Uzay Yolculuğunun Sessiz Kahramanları: Uzaya Gönderilen Hayvanlar

Yıllardır birçok ülke uzaya çeşitli hayvanlar gönderdi. Bütün bu hayvanlar, hayatlarını teknolojik gelişme uğruna insanlığın hizmetine sunarak uzay çalışmalarında öncü oldu.

Hayvanlar havacılık ile ilgili keşif çalışmalarına ilk olarak 1783 yılında bir koyunun, kazın ve horozun sıcak hava balonuyla gökyüzüne gönderilmesi ile dâhil oldu. Daha sonraları Amerikalılar Alman mühendislerin geliştirdiği V-2 füzeleri ile çeşitli hayvanları yerden yaklaşık 44.000 metre yükseğe göndererek ışınıma maruz kalma, gösterilen fizyolojik tepkiler ve hayati fonksiyonlar, yaşam destek üniteleri ve tekrar yere iniş mekanizmaları gibi konuları araştırdı.

Ancak bir canlının gerçek anlamda atmosferin dışına çıkarak uzaya erişebilmesi için karman çizgisini geçmesi yani deniz seviyesinden yaklaşık 100 km yükselmesi gerekiyordu.

İşte bir kutu dolusu meyve sineği 1947 yılında V-2 füzesiyle yerden yaklaşık 109 km yükselerek yakın uzaya giden ve kapsül içinde paraşütle yeryüzüne tekrar canlı olarak inebilen ilk hayvanlar oldu. Uzmanlar meyve sineklerinin sağlıklı bir şekilde hayatta kaldığını, ne yüksek hızdan ne de ışınımdan etkilendiğini keşfetti.

uzay meyve sinekleri, Uzaya Gönderilen Hayvanlar

Uzay uçuşlarının birinde farelerin yerçekimsiz ortamdaki davranışları ve hareketleri fotoğraflandı. NASA’nın uzay uçuş programlarına daha çok maymun ve fare dâhil edilirken, Sovyetler Birliği uzaya ağırlıklı olarak köpek gönderdi.

Uzaya ilk kediyi Fransa gönderdi. Félicette isimli kedinin beynine yerleştirilen elektrotlar sinirsel uyarıları kayıt altına aldı. İlk kaplumbağa Ay’ın etrafını dolanarak derin uzay mesafesine 1968 yılında uçtu. Uzaydaki ilk örümcek ağını ise 1973’te Anita ve Arabella isimli örümcekler ördü.

ESA’nın 2007’de gerçekleştirdiği uçuşta ise tartigrad olarak bilinen mikroskopik omurgasız hayvanlar, açık uzayda korunmasız bir şekilde tehlikeli kozmik ve UV ışınıma maruz kaldıkları halde yaşamaya devam eden ilk canlılar oldu. Aynı uçuşta Ruslara ait bir hamamböceği 33 tane yavru dünyaya getirerek uzayda üreyen ilk canlı oldu.

En son hayvanlı uçuşu gerçekleştiren ülkeler ise 2013’te uzaya gönderdiği maymun ile İran, fare, gekko, salyangoz, kertenkele ve balık ile Rusya oldu.

Uzaydaki İlk Maymunlar

uzaydaki ilk maymunlar, Uzaya Gönderilen Hayvanlar

Hint maymunu 2. Albert 1949’da yörünge altı uçuş ile (134 km) uzaya giden ilk maymun oldu. Tüm uçuş süresince hayatta kalarak birçok değerli veriyi bilimin hizmetine sunan maymun iniş sırasında kapsül paraşütünün arızalanması nedeniyle öldü.

1950’li yıllarda çeşitli cinsten çok sayıda maymunun uzaya gönderilmesine devam edildi. Maymunların çoğu uçuş süresini genel anestezi altında uyuyarak geçiriyordu. Hayvanların vücutlarına biyolojik sinyalleri ölçmek için birtakım aletler ve elektrotlar yerleştiriliyordu. Bu yıllarda uzaya gönderilen maymunların yaklaşık üçte ikisi ya uçuş sırasında ya da inişten hemen sonra öldü.

Ancak Able ve Baker 1959 yılında gerçekleşen 579 km’lik ve 16 dakikalık uçuşla bir uzay yolculuğundan sonra Dünya’ya sağlıklı bir şekilde geri dönebilen ilk maymunlar oldu.

En yüksek hızın saatte 16.000 km’ye çıktığı bu uçuş sırasında maymunlar yaklaşık 9 dakika boyunca ağırlıksız ortamda bulundu. Able döndükten 4 gün sonra vücudundan elektrotların çıkartılması sırasında ameliyatta çıkan bir teknik sorun yüzünden öldü.

Baker ise 1984 yılına kadar Alabama’daki Amerikan Uzay ve Füze Merkezi’nde sağlıklı bir şekilde yaşamaya devam etti.

Ham isimli şempanze 1961’de Redstone füzesiyle Mercury kapsülü içinde uzaya gönderilen ve yolculuk sırasında kendisine öğretilen görevleri yerine getiren ilk hayvan oldu. Bu yolculuktan yaklaşık 3 ay sonra Amerikalıların ilk insanlı uzay uçuşu Alan Shepard tarafından gerçekleştirildi.

Uzaydaki İlk Köpekler

uzaya gönderilen hayvanlar - laika

Sovyetler Birliği 1950’li ve 1960’lı yıllarda 57 defa köpekli uzay uçuşu gerçekleştirdi. Uçuş programlarında soğuğa ve açlığa alışkın olan sokak köpekleri kullanıldı. Bu uçuşlardan birine dâhil olan Marfusa, uzaya giden ilk tavşan oldu. Tsygan ve Dezik isimli Sovyet uzay köpekleri 1951’de yapılan yörünge altı düzeydeki uçuşta uzaya giden ilk köpekler oldu.

Sovyet köpekler Veterok ve Ugolyok 1966’da yörüngede 22 gün geçirerek uzayda en uzun süre kalan köpekler oldu.

Dünya yörüngesine 1957’de çıkan, aynı zamanda orada ölen ilk canlı olma özelliğini taşıyan uzay köpeği ise meşhur Laika oldu.

Üzerine takılan birçok cihazla birlikte uzaya gönderilen köpek 1600 km’ye kadar çıktı. Füze geri dönmek üzere tasarlanmamıştı, köpeğin de 10 gün içinde öleceği düşünülmüştü. Ancak roket ile köpeğin bulunduğu bölmenin ayrılması sırasında meydana gelen bir arızadan kaynaklanan aşırı ısınma nedeniyle Laika fırlatmadan sonraki birkaç saat içinde öldü.

Laika’nın ismi birçok ülkede hatıra pullarının üzerinde yaşıyor. Talihsiz bir şekilde ölen köpek, o tarihten sonra uzaya gidecek tüm hayvanların ve canlıların yaşamasının önünü açmış oldu. Nitekim Sovyet uzay programı 1961’de Yuri Gagarin ile uzaya ilk insanlı uçuşu gerçekleştirdi.

Yaşanan üzücü kayıplara rağmen tüm bu hayvanlar, bilim insanlarına çok değerli veriler sağlayarak uzay bilimi tarihindeki yerlerini aldılar.

Özlem Kılıç Ekici

Kaynak: Uzayın İlk Ziyaretçileri”, Bilim ve Teknik Dergisi, Nisan 2014

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Kapalı