmez. Güney Alpler’in eteklerine serpilmiş, yeşilliklerle çevrili sakin kasabalar karşılar insanı.
Ancak kuzeye doğru ilerledikçe manzara değişir. Karla kaplı iki zirvenin arasından geçen dar bir boğazda, ansızın devasa bir beton duvar belirir. Bu yapı, Vajont Barajıdır.
Vajont Barajı, 260 metrenin üzerindeki yüksekliğiyle dünyanın en büyük barajlarından biridir. Buna rağmen bugün tamamen boştur. Bunun nedeni, insan eliyle yapılan aşırı müdahalelerle ihmalkâr denetimin birleşmesinin yol açtığı büyük felakettir.
1963 yılında, tek bir günde yaşanan bir heyelan tarihin en yıkıcı baraj felaketlerinden birini tetikledi. Baraj gölüne kayan devasa kaya kütlesi, yaklaşık 50 milyon metreküp suyun yer değiştirmesine yol açtı. Ortaya çıkan dev dalga Piave Vadisi’ni silip süpürdü ve iki binden fazla insanın ölümüne neden oldu.
Vajont Barajı Neden Yapıldı?
Vajont Nehri Boğazı, dünyanın en derin ve en dar doğal kanyonlarından biridir. 1920’lerden itibaren mühendisler, iki dağ sırtı arasına bir hidroelektrik barajı kurmayı önerdi. Bu baraj, Kuzeydoğu İtalya’nın enerji ihtiyacını karşılayacak büyük bir mühendislik başarısı olacaktı.
Ancak proje baştan beri ciddi bir risk taşıyordu. Vadide yaşayanlar bu dev yapıya aynı gözle bakmıyordu. Onlar için baraj, bir başarıdan çok yaklaşan bir tehlikenin işaretiydi. Devlet, baraj yapımını II. Dünya Savaşı sırasında Benito Mussolini döneminde onayladı. Savaş gecikmeye yol açtı. 1950’lerde inşaat başladı.
Vajont Nehri Boğazı’nın dengesiz olduğu uzun zamandır biliniyordu. Bölgeyi inceleyen jeologlar boğazın bir bölümünün binlerce yıl önce gerçekleşmiş büyük bir tarihöncesi heyelanla oluştuğunu saptamıştı. Bölgedeki doğal setler sürekli yer değiştiriyor, çökmeler, heyelanlar ve erozyon düzenli olarak yaşanıyordu.
Buna rağmen projeyi durdurmadılar. İtalyan devleti, 1950’lerin başında Società Adriatica di Elettricità’ye enerji üretiminde fiilî bir tekel verdi. İnşaat 1957’de başladığında, uyarılara ve güçlü kanıtlara karşın projeyi engelleyecek kimse kalmamıştı.
İnşaat başlar başlamaz barajla ilgili ciddi sorunlar ortaya çıktı. 1959’da mühendisler, yapının vadide küçük heyelanları ve yer sarsıntılarını tetiklediğini fark etti.
Gazeteciler bu gelişmeleri haberleştirmeye başlayınca yerel yönetimler devreye girdi. Yetkililer, gazetecileri “toplumsal düzeni bozmakla” suçlayarak dava açtı. Depremleri doğrulayan kayıtların bulunmadığını öne sürdüler. Hükümet de, tehlikeyle yüzleşmek yerine üzerini örtmeyi seçti.
Uyarılara rağmen Società Adriatica di Elettricità 1960 başında rezervuarı doldurmaya başladı. Sonbahara gelindiğinde su seviyesi yaklaşık 170 metreye ulaştı ve dağ yamaçlarında uzun çatlaklar belirdi. Kasım ayında seviye biraz daha yükseltildiğinde, yaklaşık bir milyon metreküp kaya göle kaydı. Yapılan incelemeler sonunda mühendisler acı gerçeği kabul etti. Dağ baştan beri dengesizdi ve kaymayı durdurmak mümkün değildi.
Vajont Barajı Bir Mega Tsunamiye Neden Olacaktı
Tüm risklere rağmen baraj mühendisleri, ölçümlerle durumu kontrol edebileceklerini düşündüler ve doldurmaya devam ettiler. 1963’e gelindiğinde baraj tamamen dolmuştu.
9 Ekim 1963’te mühendisler, ağaçların ve kayaların kopup düştüğünü fark etti. Ancak yaptıkları modellere dayanarak, bunun yalnızca küçük bir dalga yaratacağını varsaydılar.
Ancak 22.39’da yaklaşık 260 milyon metreküp kaya kütlesi saatte 110 kilometreye yaklaşan bir hızla göle doğru aktı. Kütle suya çarptığında yaklaşık 250 metre yüksekliğinde bir dalga oluştu ve 50 milyon metreküp su yer değiştirdi.
Ortaya çıkan bu dev tsunami, Piave Vadisi’ndeki yerleşimleri tamamen yok etti ve yaklaşık 2.500 kişi hayatını kaybetti.
Felaketten sonraki yıllarda hayatta kalanlar, devleti ve baraj mühendislerini doğrudan mahkemeye taşıdı. 1969’da kamuoyunun yakından izlediği dava sonucunda, barajı inşa eden şirketin başkanı, bölgesel Bayındırlık Konseyi başkanı ve şirketin baş mühendisi ihmalkârlık ve adam öldürme suçlarından mahkûm edildi; her biri altı yıl hapis cezası aldı. Ardından süren hukuk mücadeleleri sonunda bazı mağdurlar yaşadıkları kayıplar için tazminat almayı başardı.
Okuma önerimiz: Bhopal Felaketi: Dünyanın En Kötü Endüstriyel Felaketlerinden Biri
2008’de UNESCO, Vajont Barajı felaketini tarihin en ağır insan kaynaklı çevre felaketlerinden biri olarak tanımladı. Bu olay, teknolojik ilerlemeye sınırsız güvenilemeyeceğini hatırlatır. Vajont’ta baraj dağa, insan doğaya meydan okudu. Sonuçta Vajont Barajı faciası, insanın doğaya karşı olan savaşında kazananın doğa olduğunu bir kere daha acı bir biçimde kanıtlamıştır.
Kaynaklar ve ileri okumalar:
- Inside The 1963 Vajont Dam Failure That The Italian Government Could Have Prevented. Yayınlanma tarihi: 10 Kasım 2020; Bağlantı: Inside The 1963 Vajont Dam Failure That The Italian Government Could Have Prevented./
Size Bir Mesajımız Var!
Matematiksel, matematiğe karşı duyulan önyargıyı azaltmak ve ilgiyi arttırmak amacıyla kurulmuş bir platformdur. Sitemizde, öncelikli olarak matematik ile ilgili yazılar yer almaktadır. Ancak bilimin bütünsel yapısı itibari ile diğer bilim dalları ile ilgili konular da ilerleyen yıllarda sitemize dahil edilmiştir. Bu sitenin tek kazancı sizlere göstermek zorunda kaldığımız reklamlardır. Yüksek okunurluk düzeyine sahip bir web sitesi barındırmak ne yazık ki günümüzde oldukça masraflıdır. Bu konuda bizi anlayacağınızı umuyoruz. Ayrıca yazımızı paylaşarak da büyümemize destek olabilirsiniz. Matematik ile kalalım, bilim ile kalalım.
Matematiksel
