EVRENBİLİM

Titius-Bode Yasası ve Evrenin Matematiksel Düzeni

1772 yılında astronom Johann Daniel Titius Güneş sistemimizdeki gezegenlerin Güneş’e olan uzaklıklarında matematiksel bir düzen olduğunu öngördü. 1778 yılında da Johann Elert Bode bu düzeni matematiksel bir dille ifade etti. Günümüzde bu ilişki Titius-Bode Yasası olarak biliniyor.

Titius-Bode Yasası her gezegenin Güneş’e olan uzaklığının kabaca kendinden öncekinin iki katı olması gerektiğini savunur.

Modeli matematiksel olarak basit biçimde ifade etmeye çalışalım.

İlk gezegen olan Merkür’ün uzaklığını sıfır (0), ikinci gezegeni 3 kabul edip, diğerlerinin uzaklığını da bir öncekinin iki katı şeklinde yazarsak, ortaya 0, 3, 6, 12, 24, 48, 96… şeklinde bir dizi çıkar.

Şimdi bunu gökbilimde kullanılan uzaklık birimi olan AB (astronomi birimi) cinsinden ifade edelim.

Güneş ve dünya arasındaki mesafe ise 1 AB olarak kabul edilmiştir. Buna dayanarak; 1 AB = 149.600.00 km olarak bilinmektedir.

Şimdi yukarıdaki seride bulunan her bir sayıya 4 eklersek aşağıdaki sonuçları elde ederiz.

0,40,71,01,62,85,210,019,6

İlginç olan şey bu sayıların AB ile olan bağlantısıdır. İlk gezegen olan Merkür’ün Güneş’e olan ortalama uzaklığı 0,387 AB’dir. Diğer gezegenler içinde bu rakamların, gerçekten de gezegenlerin Güneş’e olan uzaklıkların yaklaşık değerleri olduğunu görebilirsiniz. Bu sıralamada bir tek uyumsuz olan 2,8 sayısıdır.

Görsel kaynak: Titius-Bode Yasası

Bu eksiklik cüce gezegen Ceres’in (Güneş’e olan ortalama uzaklığı yaklaşık 2,77 AB) formül ileri sürüldüğü tarihlerde henüz keşfedilmemiş olmasından kaynaklanmaktadır.

Titius-Bode Yasası ufak sapmalar gösterse de evrenin belli bir düzene bağlı olarak oluştuğunu desteklediği için uzun yıllar bilim insanları tarafından kabul gördü.

Ancak zaman geçtikçe bu yasanın güvenilirliği bozulacaktı. Her ne kadar matematiksel bir düzen işi insanları mutlu etse de 1846 yılında Neptün keşfedildi, 1930 yılında da Plüton.

Bu iki gezegen üzerinde yapılan ölçümler kuralın bozulduğunu gösteriyordu. Oysa bilimsel yasalar aynı koşullar altında aynı
sonucu vermeliydi.

Örneğin Plüton’un Güneş’e olan uzaklığının Titius-Bode Yasası’na göre hesaplanan değeri (77,2 AB) gerçek değerinin (39,54 AB) neredeyse iki katıdır.

Teknoloji gelişip daha işlevsel teleskoplar inşa edilince Güneş Sistemi’nin dış kısımlarındaki sönük gökcisimleri bir bir keşfedilmeye başlandı ve yasanın güvenilirliği ortadan kalktı.

Yıllar boyu, astronomide bu yasanın bir tesadüf olup olmadığı ya da Güneş Sistemi’ni yönlendiren önemli bir yasa olup olmadığı tartışıldı. Şu an bu yasa kabul görmese de, en azından gezegenler arasındaki yaklaşık mesafeyi pratik olarak hesaplamak adına kullanılabilir.

Matematiksel

Paylaşmak Güzeldir

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kapalı