Bir Garip Astronom: Tycho Brahe

Astronom Tycho Brahe, bilim tarihçileri tarafından bilimsel devrimi yapan beş bilim insanından biri olarak anılır. Hayatı ilginç detaylarla doludur…

1546’da doğan Tycho Brahe asil bir soydan geliyordu. Babası Otto Helinbourg Şatosu Yöneticisiydi ve çok nüfuzlu biriydi. Çocukluğunda yaşadıkları, fırtınalı yaşamı için bir model oluşturdu. Otto bilinmeyen nedenlerle, Danimarka Donanmasında subay olan kardeşi Jorgen’e, bir başka oğlu olur olmaz, küçük Tycho’yu yetiştirsinler diye Jorgen’in ailesine teslim edeceğine söz vermişti. Başka bir oğlu dünyaya geldiğinde Otto verdiği sözden döndü; bunun üzerine Amca Jorgen de Tycho’yu kaçırdı.

1559’da Kopenhag Üniversitesine gönderildi ve amcasının hayalini takip ederek hukuk okumaya başladı. Aynı zamanda farklı disiplinlerdeki konular üzerine de çalışsa da sonunda astronomi ile ilgilenmeye başladı. Aslında onu astronomiyle ilgilenmeye iten asıl olay 21 Ağustos 1560’da gerçekleşen Güneş tutulmasıydı.

1563’te, iki parlak gezegen olan Jüpiter ile Satürn’ün kavuşumlanından biri gerçekleşti; yani, gökte yan yana göründüler. Tycho, Kral Castillalı X. Alphonso’nun eski gezegen tablolarında kavuşum tarihinin tam bir ay hatalı verildiğini, hatta 12 yıl önce yeniden derlenen daha dakik Erasmus Reinhold tablolarında bile birkaç günlük bir hata olduğunu saptadı. Bu onun ilk kayıtlı gözlemi oldu ve bu gözlemi tam anlamıyla ilkel bir yolla yaptı. Elindeki tek aygıt bir çift pusula idi. Göbeği gözüne yaklaştırarak ve bir koluyla Jüpiter’i ötekiyle de Satürn’ü göstererek ikisi arasındaki açı farkını bulabilmişti. Bu onu doyurmadı ve daha uygun ölçüm araçları yapmaya başladı.

Amcasının ölümü ile eğitim özgürlüğünü geri kazanınca hemen hukuk okumayı bıraktı ve Almanya’da Rostock Üniversitesine gitti. Orada en yaygın ortaçağ geleneğine uyarak başka bir öğrenciyle bir düello yaptı ve bu düelloda burnunun bir parçasını yitirdi. Burnundaki hasarı altın, gümüş ve balmumu ile onarttı; bu da onun yaşamının geri kalan bölümünde burnundan, görünüşü bakımından herhangi bir rahatsızlık duymadan yaşamasını sağladı.

Tycho’nun 25. yaşını sürdüğü 1571 yılı yaşamının dönüm noktası oldu: Cassiopeia Takımyıldızında parlak yeni bir yıldızın göründüğü yıldı bu. Bu yıldız, günışığında bile görülebiliyordu. Bugün onu Tycho’nun yıldızı olarak tanıyoruz. Tycho’nun onun gerçek yapısıyla ilgili en küçük bir fikri yoktu, ama onunla ilgili kesin ölçümler yaptı.

Artık Tycho çok ünlü biri olmuştu. Danimarka Kralı il. Frederick işini sürdürmesi için ona tam donanımlı bir gözlemevi verdi ve adına bir fon açtı. Seçilen yer, Baltık’da deniz yüzeyinden fazla yüksek olmayan (bugün Ven denilen) Hven adasıydı. Tycho kralın yardımını kabul etti ve 1576’da orada kendi gözlemevi Uranibourg’un, yani “Gökyüzü Şatosu”nun inşaatına başladı.

Tycho burada muhteşem bir yaşam sürdü. Avrupa’nın dört bir yanından gelen konuklar ziyafetlerle, oyunlarla ve av partileriyle krallar gibi ağırlanıyordu. Ama adalılara pek iyi davranılmıyordu. Tycho acımasız bir toprak sahibiydi; kiralarını ödeyemeyen ada sakinleri için bir hapishane bile yaptırmıştı.

Kullandığı aletler zamanının kat kat ötesindeydi, çok özenli ve dikkatli bir gözlemci olduğu için de kusursuz sonuçlar elde etti. 777 yıldızın konumunu ölçtü ve bir katalog hazırladı; saptadığı yıldız konumlarında asla bir ya da iki dakikadan fazla hata yoktu. Elinde hiçbir teleskop bulunmadığını anımsarsak, ne kadar iyi bir gökbilimci olduğunu anlayabiliriz.

Gezegenlerin hareketlerini de ölçtü ve bu gözlemleri daha sonra öğrencisi  Kepler’in eliptik gezegen yörüngeleri yasasını biçimlendirmesinde yardım etti.

Tycho, Hven’de bulunduğu süre içerisinde yedi kuyrukluyıldız gözledi ve onların, haklı olarak, aydan çok daha uzakta olduklarını söyledi; böylece Aristoteles’in kuyrukluyıldızların birkaç mil yukarıda “atmosferik bulutlar” olduğu yollu kuramına son verdi. Fakat Tycho, kısmen dinsel gerekçelerle, ama asıl Copernicus sistemine göre yıldızların son derece uzakta olması gerektiğine inandığı için (bugün gerçekten de çok uzakta olduklarını biliyoruz) Copernicus’un kuramını asla kabul edemezdi. Onun yerine melez bir sistem benimsedi: bu dizgeye göre gezegenler Güneş’in etrafında dönüyor, Güneş ile Ay ise Dünya’nın çevresinde bir yörünge üzerinde bulunuyordu.

Tycho Brahe’nin Evreni

1588’de ölen II. Frederik’in yerine geçen oğlunun kendisini desteklemekten vazgeçmesi üzerine Prag’a dönen Tycho, kentin yakınlarında imparatorun kendisine hediye ettiği Benatky şatosuna yerleşti ancak koşullar artık çok farklıydı. İmparator 1611’de, tahttan indirildi, Tycho da Prag’ın içine yerleşti. 24 Kasım 1601’de 55 yaşında ansızın öldü.

Tycho Brahe

Tycho aceleci, hoşgörüsü olmayan, utanmazlık derecesinde bencil, çoğu zaman da acımasız bir adamdı. Fakat aynı zamanda da son derece zeki, kibar ve çok çalışkan biriydi.

Bugün Tycho’nun şatosunun Hven’de bulunduğu yerde, artık, bir zamanlar orada bir bina olduğunu gösteren belirtilerin göze çarptığı otluk bir çukur bulunuyor. Hven’in Efendisinin ruhu orada yaşamaya devam ediyor.

Kaynak: Adrian Berry – Bilimin Arka Yüzü syf: 80 – 85

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Kapalı